Yoko Ono (Japans: 小野洋子, Ono Yōko) (Tokio, 18 februari 1933) is een in Japan geboren Amerikaanse multimedia kunstenares en muzikante, songwriter en vredesactiviste. Haar werk breidt zich uit tot performancekunst en films maken. Ono was deel van de Fluxusbeweging en is een van de pioniers van de conceptuele kunst; Grapefruit is een van haar invloedrijkste werken in de conceptuele kunst.
Biografie Yoko Ono werd geboren in een welgestelde Japanse familie. Haar vader, Eisuke Ono, werkte als bankier voor de Yokohama Specie Bank. Haar moeder, Isoko Yasuda, was afkomstig uit een invloedrijke bankiersfamilie en had een klassieke muzikale opleiding als pianiste.David Sheff, Yoko, Simon & Schuster, 1985. Kort na haar geboorte verhuisde het gezin naar San Francisco, waar Ono de eerste vier jaar van haar leven doorbracht. In deze periode kreeg zij pianolessen en maakte zij kennis met zowel westerse klassieke muziek als Japanse culturele tradities.Alexandra Munroe (red.), Yes Yoko Ono, Japan Society / Harry N. Abrams, 2000.
In 1937 keerde het gezin terug naar Tokio. Ono volgde onderwijs aan elite-instellingen, waaronder later de Gakushuin-school, die bekendstond om haar opleiding van kinderen uit de aristocratische en intellectuele elite.Museum of Modern Art (MoMA), “Yoko Ono – Biography”, kunstenaarsdossier. In 1940 verhuisde het gezin opnieuw naar New York vanwege het werk van haar vader. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Eisuke Ono in 1941 overgeplaatst naar Hanoi, waarna Yoko Ono, haar moeder en haar broer werden gerepatrieerd naar Japan.Tate Modern, “Yoko Ono – Artist biography”.
Tijdens de oorlogsjaren verbleef Ono in Tokio. Zij beleefde het geallieerde bombardement op Tokio van 9 maart 1945 vanuit een schuilkelder in het district Azabu. Hoewel dit gebied minder zwaar werd getroffen dan andere delen van de stad, maakten de bombardementen, de hongersnood en de maatschappelijke ontwrichting diepe indruk op haar. Deze ervaringen vormden later een terugkerend referentiepunt in haar kunst en haar pacifistische overtuigingen.BBC Radio / Democracy Now!, interview met Yoko Ono, 16 oktober 2007.
Na het einde van de Tweede Wereldoorlog bleef Ono aanvankelijk in Japan, terwijl haar familie zich vestigde in Scarsdale, nabij New York. In 1946 hervatte zij haar opleiding aan Gakushuin, dat na de oorlog was heropend en gelegen was nabij het Keizerlijk Paleis. Onder haar medeleerlingen bevond zich de latere keizer Akahito.
Huwelijkspartners, kinderen en woonplaatsen
Toshi Ichiyanagi Yoko Ono trouwde in 1956 in New York met avant garde componist en pianist Toshi Ichiyanagi. Zij gingen vanwege de terugkeer van Ichiyanagi naar Tokio, waar ze nog een ruim jaar samen waren, in 1962 uit elkaar. Yoko Ono keerde terug naar New York.
Anthony Cox In 1961 ontmoetten filmproducent Anthony (Tony) Cox en Yoko Ono elkaar. Het paar trouwde op 28 november 1962. Het huwelijk werd op 1 maart 1963 nietig verklaard omdat Ono had verzuimd haar scheiding van haar eerste echtgenoot Ichiyanagi officieel af te ronden. Ze hertrouwden echter op 6 juni van dat jaar. Het stormachtige huwelijk met Cox leidde in 1963 tot de geboorte van haar dochter, Kyoko Chan Cox. Cox en Ono bleven samen tot medio 1967. De ontmoeting met John Lennon was mede aanleiding voor de breuk met Cox.
Yoko Ono en Tony Cox scheidden op 2 februari 1969. In 1971 verdween Cox tijdens een voogdijstrijd met hun achtjarige dochter Kyoko Chan Cox. Het ouderschap werd haar ontnomen. https://web.archive.org/web/20131213213142/http://www.thebiographychannel.co.uk/biographies/yoko-ono.html Cox kreeg de voogdij nadat hij had gesteld dat Yoko Ono ongeschikt was vanwege drugsgebruik. Hij veranderde Kyoko’s naam in Ruth Holman en voedde haar op binnen de Church of the Living Word. Ono en Lennon zochten jarenlang tevergeefs. In 1972 schreef Ono het nummer Don't Worry Kyoko. In 1998 zag Ono Kyoko terug. Het contact is daarna blijven bestaan.
John Lennon Ze verwierf grote bekendheid buiten de kunstwereld in 1969 toen ze op 20 maart 1969 in Gibraltar trouwde met de Engelse muzikant John Lennon van The Beatles, met wie ze later als duo de Plastic Ono Band zou vormen.
John Lennon en Yoko Ono leerden elkaar kennen op 7 november 1966 bij de opening van Ono’s tentoonstelling in de Indica Gallery in Londen; hun persoonlijke en artistieke relatie ontwikkelde zich in de daaropvolgende jaren en werd publiekelijk zichtbaar vanaf 1968. Na een miskraam in 1968 verwerkten John Lennon en Yoko Ono de hartslag van de ongeboren baby in hun werk; deze is te horen op het experimentele album Unfinished Music No. 2: Life with the Lions (1969).
In april 1973 betrokken zij het Dakota-gebouw, 1 West 72nd Street, Manhattan, NY 10023 New York.
In 1975 werd hun zoon Sean Taro Ono Lennon geboren. John Ono Lennon werd op 8 december 1980 voor het Dakota gebouw vermoord in het bijzijn van Yoko Ono. Ze woonde er tot medio 2022. Ze hield de appartementen in bezit.
Ze heeft al haar zakelijke belangen inclusief haar aandeel in de rechten van de Beatles en de rechten op het werk van John Lennon overgedragen aan haar zoon Sean. YOKO ONO, 87, DRAAGT HAAR ZAKELIJKE BELANGEN VAN DE BEATLES EN JOHN LENNON OVER AAN HAAR ZOON SEAN
Na de dood van haar echtgenoot John Lennon in 1980 had geen nieuw huwelijk. De homoseksuele Hongaars-Amerikaanse interieurontwerper, kunstenaar en galeriehouder Sam Havadtoy (1952) maakte deel uit van haar directe omgeving en met hem bleef zij tot circa 2000 nauw verbonden. Voor langdurige relaties van Ono na de dood van Lennon bestaat geen gedocumenteerd en verifieerbaar bewijs. In 2000 keerde Havadtoy helemaal terug naar Europa, waar hij in 1992 Galerie 56 was gestart.
Verhuizing naar Franklin Tijdens de COVID-19-pandemie verhuisde Ono naar haar boerderij met circa 240 hectare land in Upstate New York, die zij en John Lennon in 1978 samen hadden gekocht. Franklin Summer is ook een titel die Yoko Ono gebruikte voor zowel een experimenteel muziekwerk (verschenen op Rising Mixes, 1996) als voor een reeks tekeningen en een gelijknamige publicatie uit de jaren 1990, geïnspireerd door haar eerdere verblijf op haar ranch in Franklin (New York). Haar zoon Sean zorgt voor haar op de boerderij, waar ze een rustig leven ging leiden en geniet van de lucht en de wolken ('to see the sky' en 'watching the clouds').
Activist Yoko Ono is bekend om haar activistische inzet voor vrede, feminisme, LHBTQ+-inclusiviteit en milieu-bewustzijn, thema’s die zij zowel in haar kunst als in haar muziek consequent uitdraagt. Haar persoonlijke website heeft ze opgeheven omdat ze het uitdragen van haar idealen belangrijker vindt. Dit doet ze op de site Imagine Peace.
Yoko Ono spreekt zich sinds de jaren zestig regelmatig uit voor de rechten van LGBTQ-personen. In 2004 bracht zij de remix-cd Everyman…Everywoman uit, waarin het nummer Every Man Has a Woman Who Loves Him werd herwerkt tot een expliciete steunbetuiging aan gelijke huwelijksrechten, met de boodschap dat liefde niet door geslacht of seksuele oriëntatie wordt beperkt. Daarnaast heeft Ono door de jaren heen financiële steun verleend aan organisaties die zich inzetten voor LGBTQ-rechten en -acceptatie, onder meer via benefietprojecten en donaties gekoppeld aan haar kunst- en muziekuitgaven.
Avant garde kunst en Fluxus
Fluxus Yoko Ono maakte formeel geen deel uit van de Fluxus-kunstbeweging. Ze wilde haar vrijheid behouden. Ze werd er wel mee geafficheerd en wordt er in retrospectief wel toe gerekend.
1965-1965 Van 1956 tot 1961 leefde Yoko Ono in New York, waar zij voor haar levensonderhoud onder meer lesgaf in traditionele Japanse kunst bij de Japan Society in Manhattan. In deze periode voelde zij zich verbonden met een kring van gelijkgestemde componisten en kunstenaars, die zij later omschreef als gezamenlijk revolutionair in hun benadering van kunst en muziek.
Toshi Ichiyanagi In de periode 1960–1964 trad Yoko Ono meerdere malen op samen met de Japans-Amerikaanse componist Toshi Ichiyanagi, met wie zij in deze jaren was getrouwd. Hun gezamenlijke optredens vonden plaats in lofts en kleine kunstlocaties in New York en bestonden uit experimentele muziek, improvisatie en instruction-based performances, waarbij Ichiyanagi vaak live avant-gardistische composities uitvoerde.David W. Bernstein, The San Francisco Tape Music Center: 1960s Counterculture and the Avant-Garde, University of California Press, 2008. Bij enkele van deze uitvoeringen waren ook andere kunstenaars uit de zich vormende Fluxus-kring betrokken, waaronder La Monte Young en George Maciunas, zij het niet in dezelfde samenstelling bij elk optreden.Hannah Higgins, Fluxus Experience, University of California Press, 2002.
Chambers street 112 Vanaf december 1960 huurde Yoko Ono een loft aan 112 Chambers Street in New York, waar zij tot juni 1961 samen met componist La Monte Young de zogeheten Chambers Street Loft Series organiseerde.Alex Ross, The Rest Is Noise: Listening to the Twentieth Century, Farrar, Straus and Giroux, 2007.Deze reeks bood ruimte aan experimentele avant-gardeconcerten en performances. Bij het eerste concert waren John Cage en David Tudor aanwezig als toehoorders. Cage was voor haar belangrijk: "Aan John Cage dank ik het vertrouwen dat de richting, die ik ingeslagen was, niet idioot was."Bingham, Juliet, Hendricks, Jon, Monnahan, Connor, Gaensheimer, Susanne, Dander, Patrizia (uitg.), Yoko Ono. Music of the Mind (Düsseldorf 2024), 262./ Bij latere bijeenkomsten bezochten ook Marcel Duchamp en Max Ernst de loft.
Carnegie Recital Hall In november 1961 verzorgde Yoko Ono haar eerste grote publieke optreden in Carnegie Recital Hall in New York onder de titel Works by Yoko Ono. Tijdens dit concert bracht zij onder meer A Grapefruit in the World of Park (1961) en AOS – To David Tudor (1961), een meerdelige performance-opera waarin uitvoerders, gehinderd door omgebonden objecten, zich vrijwel geluidloos over het podium bewogen, begeleid door het geruis van spoelende toiletten en meerdere gelijktijdig afgespeelde bandopnamen.
Tokio Sogetsu Art Center In 1962 keerde Ono korte tijd terug naar Tokio waar ze, net als in New York, probeerde om een carrière als kunstenaar op te bouwen. In mei gaf ze in het Sogetsu Art Center een concert onder de titel Sogetsu Contemporary Series 15: Works of Yoko Ono, waar vertegenwoordigers uit de avant-garde van Tokio aan deelnamen. Ono bracht het werk The Pulse (1962), waarin uitvoerenden elke keer geluiden in een microfoon maakten nadat ze een wiskundig probleem hadden opgelost, Lighting Piece (concept uit 1955), waarvoor een lucifer werd aangestoken en het afbranden geobserveerd werd, en A Grapefuit in the World of Park. Voor de concertzaal was Ono's Instructions for Paintings (1962) te zien.
Grapefruit In performances en tentoonstellingen ontstond het project Grapefruit, dat ze in 1964 in een boek in eigen beheer uitgaf. In teksten en partituren, soms gericht aan bekende kunstenaars, gaf ze ideeën als instructies mee. Hiermee kon ze anderen uit laten voeren wat ze zelf niet wist te realiseren.Ibidem, 264. Het boek is meerdere malen opnieuw uitgebracht in vele talen. Het is een van haar meest invloedrijke en bekendste werken.
Performances: Cut Piece, Bag Piece