thumb|Psycholoog Ivana Vranjes (Tilburg University) over pesten op het werk - Universiteit van Nederland Pesten op het werk is een herhaald mishandelen van iemand door een individu of een groep collega's onder de vorm van verbale agressie, gedragingen die bedreigend, intimiderend, vernederend zijn of sabotage door te verhinderen dat het werk naar behoren kan uitgevoerd worden. Deze vorm van agressie is zeer moeilijk te onderkennen, in tegenstelling tot pesten op school, aangezien de pesters dikwijls actief zijn conform aan gevestigde waarden, beleidsregels en procedures van hun bedrijf en maatschappij. De agressor is de Pester en ligt in conflict met het Doelwit van pesterijen.
Wettelijk kader Pesten op het werk is in de professionele praktijk en rechtspraak als een serieus probleem erkend. De meeste rechtssystemen bieden voldoende wettelijke kaders om pesten te bestrijden. De werkgever is in veel gevallen te zien als de verantwoordelijke partij omdat hij wordt geacht controle te hebben over de werkomgeving. In sommige landen (Luxemburg bijvoorbeeld) wordt geëist dat het doelwit of een getuige ten minste een keer (schriftelijk en op concrete wijze) klaagt bij het bedrijf. Pesten kan worden aangepakt op grond van:
De regels van het bedrijf zelf, waarbij overtreding gekoppeld wordt aan sancties. Specifieke arbeidsrechtelijke normen die pesten impliciet of expliciet verbieden. Wanprestatie: een werkgever die pesten onvoldoende aanpakt schendt de normen van de arbeidsovereenkomst met het doelwit; Onrechtmatige daad: indien er geen specifiekere normen zijn kan het pesten beschouwd worden als een onrechtmatige daad van de pester jegens het doelwit. In de meest extreme gevallen waarbij strafbare feiten hebben plaatsgevonden (diefstal, vernieling, mishandeling, extreme bedreigingen, etc.) kan aangifte bij de politie worden gedaan en kan de officier van justitie een strafrechtelijke procedure tegen de werkgever en/of de daders beginnen.
Pestzaken voor de civiele rechter betreffen meestal de volgende gevallen:
Het doelwit tegen de werkgever en/of pester(s) waarbij het doelwit genoegdoening eist. Ook komt het soms voor dat een ontslagprocedure uitmondt in een beschuldiging van pesten door de ontslagen werknemer tegen de werkgever. De werkgever tegen de pester(s) waarbij de werkgever de pester(s) ontslaat en/of een sanctie oplegt waarbij de pester(s) hiertegen in beroep gaan.
Het is in veel gevallen moeilijk een beschuldiging van pesten hard te maken, daar dit soms op zeer subtiele wijze geschiedt. Ook wordt een enkel incident veelal niet als pesten aangemerkt. Het bijhouden van een dossier en getuigenverklaringen kunnen hierin behulpzaam zijn. Een bijkomend probleem is echter dat getuigen soms medewerking weigeren uit angst voor negatieve consequenties voor de eigen carrière.
België Sinds 16 juni 2007 werd de bescherming van de werknemers tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk toegevoegd aan het meer algemene domein van de psychosociale belasting veroorzaakt door het werk.
Het Koninklijk Besluit van 11 juli 2002 betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk werd opgeheven door het Koninklijk Besluit van 17 mei 2007 betreffende de voorkoming van psychosociale belasting veroorzaakt door het werk. Dit besluit herneemt (weliswaar in gewijzigde vorm) de bepalingen van het besluit van 11 juli 2002 in een aparte afdeling die bijzondere bepalingen bevat betreffende de voorkoming van geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk.
De specifieke wettelijke bepalingen betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk die vervat zijn in hoofdstuk Vbis van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk werden eveneens behouden en gewijzigd door de wetten van 10 januari 2007 en 6 februari 2007.
Definities Geweld op het werk wordt gedefinieerd als elke feitelijkheid waarbij een persoon psychisch of fysiek wordt bedreigd of aangevallen bij de uitvoering van het werk.
Geweld op het werk uit zich hoofdzakelijk door handelingen die op een bepaald ogenblik gesteld worden, zoals bedreigingen, fysieke agressie (directe slagen maar ook bedreigingen bij een gewapende overval,…) of verbale agressie (beschimpingen, beledigingen, plagerijen,…).
Ongewenst seksueel gedrag op het werk (OSGW) wordt gedefinieerd als elke vorm van ongewenst verbaal, niet-verbaal of lichamelijk gedrag met een seksuele connotatie dat als doel of gevolg heeft dat de waardigheid van een persoon wordt aangetast of een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving wordt gecreëerd.
Ongewenst seksueel gedrag op het werk kan zich op verschillende wijzen uiten, zowel fysiek als verbaal:
het kan zowel gaan om lonken of wellustige blikken, dubbelzinnige opmerkingen of insinuaties, tonen van pornografisch materiaal (foto's, teksten, video's…), compromitterende voorstellen …; het kan ook gaan om aanrakingen, slagen en verwondingen, verkrachting …
Pesterijen op het werk worden gedefinieerd als meerdere gelijkaardige of uiteenlopende onrechtmatige gedragingen, buiten of binnen de onderneming of instelling, die plaats hebben gedurende een bepaalde tijd die tot doel of gevolg hebben dat de persoonlijkheid, de waardigheid of de fysieke of psychische integriteit van een persoon bij de uitvoering van het werk wordt aangetast, dat zijn betrekking in gevaar wordt gebracht of dat een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving wordt gecreëerd dat zich inzonderheid uit in woorden, bedreigingen, handelingen, gebaren of eenzijdige geschriften.
De constitutieve elementen van pesterijen zijn het onrechtmatig karakter van de gedragingen, de herhaling ervan in de tijd en de gevolgen ervan. Het hoeft niet noodzakelijk te gaan om hetzelfde gedrag dat zich herhaalt. Het is voldoende dat de gedragingen - zelfs van verschillende aard - zich voordoen gedurende een bepaalde tijd.
De normale gezagsuitoefening van een werkgever kan niet gelijkgesteld worden met pesten, zelfs al worden bepaalde situaties slecht beleefd door de werknemer, rekening houdend met zijn subjectiviteit en gevoeligheid. Het feit dat de persoon die zich slachtoffer voelt het gedrag als onrechtmatig ervaart, wil niet zeggen dat het dat ook is.
De dader moet niet noodzakelijk opzettelijk hebben gehandeld. Het volstaat dat zijn gedrag een impact heeft op de persoon, zelfs als de dader deze gevolgen niet gewenst heeft.
Rechtspraak in België De arbeidsrechtbanken hebben 275 definitieve uitspraken gedaan die het voorwerp zijn geweest van 30 beroepen. Daarnaast hebben de rechtbanken voor 32 beslissingen nog geen definitieve uitspraak gedaan. 250 van deze beslissingen werden ten gronde gewezen.
96 beslissingen betroffen feiten in de openbare sector, 179 beslissingen betroffen feiten in de privésector. Het aantal beslissingen in functie van de aard van de aantijgingen staan samengevat in onderstaande tabel.
Misdaad Aantal Pesterijen en OSGW 8 OSGW 5 Psychisch geweld 5 Pesterijen 139 Feiten die pesterijen en geweld uitmaken 5 Niet verduidelijkt 13
Bij de 337 vonnissen en arresten zijn er 135 die het bestaan van geweld, pesterijen of ongewenst seksueel gedrag niet onderzoeken, maar die enkel betrekking hebben op een ontslagproblematiek of die het voorwerp zijn van een afstand van geding of schrapping van de rol.
Van de in de totaal 202 resterende vonnissen zijn er: 6 die het bestaan aanvaarden van feitelijkheden, die toestaan het bestaan van pesterijen te vermoeden 12 die het bestaan van pesterijen aanvaarden 1 die het bestaan aanvaardt van feiten die toestaan het bestaan van OSGW te vermoeden 1 die het bestaan van geweld aanvaardt
Men kan besluiten dat in 10% van de gevallen de vonnissen het bestaan van het ongewenst gedrag erkent en in slechts 6,4% als bewezen acht.
Onderzoek Statistieken Uit de laatste enquête (2005) van de Europese Stichting voor de verbetering van levens- en arbeidsomstandighedenEuropese Stichting voor de verbetering van levens- en arbeidsomstandigheden blijkt dat geweld, pesten en discriminatie op het werk eerder de uitzondering dan de regel is in de Europese Unie. Opvallend is wel dat de cijfers voor België boven het Europese gemiddelde liggen.
Ongeveer 1 op 20 EU-werknemers zegt in 2005 het slachtoffer geweest te zijn van pesten. Toch zijn er grote verschillen tussen landen: van 2% in Italië tot 17% in Finland. België noteert met 8,5% ook een vrij hoge incidentie waarbij ongeveer 7,5% Belgische mannen en bijna 10% Belgische vrouwen zeggen ooit gepest te zijn geweest.
Gemiddeld genomen hebben in de EU vrouwen jonger dan 29 jaar het meeste kans om gepest te worden terwijl de kans voor mannen niet afhankelijk is van de leeftijd. De incidentie van pesterijen in de EU neemt ook toe naarmate de organisatie groter wordt, van 4,2% bij bedrijven met 2 - 9 werknemers tot ongeveer 7,5% voor bedrijven met meer dan 250 werknemers. De sector speelt ook een belangrijke rol. De sectoren met de hoogste incidentie zijn in de eerste plaats de zorgsector maar ook het onderwijs, openbare diensten en defensie, de transportsector en de horeca scoren hoog. Over het algemeen zegt 6% van de werknemers in de openbare sector ooit het slachtoffer te zijn geweest van pesterijen tegenover 4% in de privésector.
Ongewenst seksueel gedrag op het werk komt duidelijk minder voor. Vrouwen zijn hier driemaal meer het slachtoffer dan mannen.
Vormen van pesterijen Tim Field stelt voor dat de verschillende typen van pesterijen als volgt worden onderverdeeld:
Pesten ten gevolge van druk of Onbedoeld pesten: Dit ontstaat wanneer de stress van het moment het gedrag doet verloederen. Als de stress wegvalt zal de persoon tot inkeer komen. Dit is normaal gedrag en dit hoort niet bij de definitie van pesterijen op het werk.
Corporatief pesten: Hiervan is sprake als de werkgever, zich beschermd voelend door de vage wetgeving en schaarste aan banen, de werknemers misbruikt.
Organisatiepesten: Deze vorm van pesten is een combinatie van pesten ten gevolge van druk en corporatief pesten. Deze vorm van pesten kan ontstaan wanneer een firma moeilijkheden heeft om zich aan te passen aan de veranderende omstandigheden (verandering van de markt, crisis, vermindering van inkomen, budgetten worden gereduceerd, …).
Institutioneel pesten: Deze vorm van pesten is gelijkaardig aan corporatief pesten en ontstaat wanneer het pestgedrag algemeen aanvaard wordt en een deel uitmaakt van de bedrijfscultuur. Een voorbeeld hiervan is het opzettelijk wegpesten van werknemers om een dure ontslagprocedure uit te sparen. Een voorbeeld hiervan is het opzettelijk apart zetten van werknemers en ze vervolgens geen taken van betekenis meer te geven.http://www.nytimes.com/2013/08/17/business/global/layoffs-illegal-japan-workers-are-sent-to-the-boredom-room.html?mcubz=3
Klantpesten: Deze vorm van pesten is wanneer de werknemers worden gepest door diegenen die ze dienen, bijvoorbeeld leerkrachten gepest door leerlingen en hun ouders, verpleegpersoneel gepest door patiënten en hun familie, sociaal assistenten die gepest worden door hun cliënteel maar ook winkelbedienden, bankbedienden, veiligheidspersoneel door diegenen die ze dienen.
Seriepesten: Deze vorm van pesten is wanneer de bron van de verstoring kan herleid worden tot één enkel individu die zich vergrijpt aan de ene werknemer na de andere en ze vernietigt. Dit is de meest voorkomende vorm van pesten. De seriepester vertoont kenmerken van een sociopaat.
Secundaire pesterijen: Deze pesterijen zijn meestal onbedoelde pesterijen van mensen die veroorzaakt worden door de aanwezigheid van een seriepester in een organisatie.
Duopesten: Deze vorm van pesten is wanneer de seriepester samen met een andere collega mensen treitert en pest.