thumb|Een bijeenkomst van de Permanente Raad van de OVSE, Wenen, 2005. De Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) in Wenen is een organisatie die de samenwerking tussen haar zevenenvijftig lidstaten op militair, economisch en humanitair gebied wil bevorderen. Internationaal wordt de organisatie aangeduid als OSCE (Engels: Organization for Security and Co-operation in Europe).
Organisatie Lidstaten De lidstaten van de OVSE zijn de Verenigde Staten van Amerika, Canada, de 46 leden van de Raad van Europa, Vaticaanstad, Rusland, Wit-Rusland, Mongolië en de vijf voormalige Sovjetrepublieken in Centraal-Azië (Kazachstan, Oezbekistan, Turkmenistan, Tadzjikistan en Kirgizië).
Locaties Het hoofdkantoor is gevestigd in Wenen. Er zijn ook kantoren in Kopenhagen, Genève, Den Haag, Praag en Warschau. In de vestiging te Den Haag aan de Prinsessegracht zetelt de hoge commissaris inzake Nationale Minderheden van de OVSE. Sinds december 2024 is dit de Nederlandse diplomaat Christophe Kamp.
Besluitvorming De besluitvormende lichamen binnen de organisatie zijn: de OVSE-top; de Ministerraad; de Permanente Raad (vergaderend in Wenen).
OVSE-top De OVSE kent een topontmoeting (OVSE-top) die onregelmatig plaatsvindt. Er zijn er tot dusver zeven geweest: Jaar Stad Datum 1975 Helsinki 30 juli t/m 1 augustus 1990 Parijs 19 t/m 21 november 1992 Helsinki 9 en 10 juli 1994 Boedapest 5 en 6 december 1996 Lissabon 2 en 3 december 1999 Istanboel 18 en 19 november 2010 Astana 1 en 2 december
Ministerraad Het voorzitterschap van de ministerraad rouleert per kalenderjaar tussen de lidstaten. Het wordt in feite bekleed door de minister van Buitenlandse Zaken van het voorzittende land. De jaarlijkse bijeenkomst van de ministerraad wordt ook in de betreffende lidstaat georganiseerd.
Jaar Land Locatie en datum bijeenkomst Voorzitter 1991 Berlijn 19 en 20 juni 1991 Hans-Dietrich Genscher 1992 Praag 30 en 31 januari 1992 Jiří Dienstbier (tot 2 juli)Jozef Moravčík (vanaf 3 juli) 1993 Stockholm 14 en 15 december 1992 Margaretha af Ugglas 1994 Rome 30 november en 1 december 1993 Beniamino Andreatta (tot 11 mei)Antonio Martino (vanaf 12 mei) 1995 Boedapest 7 en 8 december 1995 László Kovács 1996 – – Flavio Cotti 1997 Kopenhagen 18 en 19 december 1997 Niels Helveg Petersen 1998 – – Bronisław Geremek 1999 Oslo 2 en 3 december 1998 Knut Vollebæk 2000 Wenen 27 en 28 november 2000 Wolfgang Schüssel (tot 4 februari)Benita Ferrero-Waldner (vanaf 5 februari) 2001 Boekarest 3 en 4 december 2001 Mircea Geoană 2002 Porto 6 en 7 december 2002 Jaime Gama (tot 6 april)António Martins da Cruz (vanaf 7 april) 2003 Maastricht 1 en 2 december 2003 Jaap de Hoop Scheffer (tot 3 december)Ben Bot (vanaf 4 december) 2004 Sofia 6 en 7 december 2004 Solomon Passy 2005 Ljubljana 5 en 6 december 2005 Dimitrij Rupel 2006 Brussel 4 en 5 december 2006 Karel De Gucht 2007 Madrid 29 en 30 november 2007 Miguel Ángel Moratinos 2008 Helsinki 4 en 5 december 2008 Ilkka Kanerva (tot 4 april)Alexander Stubb (vanaf 5 april) 2009 Athene 1 en 2 december 2009 Dora Bakoyannis (tot 5 oktober)Giorgos Papandreou (vanaf 6 oktober) 2010 – – Kanat Saudabayev 2011 Vilnius 6 en 7 december 2011 Audronius Ažubalis 2012 Dublin 6 en 7 december 2012 Eamon Gilmore 2013 Kiev 5 en 6 december 2013 Leonid Kozhara 2014 Bazel 4 en 5 december 2014 Didier Burkhalter 2015 Belgrado 3 en 4 december 2015 Ivica Dačić 2016 Hamburg 8 en 9 december 2016 Frank-Walter Steinmeier 2017 Wenen 7 en 8 december 2017 Sebastian Kurz (tot 18 december)Karin Kneissl (vanaf 18 december) 2018 Milaan 6 en 7 december 2018 Angelino Alfano (tot 1 juni)Enzo Moavero Milanesi (vanaf 1 juni) 2019 Bratislava 5 en 6 december 2019 Miroslav Lajčák 2020 Tirana 3 en 4 december 2020 Edi Rama 2021 Stockholm 2 en 3 december 2021 Ann Linde 2022 Łódź 1 en 2 december 2022 Zbigniew Rau 2023 Skopje 30 november en 1 december 2023 Bujar Osmani 2024 Valletta 5 en 6 december 2024 Ian Borg
Secretarissen-generaal De volgende personen fungeerden als secretaris-generaal van de OVSE: Naam Termijn Wilhelm Höynck 1993–1996 Giancarlo Aragona 1996–1999 Ján Kubiš 1999–2005 Marc Perrin de Brichambaut 2005–2011 Lamberto Zannier 2011–2017 Thomas Greminger 2017–2020 Helga Schmid 2020–2024 Feridun Sinirlioğlu 2024–heden
Activiteiten De OVSE houdt onregelmatig een top. Op 19 november 1999 eindigde de tweedaagse top van de OVSE in Istanboel voor een politieke oplossing voor Tsjetsjenië, waarbij het Handvest voor Europese Veiligheid werd aangenomen. In 2003 vond de OVSE-top in Maastricht plaats, zie OVSE-top 2003. In 2003 was de OVSE actief bij het controleren van de verkiezingen in Georgië. Zij constateerde onregelmatigheden en rapporteerde dit aan de lidstaten. Ook vervulde de OVSE een belangrijke onderhandelingspositie bij de conflicten in Moldavië. Zonder de inbreng van deze organisatie had hier wellicht een gewapend conflict kunnen ontstaan. Namens de OVSE is een hoge commissaris inzake Nationale Minderheden (HCNM) actief. Sinds 2020 is dat de Kazak Kairat Abdrakhmanov. Zijn voorgangers waren onder anderen de Noor Knut Vollebæk (2007-2013), de Zweed Rolf Ekéus (2001-2007) en de Nederlander Max van der Stoel (1993-2001). Na het neerschieten van een passagiersvliegtuig (vlucht MH17) boven Oost-Oekraïne op 17 juli 2014, probeerde de OVSE de toedracht te achterhalen. Waarnemers werden bij aankomst in het rampgebied bij hun werk belemmerd door pro-Russische separatisten. Dit ondanks diverse toezeggingen door o.a. president Poetin dat de OVSE-waarnemers vrij zouden kunnen opereren. In de OVSE is een speciale vertegenwoordiger voor mediavrijheid aangeduid,OSCE Representative on Freedom of the Media met als taak vooraf te waarschuwen bij beperkingen van de mediavrijheid, en de lidstaten te helpen bij de uitvoering van hun verplichtingen inzake vrijheid van meningsuiting.
Critici vinden echter dat de OVSE zich te veel richt op conflicten in Oost-Europa en de voormalige Sovjetrepublieken. Zij menen dat de OVSE ook op plaatsen als Noord-Ierland, Baskenland en Corsica goed werk zou kunnen verrichten.
Geschiedenis De OVSE werd opgericht in 1973 als Conferentie over Veiligheid en Samenwerking in Europa CVSE. Sinds 1950 waren er al gesprekken gevoerd over een Europese veiligheidsorganisatie, maar de Koude Oorlog heeft destijds de voortgang daarvan verhinderd, totdat gesprekken in Helsinki begonnen in november 1972. De aanbevelingen van deze gesprekken, "The Blue Book", vormden de grondvesten voor een conferentie met drie fasen in Helsinki.
De CVSE begon in Helsinki op 3 juli 1973, waarbij 35 landen vertegenwoordigers zonden. De eerste fase duurde vijf dagen, waarin besloten werd "The Blue Book" te volgen.
De tweede fase was de belangrijkste uitwerkingsfase en werd gehouden in Genève vanaf 18 september 1973 tot 21 juli 1975. Het resultaat hiervan waren de Helsinki-akkoorden, die door de 35 deelnemende landen werden ondertekend gedurende de derde fase, die plaatsvond van 30 juli tot 1 augustus 1975, eveneens in Helsinki.
Vervolgbijeenkomsten met als doel om de relaties te verbeteren en de akkoorden te implementeren werden gehouden in Belgrado (4 oktober tot 8 maart 1978), Madrid (11 november 1980 tot 9 september 1983) en Wenen (4 november 1986 tot 19 januari 1989).
De instorting van het communisme vereiste een andere rol voor het CVSE. Het Charter van Parijs voor een Nieuw Europa, dat werd ondertekend op 21 november 1990, markeerde de start van deze veranderingen. Op 1 januari 1995 werd de CVSE hernoemd naar OVSE.
Verschillen met andere instituten Raad van Europa Qua takenpakket lijkt de OVSE enigszins op de Raad van Europa. De nadruk ligt bij de Raad van Europa echter meer op juridische zaken, waar de OVSE zich meer toespitst op bestuurlijke en militaire zaken, en op zaken aangaande cultuur en samenleving. Een ander belangrijk verschil is de samenstelling van de leden. De OVSE heeft een lidmaatschap van 57 staten uit zowel Europa als West- en Centraal-Azië en Noord-Amerika. De Raad van Europa heeft daarentegen alleen 46 Europese lidstaten.
De Russische invasie van Oekraïne in 2022 maakte een einde aan Ruslands lidmaatschap van de Raad van Europa. Op 15 maart 2022 nam de Parlementaire Vergadering een unanieme opinie aan om Rusland uit de Raad van Europa te zetten.
NAVO De overeenkomst tussen de OVSE en de NAVO is de aandacht voor militaire zaken, veiligheid en conflictbeheersing. De OVSE opereert echter vanuit een breder takenpakket. Anders dan de OVSE is de NAVO een politiek en militair bondgenootschap van bevriende landen waarin geldt dat een aanval op een lid geldt als een aanval op alle leden. Een ander verschil is wederom het aantal leden: de NAVO telt slechts 32 lidstaten.
Zie ook Internationale federatie voor de mensenrechten
Externe links OVSE-website