De marathon is een hardloopwedstrijd vanaf 1896, die sinds 1908 gelopen wordt over een afstand van 42,195 km.
Geschiedenis van de marathon De eerste loopwedstrijd met de naam marathon werd gelopen in 1896, en de huidige afstand van 42,195 km voor het eerst in 1908.
De discipline is volgens de legende verbonden aan de Slag bij Marathon uit het jaar 490 v.Chr., waarbij de Atheners (onder leiding van generaal Miltiades) de numeriek veel sterkere Perzen versloegen, wat de Eerste Perzische Oorlog in het voordeel van de Grieken besliste. Volgens het verhaal van Ploutarchos, 6 eeuwen later, zou een Griekse soldaat toen van het slagveld in Marathon naar Athene gesneld zijn (ongeveer 35 km) om het goede nieuws van de overwinning te melden. Geschiedkundig is dat verhaal niet betrouwbaar.
Het verslag van Herodotus, die niet lang na de slag geboren werd, vertelt een ander verhaal: de soldaat Pheidippides werd verschillende dagen vóór de slag van Athene naar Sparta gezonden om hulp te vragen.Historiën, Boek VI, 105-106 Na de weigering van de Spartanen liep de bode terug naar Athene, alles samen bijna 500 km. Bijna zes eeuwen later schreef Ploutarchos de klassieke versie van de legende op.Moralia, 347C (De gloria Atheniensium): "Op nieuw, het nieuws van de slag bij Marathon werd gebracht door Thersippos van Eroeadae, zoals Herakleides Pontikos vertelt; maar de meeste historici verklaren dat het Eukles was die in volle wapenuitrusting liep, heet van het gevecht, dat hij enkel kon zeggen, binnenstormend door de deur van de leidende staatsmannen, "Gegroet, we hebben gewonnen", en dat hij stierf. Maar deze man kwam als een zelfgezonden heraut met betrekking tot een veldslag waarin hij zelf had gevochten." Zijn boodschapper rende van Marathon naar Athene en viel dood neer na het uitbrengen van de woorden "Verheugt u, we hebben gewonnen!" (χαίρετε, νικῶμεν – chairete, nikomen). Nog volgens Ploutarchos heette de loper Thersippos, maar hij vermeldt ook andere bronnen die hem Eukles noemden en in volle wapenuitrusting lieten lopen. Ook zonder deze fysieke ongerijmdheid is de historiciteit van het verhaal niet aannemelijk.
Niettemin bood het eind 19e eeuw de inspiratie voor de naam van een afstandsloop. Onder aanvoering van Pierre de Coubertin streefde de Olympische beweging naar de invoering van een groots internationaal sportevenement, dat tevens als een eerbetoon moest gelden aan klassieke idealen die in het oude Griekenland werden verondersteld. Om daaraan meer cachet te geven bedacht men de invoering van passende onderdelen: het discuswerpen en ook de marathonloop: een hardloopwedstrijd over een lange afstand, die werd beschouwd als de grens van het menselijk kunnen en waarin vooral het uithoudingsvermogen van de deelnemers flink op de proef zou worden gesteld. Op suggestie van de Franse filoloog Michel Bréal werd deze wedstrijd als marathonloop opgenomen in het programma van de eerste moderne Olympische Spelen. Die spelen van 1896 werden in Athene gehouden.
De officiële afstand van de marathon zoals die tot heden geldt, werd voor het eerst gelopen bij de Olympische Zomerspelen 1908 in Londen. Toen werd de oorspronkelijke afstand van 25 mijl verlengd naar 26 mijl en 385 yards, 42,195 km, dit om louter organisatorische redenen ten gevolge van een verzoek van het Britse koningshuis: de afstand tussen de start op het terrein voor Windsor Castle tot de finishlijn die precies voor de koninklijke tribune in het White City Stadion in West-Londen was uitgezet. Op de volgende Olympische Spelen werd er echter weer een andere afstand gelopen, en pas 12 jaar later werd internationaal definitief vastgelegd, dat de marathon over 42,195 km verlopen zou moeten worden.
Officieel bepalen van de 42,195 km De volgende meetmethode is als enige goedgekeurd door de internationale atletiekfederatie.
Het meten begint met een ijkprocedure:
Niet ver van het op te meten parcours wordt met een kracht van 50 newton (via een dynamometer) een specifieke stalen lintmeter opgespannen. Het temperatuursverschil tussen de geijkte meter en de omgeving wordt via een temperatuurscoëfficiënt verrekend. Dit wordt tien maal na elkaar herhaald zodat 500 meter na elkaar is opgemeten. Daar wordt een meter bijgeteld. Dit proces wordt in de andere richting herhaald. Op het einde moet er op een meter uitgekomen worden met een toegelaten afwijking van 3 cm.
Met een pulsmeter (Jones counter) op het voorwiel van een fiets rijden vervolgens twee opmeters vier maal de geijkte 500 m op en af, om zo de ratio van het aantal pulsen en de afstand te bepalen.
Na de bepaling van deze verhouding wordt vanop de startlijn van de marathon volgens de korste weg gefietst onder begeleiding van de politie die de weg vrijhoudt. Onderweg stoppen de opmeters enkel om de 5,10, 21 en 30 km te markeren.
Na het markeren van de 42,195 km wordt de ijkbasis van 500 m nog maals vier keer op en af gefietst. (Als bv. de bandendruk verminderd is, dan is de omtrek van het wiel kleiner en klopt het aantal pulsen niet meer en door opnieuw te meten kan dit dan worden aangepast, zodat het weer klopt.)
Na afloop berekenen beide opmeters afzonderlijk de precieze afstand. Gemiddeld bedraagt het verschil tussen beide berekeningen 7 à 12 meter. Mocht het verschil enkele honderden meters zijn, dan bekijkt de organisatie om ergens een lus extra te voorzien.
Metingen met een laser of via een gps-signaal zijn niet toegelaten door de internationale atletiekfederatie; met een laser zou het parcours langer zijn dan met de Jones counter en een gps verliest al vlug signaal tussen hoge bomen of gebouwen.
Wedstrijden en lopers thumb|Verslag van de internationale marathon van Enschede in 1951 door het Polygoon-journaal De marathon vergt bijzonder veel van het fysieke uithoudingsvermogen. De marathonelite bij de mannen loopt met een gemiddelde snelheid van rond de 20 km/h (2:06.31 of sneller, om precies te zijn; het wereldrecord staat op 20,897 km/h), terwijl de gemiddelde recreant gedurende een marathon gemiddeld circa 10 km/h loopt. Ook een goed getrainde atleet kan normaal gesproken slechts enkele malen per jaar een hele wedstrijdmarathon op snelheid uitlopen, doordat het lichaam tijd nodig heeft om te herstellen. Duurlopen, snelheidstraining, krachttraining, een uitgebalanceerd voedingsschema (onder meer koolhydraten) en een sterke motivatie zijn enkele ingrediënten, die het goed volbrengen van een marathon mogelijk maken.
De halve marathon is geen olympische afstand, maar geldt als populaire wedstrijdafstand. Ervaren lopers doen het er soms bij als extra training. Ook is de marathon het laatste onderdeel van een gehele triatlon.
Grote marathons In Nederland zijn er twee grote marathons, de Marathon van Amsterdam en de Marathon van Rotterdam. Zij trokken in 2023 rond de 16.000 deelnemers. Andere marathons in Nederland volgen op ruime afstand (zie Lijst van marathons in Nederland). De eerste marathon van Nederland werd in 1947 in Enschede georganiseerd.
De grootste Belgische marathons worden gehouden in Brussel en Antwerpen en trekken beiden rond de 2.000 deelnemers (zie Lijst van marathons in België).
In 2023 namen ongeveer 43.000 hardlopers deel aan een marathon in Nederland en 11.200 lopers in België.
Een marathon is ook onderdeel van een EK- of WK-atletiek en de Olympische Spelen.
De volgende marathons hadden ooit meer dan 30.000 gefinishte deelnemers: Naam Finishers Jaar Marathon van Parijs 55.501Schneider Electric Marathon de Paris 2025 2025 New York City Marathon 52.813Finisher Demographics op www.tcsnycmarathon.org 2018 Marathon van Londen 48.791London Marathon – Race Results op https://www.tcslondonmarathon.com/ 2023 Marathon van Berlijn 44.093Berlijn Marathon 2019. Gearchiveerd op 28 mei 2023. 2019 Chicago Marathon 40.801Chicago Marathon – Race Results op www.marathonguide.com. Gearchiveerd op 17 augustus 2023. 2014 Boston Marathon 35.868 1996 Tokyo Marathon 35.710Statistiek van 2024 op www.marathon.tokyo 2024
Bovenstaande marathons (behalve Parijs) behoren tot de "World Marathon Majors". In deze twee jaar durende competitie strijden 's werelds beste (mannelijke en vrouwelijke) marathonlopers voor een hoofdprijs van $ 500.000.
De grootste marathonwedstrijden in de wereld zijn door World Athletics (WA) onderscheiden met een label. Er zijn drie classificaties in toenemende status: brons, zilver en goud. Om een label te kunnen verkrijgen moet een marathon aan vastgestelde criteria voldoen, waaronder bijvoorbeeld deelname van internationale toplopers. In Nederland hebben twee marathons een (Gold) Label: marathon van Rotterdam en marathon van Amsterdam.World Athletics Label Road Races op worldathletics.org
Onderstaand het aantal marathons per label en per land: Label Aantal marathons Aantal landen WA Gold Label 2917 WA Silver Label 10 10 WA Bronze Label 19 12
Marathons in Nederland Zie Lijst van marathons in Nederland
Marathons in België Zie Lijst van marathons in België
Marathons in overige landen Zie Lijst van marathons
Succesvolle lopers Mannen Hannes Kolehmainen (Finland) – Emil Zátopek (Tsjecho-Slowakije) – Abebe Bikila (Ethiopië) – Waldemar Cierpinski (Oost-Duitsland) - Paul Tergat (Kenia) – Eliud Kipchoge (Kenia)
Snelste Nederlandse lopers Nr.NaamTijdWedstrijd1 Abdi Nageeye 2:04.20 Londen 20252 Filmon Tesfu 2.06.40 Rotterdam 20263 Khalid Choukoud 2:07.37 Valencia 20234 Kamiel Maase 2:08.21 Amsterdam 20075 Gerard Nijboer 2:09.01 Amsterdam 19806 Noah Schutte 2:09.28 Rotterdam 20267 Michel Butter 2:09.58 Amsterdam 20128 Marti ten Kate 2:10.04 Rotterdam 19899 Greg van Hest 2:10.05 Rotterdam 199910 Stan Niesten 2:10.10 Rotterdam 2024
Snelste Belgische lopers Nr.NaamTijdWedstrijd1 Bashir Abdi 2:03.36 Rotterdam 20212 Koen Naert 2:06.56 Rotterdam 20233 Vincent Rousseau 2:07.19 Berlijn 19954 Michael Somers 2:08.09 Berlijn 20235 Lahsene Bouchikhi 2:08.36 Valencia 20236 Amaury Paquet 2:08.44 Valencia 20237 Dorian Boulvin 2:09.23 Rotterdam 20268 Armand Parmentier 2:09.57 Rotterdam 19839 Marc Smet 2:10.00 Berchem 197910 Thomas De Bock 2:10.17 Rotterdam 2023
Vrouwen Paula Radcliffe (Engeland) – Grete Anderson-Waitz (Noorwegen) – Tegla Loroupe (Kenia) – Margaret Okayo (Kenia) – Uta Pippig (Duitsland) – Naoko Takahashi (Japan) – Elfenesh Alemu (Ethiopië)
Snelste Nederlandse loopsters Nr.NaamTijdWedstrijd1 Sifan Hassan 2:13.44 Chicago 20232 Nienke Brinkman 2:22.51 Rotterdam 20223 Lornah Kiplagat 2:23.43 New York 20034 Hilda Kibet 2:24.27 Rotterdam 20115 Carla Beurskens 2:26.34 Tokio 19876 Anne Luijten 2:26.36 Amsterdam 20237 Andrea Deelstra 2:26.46Atlete Deelstra ruim onder olympische limiet bij marathon Berlijn op nu.nl. Gearchiveerd op 26 februari 2021. Berlijn 20158 Miranda Boonstra 2:27.32 Rotterdam 20129 Jill Holterman 2:28.18 Enschede 202110 Nadezhda Wijenberg 2:28.45 Eindhoven 1999
Snelste Belgische loopsters Nr.NaamTijdWedstrijd1 Chloé Herbiet 2:20.38 Valencia 20252 Marleen Renders 2:23.05 Parijs 20023 Hanne Verbruggen 2:26.32 Sevilla 20234 Juliette Thomas 2:27.20 Eindhoven 20245 Lieve Slegers 2:28.06 Rotterdam 19966 Ria Van Landeghem 2:28.11 Twin Cities 19887 Mieke Gorissen 2:28.31 Enschede 20218 Astrid Verhoeven 2:29.21 Eindhoven 20239 Agnes Pardaens 2:29.50 Boston 198710 Nina Lauwaert 2:30.22 Eindhoven 2018 Bijgewerkt: 10 december 2025
Records Het wereldrecord bij de mannen is 1:59.30 en staat op naam van de Keniaan Sabastian Sawe, gelopen in 2026 in Londen. Het Belgisch record is 2:03.36 van Bashir Abdi, gelopen in 2021 tijdens de marathon van Rotterdam. Het Nederlands record is 2:04.45 van Abdi Nageeye, gelopen in 2024 tijdens de marathon van Rotterdam.
Bij de vrouwen is het wereldrecord 2:09.56. Dit werd in oktober 2024 in Chicago gelopen door Ruth Chepngetich, die hiermee de eerste vrouw was die onder de grens van 2:10 wist te duiken. Zij was bijna 2 minuten sneller dan de houdster van het vorige record, Tigst Assefa, die in 2023 tot 2:11.53 kwam.