Tegucigalpa is een stad in Honduras. Samen met de voormalige stad Comayagüela vormt het sinds 1937 de hoofdstad van het land, Distrito Central. Met 1.187.363 inwoners (2011) is het de grootste stad in het land, gelegen op een hoogte van bijna 1000 meter. De stad ligt in een middelgebergte en wordt omringd door naaldbossen. De stad kent een semi-vochtig tropisch klimaat met een droge tijd van november/december tot april.
Geschiedenis De koloniale tijd Tegucigalpa werd op 29 september 1578 gesticht onder de naam Real Villa de San Miguel de Tegucigalpa de Heredia, op de plek waar een Lenca-nederzetting bestond die de naam Teguz-galpa droeg. Doordat de heuvels in de regio rijk waren aan goud en zilver wordt vaak verondersteld dat de naam Teguz-galpa "Zilveren Heuvels" betekende. Maar zeer waarschijnlijk is dat niet, omdat de Lenca zich niet bezighielden met het delven van zilver en goud. Er bestaan ook alternatieve verklaringen voor de naam van de stad. Alberto Membreño (1859-1921), taalkundige en politicus, schreef in zijn werk Nombres Geograficos de la Republica de Honduras (Geografische Namen van de Republiek Honduras) dat de naam waarschijnlijk In woningen van scherp-gepunte rotsen betekent. Anderen menen dat de naam In het heuvelachtige gebied van de eerbiedwaardige ouderen betekent, of In woningen van gele aarde. Deze verklaringen hebben gemeen dat ze ervan uitgaan dat Teguz-galpa verwijst naar een verblijf ergens in.
Het gebied werd een centrum van goud- en zilvermijnbouw, waarbij de Spaanse veroveraars de lokale bevolking in de mijnen tewerk stelde. Meer dan een industriestadje was Tegucigalpa in de koloniale tijd nog niet. De hoofdstad van het gebied lag toen aan de kust, in de vorm van Trujillo.
In de 18e eeuw werden de mijnen gesloten na overstromingen en een verlieslijdende productie. De stad verdiende toen geld uit transportbewegingen van de Pacifische kust naar de Caribische kust, die via Tegucigalpa verliepen.
Aan het begin van de 19e eeuw was Tegucigalpa groot genoeg om te kunnen spreken van een stad. Op 11 december 1821 kreeg de stad die titel officieel. In de 19e eeuw vestigden zich Chinezen en Arabieren in Tegucigalpa, die daar handel dreven. Na vijftig jaar stopte de immigratie van Arabieren, maar die van Chinezen bleef tot op heden doorgaan. Beide bevolkingsgroepen worden tegenwoordig nog teruggevonden in Tegucigalpa.
Na de onafhankelijkheid Pas na de onafhankelijkheid in 1838 ging Tegucigalpa een rol spelen in het bestuur van Honduras. Het bestuurlijke centrum werd afwisselend in Tegucigalpa en Comayagua geplaatst. Comayagua werd door conservatieve politici geprefereerd, terwijl liberalen de voorkeur gaven aan Tegucigalpa. In 1880 werd het bestuurlijke centrum voorgoed in Tegucigalpa gevestigd. De toenmalige regering gaf geen heldere verklaring voor het afschaffen van de afwisseling van hoofdsteden, waardoor men vermoedde dat dit gebeurde dit omdat president Marco Aurelio Soto een belang had in de Rosario Mining Company die was gevestigd in het dorpje San Juancito, ongeveer 40 kilometer buiten Tegucigalpa. Soto zou dichter bij zijn persoonlijke belangen gehuisvest willen zijn en verplaatste daarom de hoofdstad definitief naar Tegucigalpa.
Aan het einde van de 19e eeuw werd Honduras ontdekt door de bananenindustrie, en grote Amerikaanse exporteurs vestigden zich aan de Caraïbische kust van het land. Deze bedrijven investeerden in de infrastructuur van het kustgebied. Manuel Bonilla, die van 1902 tot 1907 president was, maakte van de gelegenheid gebruik om met Amerikaans geld een weg te laten aanleggen die Tegucigalpa verbond met de Caraïbische kust. De stad moderniseerde toen snel. Zo kreeg de stad in augustus 1874 straatverlichting bestaande uit gaslampen in het centrum van de stad.
Sinds de tweede helft van de 20e eeuw groeide de stad als gevolg van urbanisatie in korte tijd enorm, waarbij gebrek aan planning resulteerde in de chaotische stad die Tegucigalpa tegenwoordig is. De meeste gebieden aan de stadsrand worden bewoond door boeren die van het platteland naar de stad trokken en daar waar maar mogelijk was sloppenwijken optrokken.
Comayagüela Oorspronkelijk lag de rivier de Choluteca aan de rand van Tegucigalpa. Aan de overzijde lag een andere stad: Comayagüela (ofwel: Klein Comayagua). Beide steden groeiden naar elkaar toe, totdat ze elk de oever van de rivier bereikten. De steden hadden weinig gemeen. Waar Tegucigalpa zich ontwikkelde tot een welvarende stad voor de gegoede burgerij, was Comayagüela een arme stad waar veel mensen van Indiaanse afkomst woonden. Tegucigalpa deed sinds de jaren vijftig van de 19e eeuw veel moeite om de stad schoon en veilig te houden. Het reguleren van straatverkoop was een belangrijk aandachtspunt van het stadsbestuur. De in Latijns-Amerika gebruikelijke straatverkoop en warenmarkten werden grotendeels verboden. Het bestuur van Comayagüela profileerde zich echter als "stad voor de onderklasse", en bood de uit Tegucigalpa verdreven straatverkopers een mogelijkheid om hun koopwaar aan te bieden. In 1888 besloot Comayagüela tot de feestelijke opening van de overdekte markt El Progreso (De Vooruitgang). Tegucigalpa keek argwanend toe en vreesde dat de verkoop in de overdekte markt zich al snel zou uitbreiden naar de straat, en zich zelfs tot in Tegucigalpa zou uitspreiden. Tegucigalpa zorgde ervoor dat de marktverkopers, die inderdaad al snel zo talrijk waren dat het overdekte marktgebouw te klein werd, de bruggen over de rivier niet overstaken met hun koopwaar.
In 1938 ging Comayagüela officieel deel uitmaken van Tegucigalpa, dat dus eigenlijk een dubbelstad is met twee stadscentra en met twee karakters. In het centrum van Tegucigalpa is de barokke koloniale bouwstijl tamelijk goed bewaard gebleven, terwijl Comayagüela nog steeds een stad voor de onderklasse is. Het centrum van Comayagüela wordt vrijwel geheel in beslag genomen door de warenmarkt, die eindigt op de bruggen over de rivier. In de tweede helft van de 20e eeuw werd het marktgebouw El Progreso vervangen door een nieuw en groter gebouw (San Isidro), dat net als zijn voorganger al snel te klein werd.
In het dagelijks taalgebruik maken hoofdstedelingen nog steeds onderscheid tussen Tegucigalpa en Comayagüela. Buiten de hoofdstad speelt het onderscheid geen rol van betekenis.
Klimaat Tegucigalpa heeft een subtropisch Chinaklimaat (Cwa volgens de klimaatclassificatie van Köppen). Er zijn grofweg twee seizoenen aan te wijzen in Tegucigalpa, een regenseizoen en een droog seizoen. Het regenseizoen loopt van mei tot oktober, en het droge seizoen van november tot april. Het regenseizoen valt min of meer samen met het orkaanseizoen van de Atlantische Oceaan, dat loopt van 1 juni tot 1 december. In het regenseizoen regent het niet de hele dag, in de namiddag vormen zich regen- en onweersbuien waar veel regen uit valt.
De orkaan Mitch Op 30 oktober 1998 leed de stad grote schade als gevolg van de orkaan Mitch. Vooral het stadsdeel Comayagüela werd zwaar getroffen, alsook de vele sloppenwijken rond de stad die de hellingen af spoelden. Daardoor, en door het instorten van bruggen, raakte de loop van de Choluteca-rivier geblokkeerd, waardoor die een andere uitweg zocht. Een groot deel van het oude stadscentrum, dat in een kom ligt en omgeven wordt door bergen, raakte overstroomd door de regen en door de buiten haar oevers tredende rivier. Een derde van de gebouwen in de stad werd verwoest of beschadigd. Veel mensen, met name bewoners van het centrum en van de sloppenwijken aan de stadsranden, raakten dakloos.
Doordat wegen en bruggen waren verwoest was het haast onmogelijk om zich in de stad te verplaatsen. Na de orkaan duurde het drie maanden voordat het openbare leven weer op gang kon komen. Veel herstelwerkzaamheden konden alleen worden uitgevoerd met hulp van buitenlandse financiële steun. Een aantal bruggen zal op korte termijn opnieuw moeten worden gerestaureerd, doordat de herstelwerkzaamheden niet altijd de vereiste kwaliteit opleverden. De schade aan het rioleringssysteem is nog niet geheel hersteld. Daar waar riolering geheel was weggeslagen zijn nieuwe buizen aangelegd. Door modder ondergelopen buizen werden zo veel mogelijk leeggespoeld, maar er bleven toch verstoppingen bestaan. Daardoor heeft de stad al bij geringe regenval te lijden van overstromingen.
Jeugdbendes In Honduras zijn in de eerste plaats San Pedro Sula maar ook Tegucigalpa berucht geworden vanwege jeugdbendes, die in de jaren tachtig van de 20e eeuw werden opgericht door (veelal illegale) Midden-Amerikaanse migranten in de Verenigde Staten, met name in Los Angeles. Doordat zij werden uitgezet naar hun eigen land of daar vrijwillig weer naar teruggingen, werden de bendes ook naar deze landen verplaatst. Lange tijd leidden ze daar een bestaan in de marge, totdat de orkaan Mitch leidde tot een toename van de armoede en werkloosheid. Als gevolg daarvan groeide de belangstelling van de jeugd voor de jeugdbendes (ofwel Mara's), die daardoor uitgroeiden tot een serieus probleem in de regio. De vele straatkinderen in Tegucigalpa hebben vaak geen andere keus dan zich aan te sluiten bij een Mara (die de minimumleeftijd voor toetreding hebben gesteld op 8 jaar), teneinde zich door hun Mara te laten beschermen tegen leden van andere Mara's.
De activiteiten van de Mara’s zijn divers. Individuele leden houden zich bezig met criminaliteit zoals handel in drugs, diefstal en mensensmokkel. Onderling bestrijden de bendes elkaar met geweld.
Vanwege de moorddadige onderlinge afrekeningen en de slachtoffers onder burgers die daardoor vielen, besloot de regering van Honduras hard tegen de Mara’s op te treden. De politie in Tegucigalpa bestrijdt de bendes met harde hand, hetgeen soms leidt tot een straatoorlog. Het kan voorkomen dat burgers in de ochtend de lichamen van gedode bendeleden zien liggen, waarbij het niet altijd duidelijk is of zij door een rivaliserende bende dan wel door politie zijn omgebracht.
Demografie Jaar Inwoners Groei 1791 5.431 — 1801 6.547 +20,5% 1881 17.309 +164,4% 1887 17.647 +2,0% 1895 17.300 −2,0% 1901 24.000 +38,7% 1961 164.941 +587,3% 1974 302.483 +83,4% 1988 595.931 +97,0% 2001 850.445 +42,7% 2004 874.515 +2,8% 2006 920.366 +5,2% 2010 1.126.534 +22,4% 2011 1.187.363 Tegucigalpa is een metropool met meer dan een miljoen inwoners. De groei naar deze omvang heeft in een korte periode plaatsgevonden. In 1940 telde de stad nog maar 47.200 inwoners. Met name gedurende de jaren vijftig van de 20e eeuw nam de bevolkingsomvang in recordtempo toe, namelijk met 75% in een periode van tien jaar. Gedurende de rest van de 20e eeuw nam de bevolkingsomvang met nog eens 80% toe.