thumb|De Heilige-Kruisverheffingskerk in het centrum van Zwijndrecht thumb|Pastorij thumb|Voormalig gemeentehuis Zwijndrecht is een dorp in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen en een deelgemeente van Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht in het Waasland. Zwijndrecht behoort tot het kieskanton en het gerechtelijke kanton Beveren.
De deelgemeente telt ruim 12.000 inwoners en ligt aan de Schelde, op de linkeroever van de rivier.
Geschiedenis Op het eind van het ancien régime, toen tijdens de Franse bezetting de gemeenten werden gecreëerd, werd Zwijndrecht een gemeente in het Departement Schelde, de latere provincie Oost-Vlaanderen.
In 1923 werd de gemeente Zwijndrecht samen met de gemeente Burcht overgeheveld naar de provincie Antwerpen op de andere Scheldeoever. Daarbij werd het oostelijke deel van de gemeente Zwijndrecht, met het gehucht Sint-Anna, afsplitst en bij de gemeente Antwerpen gevoegd als onderdeel van de Linkeroever.
Bij de gemeentelijke fusies van 1977 werd buurgemeente Burcht als deelgemeente bij Zwijndrecht gevoegd.
Bij een fusie van 1 januari 2025 werd Zwijndrecht met buurgemeenten Beveren en Kruibeke samengebracht in de nieuwe gemeente Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht, waardoor Zwijndrecht terug in de provincie Oost-Vlaanderen kwam te liggen.
Toponymie Het toponiem Zwijndrecht bestaat uit twee woorddelen, namelijk zwijn en -drecht. -drecht, een woorddeel dat vaak in plaatsnamen wordt aangetroffen, is een woord van West-Nederfrankische herkomst en heeft de betekenis stroming, drift (der rivier - zie Dordrecht, Kieldrecht, Maastricht, Ossendrecht, Utrecht, Woensdrecht, ...). Zwijn verwijst niet, zoals men zou vermoeden, naar varken, maar is vermoedelijk een verbuiging van het eveneens West-Nederfrankische woord Swin (zie ook Zwin) met de betekenis geul of kreek. Zwijndrecht kan dan ook verklaard worden als een stromingsgeul.
Geografie Kernen Zwijndrecht werd een deelgemeente op 1 januari 2025 door de fusie van de kerngemeente Zwijndrecht met Beveren en Kruibeke. Vroeger maakten Zwijndrecht en Burcht (31 maart 1923) deel uit van de provincie Antwerpen. Sinds 2025 is de grens tussen Zwijndrecht en Antwerpen de grens tussen de provincie Antwerpen en de provincie Oost-Vlaanderen.
De parochie Beveren-Zwijndrecht valt onder het bisdom Gent, en is onderdeel van het Dekenaat Waasland.https://www.kerknet.be/organisatie/parochie-beveren-zwijndrecht
Gemeente Zwijndrecht (1977-2024) Na de gemeentelijke fusies van 1977 omvatte de fusiegemeente Zwijndrecht de deelgemeenten Zwijndrecht en Burcht. Dit bleef zo tot de gemeente in 2025 werd opgeheven en beide deelgemeenten bij Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht werden ondergebracht.
# Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Zwijndrecht 15,75 11.787 748 11056A 2 Burcht 4,49 7.747 1.725 11056B
De buurgemeenten van deze fusiegemeente Zwijndrecht waren Antwerpen, Beveren en Kruibeke.
Bezienswaardigheden
thumb|Atmosfeer van Winke Besard voor het project: Kunst in de straat
De Defensieve Dijk is een dijk die als een onderdeel van de verdedigingsgordel rond Antwerpen werd gebouwd Het Fort Sint-Marie Het Fort van Zwijndrecht, uit 1870 De grenspaal tussen Burcht en Kruibeke, uit 1923 De Heilige-Kruisverheffingskerk: Michaël Cop was hier pastoor op het einde van de 18e eeuw. Hij werd naar Frans-Guyana gedeporteerd en overleed in 1799 bij de Kleine Antillen. Het Oorlogsmonument Burcht Het Oorlogsmonument Zwijndrecht De oude pastorij (Burcht) Het Station Zwijndrecht Het Tassijnshuis, uit de 18e eeuw De zonnewijzer in het Wolfsbergpark, uit 1637
Tussen 1991 en 2012 kocht de gemeente, in samenwerking met de Cultuurraad, een twintigtal kunstwerken aan voor het project: Kunst in de straat. De werken staan opgesteld in de openbare ruimte.
Natuur en landschap Zwijndrecht ligt aan de Schelde op een hoogte van 2 tot 3 meter. Door de sterke verstedelijking, waaronder veel infrastructuur en industrie, is het oorspronkelijke polderlandschap goeddeels verdwenen. Natuurgebieden zijn het Vlietbos, de Blokkersdijk en de Vlakte van Zwijndrecht. Ook de Defensieve Dijk, met het fort Halve Maan, is een boeiend gebied.
Demografie Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december 1930: Afsplitsing van stuk grondgebied aan de stad Antwerpen
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente (1977-2024) Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1806 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 18.201 100,0 1993 18.145 99,7 1994 18.054 99,2 1995 17.983 98,8 1996 17.973 98,7 1997 18.005 98,9 1998 17.887 98,3 1999 17.842 98,0 2000 17.801 97,8 2001 17.744 97,5 2002 17.743 97,5 2003 17.914 98,4 2004 18.000 98,9 2005 18.104 99,5 2006 18.231 100,2 2007 18.352 100,8 2008 18.420 101,2 2009 18.480 101,5 2010 18.573 102,0 2011 18.656 102,5 2012 18.643 102,4 2013 18.794 103,3 2014 18.952 104,1 2015 18.936 104,0 2016 18.957 104,2 2017 18.985 104,3 2018 19.002 104,4 2019 19.056 104,7 2020 19.154 105,2 2021 19.263 105,8 2022 19.243 105,7 2023 19.547 107,4 2024 19.580 107,6
Politiek
Geschiedenis (Voormalige) Burgemeesters 1801-1808: F. Smet 1808-1810: Jacques Frans Tassyns 1810-1819: Joseph Marie Alexandre Annezhttps://books.google.nl/books?id=bSczibcFjhoC&pg=RA5-PA18&dq=swyndrecht+pastoor+kerk&hl=nl&newbks=1&newbks_redir=0&sa=X&ved=2ahUKEwi9urrs5Y6CAxWMxQIHHXoQDmIQ6AF6BAgGEAI#v=onepage&q=swyndrecht%20pastoor%20kerk&f=false 1819-1830: Frans Jozef Verstockt 1830-1855: Frans Jacob Smet 1855- 1872: Jean-Baptiste van Goey 1872- ?: Frans Jacob Smet
Tijdspanne Burgemeester 1953 - 1983 Adrien Van Roeyen (CVP) 1983 - 1985 Robert Duflou (CVP) 1986 - 1988 René Schrauwen (CVP) 1989 - 1994 Oktaaf Meyntjens (VU) 1995 - 2012 Willy Minnebo (Agalev / Groen) 2012 - 2024 André Van de Vyver (Groen)
Legislatuur 1995 – 2000 In de aanloop van de verkiezingen van 1994 besloten de tweede grootste partijen (en tevens coalitiepartners tijdens de vorige legislatuur), met name de Volksunie en de CVP - in kartel naar de verkiezingen te gaan. Dit kon evenwel niet rekenen op de steun van een belangrijke factie binnen de Volksunie. Hierdoor ontstond de scheurlijst VolUit. De verkiezingen draaide dramatisch uit voor het kartel (onder de naam GEM), dat zijn meerderheid van 15 zetels verloor (−27,30% ten opzichte van het gezamenlijk resultaat van 1988, oftewel −7 zetels). VolUit kon van het verlies echter slechts gedeeltelijk profiteren en strandde op 8,03% (2 zetels).Kandidaten VU-strekking weer samen naar Zwijndrechtse kiezers; Gazet van Antwerpen; 5 september 2000
Agalev en de KP van Willy Minnebo besloten dan weer de handen in elkaar te slaan en trokken met een gezamenlijke lijst naar de verkiezingen. Winnaars deze verkiezingen waren het Vlaams Blok (dat voor de eerste maal opkwam) met 11,59% (3 zetels), VLD (dat de vorige verkiezingen niet was opgekomen) met 9,85% (2 zetels), Agalev 15,45% (+3,58%, 4 zetels) en de groene scheurlijst GA met 4,7% (echter onvoldoende voor een zitje in de gemeenteraad). ROSSEM, W.O.W. en WIT konden niet overtuigen en strandden elk net onder de 2%. De SP ten slotte moest een klein verlies incasseren van 0,7% en strandde op 19,34%.
Er werd een coalitie gesloten tussen Agalev, SP, VLD en Voluit met voormalig KP-er Willy Minnebo als burgemeester. Minnebo werd zo de eerste groene burgemeester van Vlaanderen.Hoe het groeide; Groen Zwijndrecht
Legislatuur 2013 – 2018 Burgemeester is André Van de Vyver (Groen). Hij leidt een coalitie bestaande uit Groen en CD&V. Samen vormen ze de meerderheid met 13 op 25 zetels.
Legislatuur 2018 - 2024 De gemeenteraadsverkiezingen van 2018 maakten van N-VA met 0,6% verschil de grootste partij van Zwijndrecht. De coalitie Groen-CD&V haalde niet langer een meerderheid en dus besloot Groen om ook met sp.a in zee te gaan. CD&V en N-VA haalden samen evenmin een meerderheid, zodat CD&V besloot in de coalitie te blijven met Groen en sp.a. André Van de Vyver, die de meeste voorkeurstemmen haalde (1.387), volgde zichzelf op als burgemeester. Groen, Vooruit (sp.a) en CD&V vormden een meerderheid met 13 op 25 zetels.
In oktober 2023 werd een wisselmeerderheid van N-VA, CD&V en VB gevormd om op 26 oktober met 14 op 25 zetels een fusie van Zwijndrecht met Beveren en Kruibeke goed te keuren, dit niettegenstaande het resultaat van een volksraadpleging dat een mogelijke fusie afwees. Twee van de drie VB-raadsleden, die de wisselmeerderheid vormden, werden uitgesloten door hun partij en zetelen als onafhankelijken tot het einde van de legislatuur (december 2024).
Op 22 december werd door de Vlaamse regering beslist dat Zwijndrecht bij deze fusie in januari 2025 van de provincie Antwerpen naar Oost-Vlaanderen verhuist. Hierbij wordt de provincie Antwerpen kleiner en de provincie Oost-Vlaanderen groter.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen van 1976 tot en met 2018 Partij of kartel 10-10-19761961-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Vlaanderenkiest.be: Gegevens 2006 14-10-2012www.vlaanderenkiest.be: Gegevens 2012 14-10-2018Stemmen / Zetels %25%25%25%25%25%25%25%25 KPB1/ KP28,14118,24117,521- - - - - SP1/ sp.a220,011520,021520,041519,341616,221414,56249,62229,222 Agalev1/ Groen!2/ Groen3- 8,321111,871315,451424,281733,5921031,433928,838 CVP1/ GEM2/ CD&V343,7211226,981822,441625,652814,841415,293415,533414,633 PVV1/ VLD2/ VLD-VIVANT3/ Open Vld4 - 4,6510- 9,852212,24237,91312,91405,140VU1/ VolUit2/ VU&ID3/ N-VA427,241731,7811030,51198,032210,51323,424029,664829,449 Vlaams Blok1/ VB-VLOTT2/ Vlaams Belang3- - - 11,5913171522,572610,843212,933 LDO- - 7,651- - - - - Anderen(*)0,89 0- - 10,104,91 02,65 0- - 11614 12003132031267012664135561317713318Opkomst % 94,9291,9491,7493,6189,78 92,5Blanco en ongeldig %3,63 3,64,214,813,353,052,37 3,1 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen.De zetels van de gevormde meerderheid zijn vetjes gedrukt. De grootste partij is in kleur.(*) 1976: PVDA (0,89%) / 1994: GA (4,7%), W.O.W. (1,95%), WIT (1,74%), ROSSEM (1,71%) / 2000: OSCAR (4,91%) / 2006: 2070 (2,65%)Zie voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2024 en later op Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht.
Structuur De gemeente Beveren - Kruibeke - Zwijndrecht ligt in het kieskanton Beveren - Kruibeke - Zwijndrecht, het provinciedistrict Sint-Niklaas, het kiesarrondissement Dendermonde - Sint-Niklaas en ten slotte de Kieskring Oost-Vlaanderen. Beveren - Kruibeke - ZwijndrechtSupranationaalNationaalGemeenschapGewestProvincieArrondissementProvinciedistrictKantonGemeenteDistrictAdministratiefNiveauSint-NiklaasBeveren - Kruibeke - Zwijndrecht -BestuurEuropese CommissieBelgische regeringVlaamse regeringDeputatieGemeentebestuurDistrictscollegeRaadEuropees ParlementKamer van volksvertegenwoordigersVlaams ParlementProvincieraadGemeenteraadDistrictsraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring Oost-VlaanderenDendermonde-Sint-NiklaasSint-NiklaasBeverenBeveren - Kruibeke - Zwijndrecht -VerkiezingEuropeseFederaleVlaamseProvincieraads-Gemeenteraads-Districtsraads-
Mobiliteit Fiets De fietssnelweg F4 verbindt Zwijndrecht met Gent en met Antwerpen Linkeroever en loopt grotendeels naast spoorlijn 59. Er zijn nog delen die moeten afgewerkt worden.
De Fietssnelweg F41 verbindt de haven van Gent met de Waaslandhaven. Ook van deze fietssnelweg moeten er nog delen worden afgewerkt.