Alexandre César Léopold (Georges) Bizet (Parijs, 25 oktober 1838 – Bougival, 3 juni 1875) was een Frans componist die vooral bekend is door zijn opera Carmen en zijn orkestsuites L'Arlésienne.
Levensloop Bizet werd geboren in Parijs als Alexandre-César-Léopold Bizet, maar werd Georges gedoopt in de kerk Notre-Dame-de-Lorette en zo zou hij bekend worden. Zijn vader Adolphe Armand Bizet, oorspronkelijk kapper en pruikenmaker, was een loopbaan als zanger begonnen, behaalde veel succes en werd uiteindelijk zangleraar. Hij heeft ook enkele werken gecomponeerd, onder andere een strijkkwartet. Zijn moeder Marie Louise Léopoldine Joséphine Delsarte was een pianiste.
Als muzikaal wonderkind studeerde Bizet vanaf zijn negende jaar aan het Conservatoire national supérieur de musique van Parijs waar hij vele competities won. Hij was leerling van onder anderen Antoine François Marmontel (piano), François Benoist (orgel), Pierre Joseph Guillaume Zimmermann en Charles Gounod (contrapunt) en Jacques François Fromental Halévy (compositie). In 1857, Bizet was toen negentien, won hij de prestigieuze Prix de Rome voor de eenakter Le Docteur Miracle. Deze aanmoedigingsprijs stelde hem in staat enige jaren in Italië te studeren.
Bizet is vooral bekend door zijn opera’s, maar schreef ook symfonieën en liederen. Zijn bekendste symfonie is zijn eerste, de Symfonie in C uit 1855. Het stuk werd pas in 1935 voor het eerst uitgevoerd nadat het manuscript door dirigent Felix Weingartner (1863-1942) in Parijs was ontdekt. Uit het stuk kan men Bizets jeugdige talent goed opmaken. Hij schreef het op zijn zeventiende en nam daarbij Charles Gounods (1818-1893) Symfonie Nr. 1 als voorbeeld. Later zou hij goed bevriend raken met Gounod.
Een van zijn weinige directe successen was de opera Les pêcheurs de perles (De parelvissers). Hij schreef het stuk voor de Opéra-Comique in Parijs in 1863. De opera is vooral bekend om het duet voor tenor en bariton, Au fond du temple saint.
Voor een bepaalde tijd was hij ook muziekcriticus onder het pseudoniem Gaston de Betzi voor La revue nationale et étrangère, een maandelijks muziekmagazine.
In 1869 huwde hij Geneviève Halévy, de dochter van zijn compositieleraar, met wie hij al een kind had.
Zijn bekendste werk is de opera Carmen (1875). Het stuk is een bewerking van een roman met dezelfde titel van Prosper Mérimée (1803-1870) over een dramatische liefdesgeschiedenis van een Spaanse zigeunerin. Carmen was niet onmiddellijk succesvol. Het publiek was aanvankelijk geschokt door het warmbloedige hoofdpersonage en de tragische afloop van het verhaal. Niettemin werd de opera door tijdgenoten als Wagner (1813-1883), Brahms (1833-1897) en Tsjaikovski (1840-1893) geroemd. Carmen zou uitgroeien tot een van de bekendste en populairste opera’s ter wereld.
Bizet maakte dit succes niet mee. Kort nadat Carmen in première was gegaan, overleed hij op 36-jarige leeftijd aan een hartinfarct. Hij werd begraven op de begraafplaats Père-Lachaise in Parijs.
Composities Werken voor orkest 1855: Symfonie in C-groot Allegro Vivo Andante. Adagio Allegro Vivace Finale. Allegro Vivace 1855: Ouverture in a-klein 1859/1860: Vasco da Gama - Ode-Symfonie naar Louis Delâtre, voor orkest 1860-1861: Scherzo et marche funèbre in f-klein, voor orkest 1860-1868 rev.1871: Symfonie "Roma" in C-groot Andante tranquillo - Allegro agitato Allegretto vivace - Scherzo Andante molto Allegro vivacissimo (Carnaval) 1861: La Chasse d'Ossian, voor orkest (verloren gegaan) 1868-1869: Marche funèbre in b-klein, voor orkest 1872: L'Arlésienne Suite no. 1, voor orkest - première: 10 november 1872 Allegro deciso; (prelude) Minuet, Allegro giocoso (minuetto) Adagietto Carillon - Allegro moderato 1873: Patrie!..., ouverture 1873: Petite suite d'orchestre, voor orkest - naar de pianocyclus Jeux d'enfants Marche: Trompette et Tambour Berceuse: La Poupée Impromptu: La toupie Duo: Petit mari, petite femme Galop: Le bal (Les quatre coins) 1879: L'Arlésienne Suite no. 2 (arrangement Ernest Guiraud) Pastorale Intermezzo Menuet Farandole
Missen, cantates en gewijde muziek 1855-1857: L'Ange et Tobie, cantate (onvoltooid) 1855-1857: Héloïse de Montfort, cantate (onvoltooid) 1855-1857: Le Chevalier enchanté, cantate (onvoltooid) 1855-1857: Herminie, cantate (onvoltooid) 1855-1857: Le Retour de Virginie, cantate voor solisten, gemengd koor en orkest 1856: David, cantate (2e prijs bij de Prix de Rome) - manuscript is verloren gegaan 1857: Clovis et Clotilde, cantate (Prix de Rome) - première: 3 oktober 1857 1858: Te Deum, voor solisten, gemengd koor en orkest 1860: Carmen saeculare, cantate (onvoltooid) 1867: Les Noces de Prométhée, cantate (manuscript is verloren gegaan) Ave Maria, voor sopraan, cello en orgel
Muziektheater Opera's Voltooid in titel aktes première libretto 1855 La maison du docteur 1 akte 1989, Austin Henri Boisseaux 1858 Parisina onvoltooid Felice Romani 1858 (onbekende opera, zonder titel) 1 akte Edmond About 1858-1859] Don Procopio 2 aktes 10 maart 1906, Monte Carlo (Monaco) Carlo Cambiaggio, naar Luigi Prividali, I pretendenti delusi 1859 Esmeralda onvoltooid niet uitgevoerd 1859 Le Tonnelier de Nuremberg 3 aktes niet uitgevoerd 1859 Don Quichotte onvoltooid 1860 L'Amour peintre van de componist, naar Molière 1861 La Guzla de l'Émir 1 akte verloren gegaan Jules Barbier en Michel Florentin Carré 1862-1864; rev.1864/1865 Ivan IV «Le Terrible» 5 aktes, 6 taferelen 1946, Kasteel/slot Möhringen bij Tübingen; 12 oktober 1951, Bordeaux (bewerking van Henri-Paul Büsser in 4 aktes) François-Hippolyte Leroy en Henri Trianon 1863 Les pêcheurs de perles;(De parelvissers) 3 aktes, 4 scènes 30 september 1863, Parijs, Théâtre Lyrique Michel Florentin Carré en Eugène Cormon pseudoniem van Pierre-Étienne Piestre 1865 Nicolas Flamel Ernest Dubreuil 1866-1867 La jolie fille de Perth; (Het mooie meisje van Perth) 4 aktes 26 december 1867, Parijs, Théâtre Lyrique Jules-Henri Vernoy de Saint-Georges en Jules-Adenis Colombeau, naar Sir Walter Scott 1868 (onbekende opera, zonder titel) Arthur Leroy en Thomas Sauvage 1868-1869 La Coupe du roi de Thulé 3 aktes 12 juli 1955, Londen, BBC-uitzending met uittreksels Louis Gallet en Édouard Blau 1868 Les Templiers 5 aktes niet uitgevoerd Léon Halévy en Jules-Henri Vernoy de Saint-Georges 1869 Vercingétorix Émile Délérot 1869-1870 Griselidis 3 aktes niet uitgevoerd Victorin Sardou 1869-1870 Clarissa Harlowe 3 aktes niet uitgevoerd Philippe Gille 1870 Calendal 4 aktes niet uitgevoerd Paul Ferrier 1870 Rama 4 aktes niet uitgevoerd Eugène Crépet 1871 Djamileh 1 akte 22 mei 1872, Parijs, Opéra-Comique Louis Gallet, naar het verhaal: «Namouna» van Louis Charles Alfred de Musset 1873 Don Rodrigue 5 aktes 12 december 1880, Parijs Louis Gallet en Édouard Blau 1875 Carmen 4 aktes 3 maart 1875, Parijs, Opéra-Comique Henri Meilhac en Ludovic Halévy, naar Prosper Mérimée, oorspronkelijke versie met niet georchestreerde recitatieven en vervolgens recitatieven van Ernest Guiraud 1885 Noé;(Bizet vervolmaakte de oorspronkelijk Bijbelse opera Le Déluge uit 1868/1869 van Jacques Fromental Halévy) 3 aktes 5 april 1885, Karlsruhe Jules-Henri Vernoy de Saint-Georges
Operette Voltooid in titel aktes première libretto 1854 La prêtresse 1 akte niet uitgevoerd Philippe Gille 1856 Le docteur Miracles 1 akte 9 april 1857, Parijs, Théâtre des Bouffes-Parisiens Léon Battu en Ludovic Halévy, naar Richard Brinsley Sheridan, "St. Patrick's Day" 1867 Malbrough s'en va-t-en guerre;(samen met: Emile Jonas, Edouard Legouix en Léo Delibes) 4 aktes 13 december 1867, Parijs, Théâtre de l'Athénée Paul Siraudin en William Busnach 1872 Sol-si-ré-pif-pan(auteurschap van Bizet is twijfelachtig) 1 akte 16 november 1872, Parijs, Château d'Eau William Busnach
Toneelmuziek 1872: L'Arlésienne, muziek voor het schouwspel van Alphonse Daudet, 3 aktes
Vocale muziek 1854: Petite Marguerite, voor zangstem en piano 1854: La Foi, l'Espérance et la Charité, voor zangstem en piano 1854: La Rose et l'abeille, voor zangstem en piano 1865: Vieille Chanson, voor zangstem en piano 1866: 6 liederen in «Feuilles d'Album» 1866: À une Fleur, voor zangstem en piano 1866: Adieux de l'hôtesse arabe, op. 21 - tekst: Victor Hugo 1866: Après l'Hiver, voor zangstem en piano 1866: Chanson d'avril, voor zangstem en piano 1866: Douce Mer, voor zangstem en piano 1866: Rose d'amour, voor zangstem en piano 1868: Berceuse, voor zangstem en piano 1868: La Coccinelle, voor zangstem en piano 1868: Le Colibri, voor zangstem en piano 1868: Rêve de la bien-aimée, voor zangstem en piano 1873: Oh, quand je dors, voor zangstem en piano Au Fond Du Temple Saint, duet uit de opera «Les Pêcheurs de Perles» (De parelvissers) voor tenor, bariton en piano L'âme triste est pareille au doux ciel, voor zangstem en piano La Chanson de la rose, voor zangstem en piano Vous ne priez pas, voor zangstem en piano
Kamermuziek 1874: Duo c-klein, voor cello en fagot
Werken voor piano 1851: Deux caprices 1854: Grande Valse de concert Es-groot, op. 1 1857: Nocturne F-groot 1865: Chasse fantastique 1865: Les Chants du Rhin L'aurore Le départ Les rêves La bohemienne Confidences Le retour 1868: Variations chromatiques de concert in c-klein, op. 3 1868: Nocturne D-groot 1868: 3 Esquisses musicales 1871: Jeux d'enfants, voor piano vierhandig, op. 22 L'escarpolette La toupie La poupée Les chevaux de bois Le volant Trompette et tambour Les bulles de savon Les quatre coins Colin-Maillard Saute-Mouton Petit mari, petite femme Le bal Quatre préludes
Bibliografie L’avant-scene opéra, Georges Bizet. Musique, Paris, Fayard, novembre 2000, 800 p., Rémy Stricker: Georges Bizet, Gallimard, 1999, Jean Grundy Fanelli: Index of Composers, in: A chronology of operas, oratorios, operettas, cantatas and misellaneous stage works with music performed in Pistoia 1606-1943, Bologna: Edizioni Pendragon, 1998, 301 p., Colin Larkin: The encyclopedia of popular music, Third edition, New York: Macmillan, 1998, 8 v., Celsa Alonso González: Indice Onomastico ..., in: La cancion lirica española en el siglo XIX, Madrid: Ediciones del ICCMU, 1998, 555 p., L’avant-scene opéra, Georges Bizet, Les pêcheurs de perles: dossier de presse parisienne (1863), Heilbronn, vers 1996 G. Kramer: Carmen ohne Folklore; Bizets Meisterwerk; deutsch und karg an der Wiener Volksoper, Oesterreichische Musikzeitschrift 51:177+ N2-3 1996 Ken Bloom: American song, The complete musical theater companion: 1877-1995. Volume 2: T-Z and indexes, Second edition, New York: Schirmer Books, 1996, 2093 p., F. Warren O'Reilly: Sarasota Opera: a Bizet first, and much Verdi, American Record Guide 59:28+ N5 1996 Gabor Halasz: Künstlerische Werkstatt, Opernwelt N1:45 Jan 1996 Lyon Mais qui a peur de Carmen? il, Diapason (France) N427:12 Jun 1996 David Hamilton: Carmen, Opera News 60:32-5 May 16 1996 Gerhard Schepelern: Personregister, in: Operaens historie i Danmark 1634-1975, Kobenhaven: Rosinante, 1995, 366 p., A. Pascuzzi: L'opera francese nell'800, Rassegna Musicale Curci Quadrimestrale 48:26-8 N2 1995 Mario Morini, Piero Ostali jr.: Casa Musicale Sonzogno: Cronologie, Saggi, testimonianze: secondo volume, Milano: Casa Musicale sonzogno di Piero Ostali, 1995, 907 p. Egzotikumok? Szegedi Carmen, gyori Pillangokisasszony, Muzsika 38:25-8 Jan 1995 Gaspare nello Vetro: Nomi Citati Nella Cronologia, in: Teatro Reinach 1871-1944: gli spettacoli musicali opere concerti operette, Parma: Comune di Parma - Archivo storico Teatro Regio, 1995, 653 p. Francis Claudon: Dictionnaire de l'opéra-comique français, Paris: Peter Lang, 1995, 531 p., B. Winterstetter: Bizet-Rarität im Rampenlicht: Städtische Bühnen Regensburg mit einer Neuinszenierung der Perlenfischer, Orchester, Das 42:54-5 N3 1994 Andrew Porter: The Nightingale and Djamileh; Chelsea Opera Group at the Queen Elizabeth Hall, March 13, Opera (England) 45:760 Jun 1994