Taiwan

Taiwan (uitspraak: [tɑɪˈʋɑn]; ), officieel de Republiek China (), is de facto een onafhankelijke staat in de Oost-Chinese Zee, die echter wegens tegenstand van de Volksrepubliek China door een overgrote meerderheid van landen niet als staat erkend wordt. Taiwan is een eiland ten oosten van het Chinese vasteland, ten zuidwesten van Japan en ten noorden van de Filipijnen. Als politieke entiteit bestaat Taiwan vooral uit het genoemde hoofdeiland, maar het heeft ook een groot aantal kleine eilanden onder controle, waaronder Kinmen, Matsu en Wuqiu. Die liggen vlak voor de kust van het Chinese vasteland.

Geschiedenis

miniatuur|Kaart van Formosa uit ca. 1640 door Johannes Vingboons

Het grondgebied van Taiwan omvat een groot eiland en een groot aantal kleine eilandjes. Taiwan, de gebruikelijke naam voor Republiek China, niet te verwarren met de Volksrepubliek China, is afgeleid van het grootste eiland van het Taiwanese grondgebied. Dit eiland, voorheen ook bekend als Formosa, wordt ook door zijn inwoners Taiwan genoemd. In 1583 voer een Portugees schip langs het eiland, dat destijds door de bewoners Tapanga werd genoemd. De kapitein van het schip noemde het eiland Ilha Formosa (Portugees: prachtig eiland).

In 1624 vestigde de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) zich op het eiland met een handelspost, omdat dat op het vasteland van China, destijds Cathay genoemd, verboden werd. Het bestuur in Nederlands-Formosa werd gevoerd vanuit Fort Zeelandia in de plaats Tainan. Het eiland werd niet bezet, maar er werd samengewerkt met de plaatselijke dorpshoofden. De VOC organiseerde het onderwijs waardoor de inheemse bevolking gekerstend werd. Er werden suikerplantages aangelegd.

De inheemse bevolking was verwant aan de Filipino's. Door het economische succes van de VOC in de rietsuikerhandel vestigden er zich vanaf 1635 ook steeds meer Chinese migranten. Toen rond 1645 er op het vasteland een burgeroorlog uitbrak waardoor de Ming-dynastie werd verdreven door de Qing-dynastie, trok een groot leger van opstandelingenleider Zheng Chenggong alias Koxinga naar het eiland en ging de strijd aan met de VOC. Met de overgave van Fort Zeelandia in januari 1662 kwam een einde aan de VOC-vestiging op Formosa. Tot 1683 regeerden de nazaten van Koxinga het eiland als het Koninkrijk Tungning. In dat jaar veroverde de Qing-dynastie het eiland en werd het bestuurlijk gezien onderdeel van de Chinese provincie Fujian.

Het eiland werd in 1885 losgemaakt van de provincie Fujian en vormde voortaan een eigen provincie: de provincie Taiwan. In 1895 moest China de gehele provincie Taiwan evenwel afstaan aan de Japanners krachtens het verdrag van Shimonoseki. In Taiwan zelf werd door tegenstanders van het verdrag de Republiek Formosa uitgeroepen, die tot doel had de Japanners te verslaan en opnieuw aan te sluiten bij het Chinese keizerrijk. Doordat hulp vanuit het Chinese vasteland uitbleef, mislukte de opstand en werd Taiwan vijftig jaar lang Japans. Tot het einde van de Tweede Wereldoorlog werd Taiwan internationaal vooral als Formosa aangeduid en was het een Japanse kolonie.

In 1945 moest Japan Taiwan overdragen aan de Republiek China ten gevolge van zijn nederlaag tijdens de Tweede Chinees-Japanse Oorlog. Op 28 februari 1947 brak er grote onrust uit in Taiwan nadat een burger was neergeschoten. De protesten die volgden gingen door tot in maart, maar werden hardhandig neergeslagen nadat troepen vanuit China aankwamen in Taiwan die de onrust moesten stoppen. Zo'n 28.000 Taiwanezen werden vermoord, het wordt nu herdacht als het 228 incident. Vlak na de Tweede Wereldoorlog werd de nationalistische Chinese regering, onder leiding van Chiang Kai-shek, bestreden door de Chinese communisten, onder leiding van Mao Zedong. Tijdens de Tweede Wereldoorlog vochten beide partijen tegen de Japanners, maar na de oorlog streden ze weer tegen elkaar. In 1949 verdreven de communisten hun tegenstanders van het vasteland van China naar Taiwan. Toen werd China een communistische Volksrepubliek. Taiwan bleef echter in handen van de Republiek China. Na de terugtrekking van Chiang Kai-shek en zijn troepen kwam er een staat van beleg en stichtte de Kwomintang (KMT) een militaire dictatuur. De staat van beleg duurde tot 1987 en was een van de langste ter wereld. Er werden tijdens die tijd (die de Witte Terreur wordt genoemd) zo'n 200.000 mensen gevangen gezet en nog zo'n 10.000 vermoord. In 1996 werden de eerste presidentiële verkiezingen gehouden.

Taiwan wordt door de communistische Volksrepubliek China niet erkend als onafhankelijk land en de communistische regering ziet Taiwan als een provincie van de Volksrepubliek China. Onder zware diplomatieke en vaak ook economische druk van de Volksrepubliek hebben meer en meer landen hun diplomatieke betrekkingen met Taiwan moeten opzeggen. Op basis van het één-China-principe staat de regering van de Volksrepubliek China niet toe dat landen tegelijkertijd betrekkingen onderhouden met de Volksrepubliek en Taiwan.

Taiwan wordt door de meerderheid van de internationale gemeenschap officieel niet erkend, maar het merendeel van de staten in de wereld onderhoudt wel aparte economische en culturele relaties met het eiland, veelal via zogenaamde gezantschappen. Echter, twaalf landen (elf leden van de VN en Vaticaanstad) hebben Taiwan wel officieel erkend als enige legitieme regering van het eiland. Als gevolg hiervan hebben deze landen geen officiële relaties met de communistische Volksrepubliek China, het Chinese vasteland. Anno 2025 zijn de volgende twaalf landen diplomatieke bondgenoot van Taiwan:

Honduras heeft de erkenning op 26 maart 2023 opgezegd. Nauru volgde Honduras op 15 januari 2024. Vaticaanstad is de bekendste diplomatieke bondgenoot van Taiwan.

Formeel hadden de regeringen van de Volksrepubliek en van Taiwan decennialang geen contact. Overleg ging langs de weg van private organisaties en later op ambtelijk niveau. Pas op 11 februari 2014 had de Taiwanese minister voor het vasteland, Wang Yu-chi, een ontmoeting met Zhang Zhijun, de Chinese vice-minister van buitenlandse zaken en verantwoordelijk voor Taiwanese zaken; de eerste ontmoeting tussen regeringsvertegenwoordigers in 65 jaar.

Geografie miniatuur|Taiwan Het eiland ligt op de grens van de Filipijnse Plaat en de Euraziatische Plaat. De laatste schuift hier onder de Filipijnse Plaat. Het eiland telt jaarlijks vele duizenden aardbevingen, deze zijn meestal klein en worden niet gevoeld. De laatste grote aardbeving was op 21 september 1999. Deze beving had een kracht van 7,3 op de schaal van Richter en hierbij kwamen 2400 mensen om. In februari 2016 was er ook een beving bij Kaohsiung waarbij ruim honderd mensen omkwamen. Er zijn ook vulkanen⁣, maar deze zijn nauwelijks actief.

Het landoppervlak is circa 36.200 km² groot; iets groter dan België en Luxemburg samen. Van noord naar zuid is de afstand zo'n 400 km en van oost naar west is het hoofdeiland 145 km op zijn breedst. Van noord naar zuid ligt een grote bergrug waarvan de hoogste toppen tot bijna 4000 m reiken. Naar het westen dalen de bergen en eindigen in een laagvlakte die geschikt is voor de landbouw. Hier liggen ook de meeste steden en zijn de economische activiteiten geconcentreerd. Naar het oosten gaan de bergen steiler naar beneden en eindigen abrupt in de Grote Oceaan. Mede vanwege het bergachtige karakter is 60% van het land bedekt met bos. Zo'n 20% van het land is geschikt voor agrarische doeleinden.

Eilanden In het noordwesten wordt het eiland begrensd door de Oost-Chinese Zee, in het zuidwesten door de Zuid-Chinese Zee. Taiwan bestaat uit het hoofdeiland met de hoofdstad Taipei en enkele kleine eilandjes. Deze eilandjes maken minder dan 1% van het totale oppervlakte van het land uit. De internationale luchthaven ligt in Taoyuan, vlak bij Taipei. Alle belangrijkste steden en dorpen liggen op het hoofdeiland, op een na.

Van de andere eilanden liggen er zes aan de westkant; waaronder Jibei Dao, Pescadores, Xiji Yu, Qimei Yu en Liuqiu Xuu, drie aan de oostkant; Guishan Dao, Lü Dao (groen eiland) en Lan Yu (eiland der orchideeën). Het grootste eiland (meer een eilandengroep) aan de westkant is Pescadores (Portugees: vissers), met de enige stad niet op het hoofdeiland, Magong. Het grootste eiland aan de oostkant is Lan Yu. Matsu en Kinmen (Quemoy) liggen veel dichter bij de Volksrepubliek China. Tussen Matsu en Quemoy ligt Wuciou.

Zeestraten Taiwan ligt aan vier zeestraten / baaien / binnenzeeën: De Straat van Taiwan (tussen de Oost-Chinese Zee en de Zuid-Chinese Zee), Penghu Shuidao (tussen het hoofdeiland en de zes westelijke eilanden), Nian Wan (een kleine baai aan de piek van het zuiden, daar zijn twee baaien (waaronder Oluan Pi), tussen die twee kapen ligt de baai), de Straat Luzon (ten zuiden van Nan Wan). Ten oosten van Taiwan ligt de enige oceaan die aan Taiwan grenst, de Grote (of Stille Oceaan). Op het hoofdeiland liggen ook de enige belangrijke autowegen, de vijf bekendste Taiwanese bergen en de internationale luchthaven.

Rivieren

Vanwege de vele neerslag telt het land veel rivieren. De meeste beginnen in het Centraal gebergte. De rivieren zijn niet geschikt voor de scheepvaart, maar spelen wel een rol bij de elektriciteitsvoorziening van het land. Belangrijke rivieren zijn: Danshui, loopt door Taipei (of Taibei), Xinzhuang en het district Taibei; Han, loopt door Han; Dajia, ontspringt op de Nanhuda Shan (met 3598 m de op drie na hoogste berg van het eiland) en loopt door Dongshi en Dajia; Choshui, loopt door Xiluo; Hualian, loopt door Hualian; Cengwen, loopt door Madou.

Bergen In het oosten van het eiland ligt het Centraal gebergte. De bergketen ligt langs bijna de gehele oostkust van het eiland en is zo'n 350 km lang en 80 km breed. Hier liggen ook de hoogste bergen. Het is zwaar bebost en relatief onbewoond gebied.

De vijf hoogste en bekendste bergen van Taiwan: Yu Shan, 3952 m, ten oosten van Jiayi; Xue Shan, 3931 m, ten zuidoosten van Miaoli; Guan Shan, 3715 m, ten oosten van Xuejie; Nanhua Shan, 3598 m, ten zuidoosten van Miaoli, hier is de bron van de Dajia; Qinxing Shan, 1120 m, ten oosten van Danshui.

Kapen De vier grootste kapen van Taiwan: Fugui Jiao (noorden); Santiao Jiao (noordoosten); Sahnsient'ai (oosten); Oluan Pi (zuidoosten).

Nationale parken miniatuur|Tunnel van 9 bochten in de Tarokokloof Het land kent negen nationale parken. Een van de bekendste is Taroko National Park, vernoemd naar de Tarokokloof. De naam Taroko betekent mooi en vol schoonheid. Volgens overlevering zou lang geleden een stamlid van het lokale Truku-volk naar het einde van de kloof zijn gelopen en bij het zien van de schoonheid van de Stille Oceaan zou hij Taroko geroepen hebben. De kloof en directe omgeving staan bekend als een bijna onuitputtelijke bron van marmer welke in de loop van miljoenen jaren is ontstaan door de druk van de tektonische bewegingen van de Euraziatische Plaat en de Filipijnse Plaat. Sedimenten op de bodem van de zee werden eerst samengedrukt tot kalksteen en vervolgens verder samengedrukt tot marmer. In de loop der tijd werd de zeebodem naar boven gedrukt en ontstond het eiland. Nog steeds stijgt het eiland 0,5 cm per jaar. De kloof is vervolgens ontstaan door erosie door de Liwu-rivier. Behalve het marmer staat ook de Berg van Jade in het park. De jade die hier wordt gedolven komt alleen op Taiwan voor.

Klimaat