New York is de grootste stad van de Verenigde Staten van Amerika. Dankzij de leidinggevende en invloedrijke rol in handel, financiën, media, public relations, kunst, mode en educatie geldt zij als een van de belangrijkste wereldsteden. De stad wordt ook New York City of afgekort NYC genoemd om haar te onderscheiden van de staat New York, waarin zij ligt. New York is niet de hoofdstad van die staat, dat is Albany.
De stad is de dichtstbevolkte grote stad in de Verenigde StatenUnion City in New Jersey is dichter bevolkt, maar heeft een bevolking van slechts 63.930.Demografische gegevens voor New York, 2010, United States Census Bureau. Geraadpleegd op 12 juni 2007. en heeft circa 8,8 miljoen inwoners verspreid over een gebied van 789,43 km². De gehele verstedelijkte agglomeratie (Tri-State Area) is met 22,6 miljoen inwoners een van de grootste metropolen ter wereld.
De stad New York bestaat uit vijf boroughs of stadsdelen: The Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens en Staten Island. Veel monumenten en wijken van de stad zijn wereldberoemd en staan vaak symbool voor de Verenigde Staten in het algemeen. Zo zijn er het Vrijheidsbeeld, Wall Street, wolkenkrabbers zoals het Empire State Building en het Chrysler Building, het oude, in 2001 door terroristen vernietigde, World Trade Center met de Twin Towers en de opvolger hiervan, het in 2014 geopende One World Trade Center.
New York ontstond als een handelspost in het huidige Manhattan, opgericht door Nederlandse kolonisten rond 1624. De nederzetting kreeg de naam Nieuw-Amsterdam en werd in 1653 een stad. In 1664 namen de Engelsen de stad over en doopten haar om tot New York. De stad bleef onder Engelse controle tot de Amerikaanse Revolutie. Tijdens de revolutie was New York een belangrijk strijdtoneel en werd het korte tijd bezet door de Britten. Na de Amerikaanse onafhankelijkheid werd New York van 1785 tot 1790 de eerste hoofdstad van de Verenigde Staten. Later groeide de stad uit tot een economisch en cultureel centrum, mede dankzij de haven en de grote toestroom van immigranten in de 19e en vroege 20e eeuw.
New York City is een van de belangrijkste financiële centra ter wereld, met Wall Street in Manhattan als hart van de economie. De stad is economisch gezien een van de invloedrijkste metropoolregio's wereldwijd, met een bbp van meer dan 2,1 biljoen dollar in 2022. De New York Stock Exchange vormt de grootste aandelenbeurs ter wereld. Hoewel New York een dag-en-nacht opererend metrosysteem heeft, staat het ook bekend om het drukke autoverkeer. Het is een populaire plek voor investeerders en de duurste stad ter wereld om in te wonen, met de hoogste huurprijzen op het Amerikaanse continent. De drukte en levendigheid geven de stad de bijnaam The City That Never Sleeps ("de stad die nooit slaapt"). Een andere populaire bijnaam is the Big Apple.The Big Apple, Genootschap OnzeTaal, 17 januari 2007
Geschiedenis
thumb|left|Lower Manhattan in 1660, toen onderdeel van Nieuw-Amsterdam. thumb|left|Gezicht op "Nieuw Amsterdam ofte Nue New Iorx opt' t.Eylant Man", omstreeks 1665.
Koloniale tijd De benedenloop van de Hudson, waar New York ligt, werd bij de ontdekking door Giovanni da Verrazzano in 1524 bewoond door ongeveer 5.000 Lenape-indianen."Gotham Center for New York City History" Timeline 1500 - 1700 Da Verrazzano, die in dienst van de Franse kroon voer, noemde het gebied "Nouvelle Angoulême". Vermoedelijk zeilde hij niet verder dan de zeestraat The Narrows, waar nu een naar hem vernoemde brug ligt. Met de reis van Henry Hudson, een Engelsman in dienst van de Nederlandse VOC, werd het gebied effectief in kaart gebracht. Hudson ontdekte Manhattan op 11 september 1609 en voer de stroom die nu zijn naam draagt, de Hudson, op tot aan het huidige Albany.
Hudson ontdekte snel dat de pelzenhandel naar Europa een lucratieve bron van inkomsten betekende. Hudson leidde maanden later Nederlandse handelsschepen naar het gebied. De handel tussen Nederland en de inheemse bevolking floreerde maar leidde niet tot permanente nederzettingen.
In 1624 stichtte een groep protestantse Waalse families een eerste nederzetting op Manhattan en noemde deze "Neuf-Avesnes" (Nieuw-Avenne).Historia - 's Lands Glorie - de Belgisch staat reeks 52 nr 256 (gesticht door Jesse van Vorst en Pieter Minuit)De Neuve-Avesnes à New-York-sur-Helpe Streekgenoten en families van Duitse, Nederlandse en Britse afkomst, volgden. Het gebied werd Nieuw-Nederland genoemd, in het Latijn in die tijd: Nova Belgica of Novum Belgium. In mei 1626 werd Peter Minuit aangewezen als eerste gouverneur van de kolonie. De nederzetting kreeg later de naam Nieuw-Amsterdam.
In 1626 kocht Minuit Manhattan van de indianen voor snuisterijen ter waarde van 60 gulden, nu zo'n 700 euro of duizend dollar.Brief uit 1626 waarin melding gemaakt wordt van de aanschaf van het eiland Manhattan voor een waarde van 60 gulden. De 60 guldens worden in de Verenigde Staten meestal omgerekend tot 24 dollars. Dit is een vergissing, aangezien 60 guldens in 1626 veel meer waard waren. De website van het International Institute for Social History, Amsterdam rekent de waarde om als 60 gulden (1626) = 753,14 euro (2012) (gearchiveerd) In de aanloop naar de Tweede Engels-Nederlandse Oorlog in 1664 werd Nieuw-Amsterdam veroverd door de Engelsen, die de nederzetting New York noemden, naar de hertog van York. In 1673 had Nederland het weer even in bezit. Nadat de naam in "Nieuw-Oranje" veranderde, werd het bij de Vrede van Westminster in 1674 definitief Brits. In ruil deden de Britten bij dit verdrag definitief afstand van Suriname. Onder het Britse bestuur groeide het belang van de handelspost. In 1754 werd de Columbia-universiteit opgericht op aanwijzing van George II van Groot-Brittannië.
Rond de stad vonden gedurende de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog veldslagen plaats. Op 9 juli 1776 las de hulp van George Washington de Onafhankelijkheidsverklaring van de Verenigde Staten voor aan zijn troepen en de burgers van New York, die later Bowling Green bestormden, waar een standbeeld van koning George III stond, vervolgens touwen aan het standbeeld bond en trok het van zijn voetstuk en verscheep zijn stoffelijk overschot naar Litchfield, Connecticut, waar het grootste deel van het lood van het standbeeld werd omgezet in 42.000 musketballen voor het Continentale Leger. Tijdens dit proces werden de sierelementen bovenop het hek dat langs de omtrek van Bowling Green was gebouwd om het standbeeld van de koninklijke kroon te beschermen, afgezaagd. Het hek staat er tot op de dag van vandaag nog steeds en de onregelmatige zaagsporen waar de sierelementen zich bevonden, zijn nog steeds zichtbaar. Ze werden bekend als de New Yorkse veldtocht. Na de Slag bij Fort Washington in Upper Manhattan in 1776 werd de stad een Britse militaire en politieke basis tot het oorlogseinde in 1783.
18e en 19e eeuw thumb|left|Mulberry Street, op de Lower East Side in Manhattan, circa 1900 Vijf jaar na het einde van de Onafhankelijkheidsoorlog in 1788, werd New York de hoofdstad van de Verenigde Staten. In 1789 werd George Washington in de Federal Hall uitgeroepen tot eerste president. In dat gebouw werd in hetzelfde jaar ook de eerste bijeenkomst van het Amerikaans Congres gehouden en de Bill of Rights geschreven. In 1790 was New York Philadelphia voorbijgestreefd als grootste stad van de Verenigde Staten. Philadelphia werd in dat jaar echter wel de nieuwe hoofdstad.
Op 17 mei 1792 tekenden 24 aandelenhandelaren onder een Buttonwood-boom aan Wall Street het Buttonwood Agreement. De New York Stock Exchange was hiermee een feit, al was de naam tot 1863 New York Stock & Exchange Board.
De stad veranderde in de 19e eeuw sterk door grootschalige immigratie en uitbreiding van de infrastructuur. Voorbeelden zijn het Commissioners' Plan van 1811 om de straten in Manhattan volgens een schaakbordpatroon te projecteren en de opening van het Eriekanaal in 1819, waardoor de Atlantische haven werd verbonden met de agrarische markten van het Noord-Amerikaanse binnenland.; Lankevich (1998), pp. 67-68. Leden van de oude handelsaristocratie lobbyden voor de aanleg van Central Park, dat in 1857 het eerste naar een ontwerp aangelegde park in een Amerikaanse stad werd.
Onvrede over de conscriptie tijdens de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) leidde in 1863 tot de Dienstplichtrellen. De rellen duurden slechts enkele dagen, maar er werden minstens honderd burgers gedood.
Op het eind van de 19e eeuw werden de eerste bovengrondse metrolijnen 'elevated' gebouwd. Samen met de spoorlijnen en tramnetten kon de stad van ver buiten de stad forensen aantrekken en groeide de gehele agglomeratie rond de stad snel. In 1898 werd het hedendaagse New York gevormd door het samengaan met Brooklyn (tot dan toe een zelfstandige stad), de county's New York (hierbij waren delen van de Bronx inbegrepen), Richmond en het westelijke deel van de county Queens.The 100 Year Anniversary of the Consolidation of the 5 Boroughs into New York City, New York City. Geraadpleegd op 29 juni 2007. De opening van de ondergrondse metro van New York zes jaar later, in 1904, droeg bij aan de eenwording van de nieuwe stad.
20e eeuw thumb|Het stadsdeel Manhattan in 1931 In de jaren 1920 was New York een belangrijke bestemming voor Afro-Amerikanen die gedurende de Grote Migratie het zuiden van het land verlieten. Economische groei ging gepaard met de ontwikkeling van de skyline door de constructie van concurrerende wolkenkrabbers. New York werd in de vroege jaren 1920 het meest verstedelijkte gebied ter wereld. Begin jaren 1930 werd voor het gebied de grens van 10 miljoen inwoners bereikt.New York Urbanized Area: Population & Density from 1800 (Provisional)
De terugkomst van veteranen van de Tweede Wereldoorlog en nieuwe immigranten uit Europa creëerden een naoorlogse economische groei en stimuleerden de ontwikkeling van wijken in het oosten van Queens. In 1960 werd New York getroffen door economische problemen, stijgende criminaliteit en spanningen tussen rassen die in de jaren 1970 een hoogtepunt bereikten.
In de jaren 1980 bloeide de financiële sector op en nam de stad mee in deze ontwikkeling. Tegen de jaren 1990 verminderden de rassenspanningen, daalde de criminaliteit en arriveerden er veel immigranten uit Azië en Latijns-Amerika.
21e eeuw miniatuur|Twee gekaapte passagiersvliegtuigen boren zich in de Twin Towers van het World Trade Center Op 11 september 2001 werd New York getroffen door een dubbele terroristische aanslag, waarbij het World Trade Center in Lower Manhattan werd vernietigd, waaronder de beide Twin Towers en het oorspronkelijke 7 World Trade Center. Er vielen officieel 2750 doden; van 24 vermisten wordt aangenomen dat ze zijn omgekomen.
In 2006 werd op de plaats van het oude WTC begonnen aan de bouw van het 1 World Trade Center, dat op 3 november 2014 werd geopend. Op de plaats waar de Twin Towers stonden, schijnen sinds 2002 elke avond twee schijnwerpers de lucht in. Dit wordt het Tribute in Light genoemd.The Municipal Art Society of New York mas.org Ook werd een monument aan het oude WTC en drie andere kantoorpanden gewijd.
In het begin van de 21e eeuw is er voor New York vooruitgang in milieu en onderwijs. Veel bedrijven vestigen zich, het inwoneraantal groeit, het toerisme herleeft en de criminaliteit daalt.
Geografie thumb|Satellietfoto van New York thumb|De vijf boroughs:
Topografie