De Spoorzone is een gebied ter grootte van zo'n 24 tot 30 hectare in het midden van de Nederlandse stad Delft, gelegen op en rond het vroegere bovengrondse spoorwegtracé dat de stad van noord naar zuid doorkruiste. Het spoorzonegebied is sinds de jaren 1990 onderwerp van een stedenbouwkundig plan om het gehele spoor ondergronds te brengen, en vervolgens het bovengrondse gebied stedenbouwkundig volledig opnieuw in te richten.
Na een eerste financiële toezegging in 1998 vanuit het Rijk voor de aanleg van een nieuwe spoortunnel, werd in 2003 een masterplan opgesteld voor de herontwikkeling van het gebied. De aanleg van de ondergrondse spoortunnel vond plaats tussen 2009 en 2015. De nieuwe bovengrondse bebouwing werd vanaf 2014 opgeleverd en was in 2026 nog niet voltooid.
Ligging De spoorzone ligt op een centrale plek binnen de stadsgrenzen van Delft. Ten noorden ervan komt de spoorweg vanuit Den Haag de stad Delft binnen. Sinds 2015 loopt de spoorweg vervolgens ondergronds de Willem van Oranjetunnel in. Zo'n 2,3 kilometer naar het zuiden komt het spoor weer bovengronds en vervolgt het zijn route richting Rotterdam.
Het noordelijke deel van de zone is een brede boulevard, met aan weerszijden bebouwing, waaronder een viertal rijksmonumenten en verschillende gemeentelijke monumenten. Over de gehele lengte van deze boulevard bevond zich tot 2015 een betonnen spoorviaduct.
Het middelste deel ligt op de plek waar zich tot 2009 de stationsbuurt bevond. Het gebied loopt vanaf het noorden taps uit, en ligt ingeklemd tussen het historische stadscentrum en de negentiende-eeuwse bebouwing van het Westerkwartier. Hier bevinden zich onder meer het stadskantoor annex stationsgebouw en het stationsplein.
Het zuidelijk deel bevindt zich grotendeels op de plek van het voormalige rangeerterrein. Het grenst in het westen aan de wijk Voorhof, een wijk uit de jaren 1960 met een grote hoeveelheid hoogbouw, en in het oosten aan de buurt Delftzicht, een wijk van rond de jaren 2000, met zowel appartementenblokken als eengezinswoningen.
Straten en buurten Phoenixstraat en Spoorsingel thumb|Van links naar rechts molen "De Roos", Phoenixstraat, Spoorsingelgracht en de Spoorsingel (2023) De Phoenixstraat en de Spoorsingel, die vóór de aanleg van de spoorlijn in 1847 nog gewoon 'Singel' heette, vormen samen de bebouwing aan de oost- en westkant van een brede boulevard, die loopt vanuit het noorden van de stad tot aan het Bolwerk. Van west naar oost bevat de boulevard een ventweg, een gracht, twee rijbanen in tegengestelde richting, een trambaan en een fiets- en wandelpromenade.
Langs de boulevard bevinden zich meerdere gemeentelijke monumenten, zowel aan de kant van de Phoenixstraat (Centrum-West) als aan de Spoorsingel (Hof van Delft). Ook staan er enkele rijksmonumenten, waarvan molen "De Roos" en de Bagijnetoren het meest in het oog springen.
Onder het maaiveld liggen beide tunnelbuizen van de spoortunnel, en de langgerekte Prinsenhofgarage, vernoemd naar het nabijgelegen Prinsenhof. De garage is bedoeld voor bezoekers van het stadscentrum en de bewoners van de wijk Hof van Delft en heeft 650 parkeerplekken. De garage werd gebouwd tussen 2015 en 2018.
Bovenop de parkeergarage ligt sinds 2017 de Spoorsingelgracht. De gracht is geïnspireerd op de vroegere stadsgracht die ongeveer op dezelfde plek lag, maar heeft een bescheidener breedte, is niet bevaarbaar en loopt aan de noordkant dood.
In en om het station thumb|Zicht op het Bolwerk, het Huis van Delft en daar achter het station/stadskantoor, vanaf de noordelijkste rand van het Bolwerk. Alle deze nieuwe bouwwerken zijn aangelegd bovenop de spoortunnel. Voor bezoekers die met de trein naar Delft komen, vormt het stationsgebied de eerste kennismaking met de stad Delft. De entree vanuit het station is door de architect als visitekaartje bedoeld, en is vormgegeven met meerdere markante gebouwen en bouwwerken. De stationshal van Station Delft bevindt zich op de begane grond van het stadskantoor van de Gemeente Delft, en is geheel opgetrokken uit glas en staal. Op het plafond van de hal bevindt zich een oude stadskaart uit 1876. Naast de stationshal bevindt zich het overstapplein. Op het plein kunnen reizigers overstappen op de bus of de taxi, en onder het plein ligt een grote ondergrondse fietsenstalling. In een bescheiden hoekje van het stationsplein staat het vroegere stationsgebouw van Delft, dat ingericht is als horecagelegenheid. Achter het stationsgebouw ligt het bloemrijke stadsparkje Park Spoorloos.
Het stationsgebied grenst aan het historische stadscentrum. De route vanaf het station naar de binnenstad voert door het in aanbouw zijnde plantsoen Tuin van Delft langs het Huis van Delft, een appartementencomplex waarin de oplettende Delftenaar contouren van verschillende Delftse historische gebouwen kan herkennen. Het Bolwerk, een eilandje op het noordelijkste puntje van het stationsgebied, is gemodelleerd naar de contouren van een historisch verdedigingswerk dat zich tot 1846 op min of meer dezelfde plek bevond, en vormt als het ware de toegangspoort naar de binnenstad.
Rondom het Van Leeuwenhoekpark miniatuur|Gebouwencomplex VOLT ten zuidoosten van het Van Leeuwenhoekpark, gezien vanuit het noorden. miniatuur|Het blok ten zuidwesten van het Van Leeuwenhoekpark, gezien vanuit het noorden. In aanbouw (2023)Ten zuiden van het stationsplein begint het langgerekte Van Leeuwenhoekpark, vernoemd naar de Delftse onderzoeker Antoni van Leeuwenhoek. Het park bevindt zich op het dak van de spoortunnel en strekt zich uit naar het zuiden. Halverwege wordt het park onderbroken door de Ireneboulevard. Het noordelijk deel ligt ter hoogte van de vroegere Van Leeuwenhoeksingel, die in 2009 gesloopt werd. Het doen terugkeren van de naam "Van Leeuwenhoek" in het vernieuwde stratenplan was mede op uitdrukkelijk verzoek van de vroegere bewoners van deze singel.
Aan weerszijden van het park staan meerdere blokken. Het blok ten noordoosten van het park bevat de volgende bouwprojecten: The Social Hub; een hotel met ruim 300 kamers en verschillende publieke ruimtes Gezicht op Delft; een appartementencomplex gebouwd door Ballast Nedam, met 25 koopappartementen en uitzicht op de zuidelijke Kolk. Vermeer; een appartementencomplex gebouwd door Ballast Nedam, met 62 huurappartementen en uitzicht op de Westvest. De Hooghe Delft; een 41 meter hoge woontoren met koopappartementen en kantoorruimte, gebouwd door DUPON Vastgoed, met op de onderste twee verdiepingen het filmhuis Lumen. Zelfbouwkavels; Elf particulieren hebben hun eigen woning laten ontwerpen en bouwen, met hulp van een architect en aannemer.
Het blok ten noordwesten van het park bevat de volgende bouwwerken:
Antoni; een verzamelgebouw met daarin horeca, een hotel, kantoorwerkplekken, een expositieruimte, studio’s en appartementen. Guldenwater; een complex gebouwd door Ballast Nedam, bestaande uit 7 parkwoningen en 177 koop- en huurappartementen Zelfbouwkavels; drie collectieven van particuliere opdrachtgevers hebben door Vink Bouw een woon-werkcomplex laten neerzetten. De drie kavels bevinden zich tussen Antoni en Guldenwater in. Aan de overkant van de Ireneboulevard gaat het park verder. Dit deel van het park ligt ter hoogte van het vroegere rangeerterrein, dat voorafgaand aan de ontmanteling in 2015 al langere tijd niet meer in gebruik was. In het zuidoosten van het park is er slechts een klein hoekje dat bebouwd moest worden in het kader van het spoorzoneproject: de appartementen en kantoren van het gebouwencomplex VOLT op de hoek met de Ireneboulevard, ontworpen door Barcode Architects. Bouwer ERA Contours leverde het in 2020 op. De rest van de bebouwing ten zuidoosten van het park was eerder al aangelegd bij de bouw van de wijk Delftzicht.
Ten westen van het park is anno 2023 een langgerekt woonblok met binnenplaats in aanbouw. Er verrijzen de volgende bouwwerken:
Pieter van Foreest, een woonzorgcomplex een gebouw met sociale huurappartementen De Koploper; een woongroep voor senioren Nieuw Delftse Poort; een appartementencomplex Het LeeuwenDeel, een appartementencomplex Zelfbouwwoningen
Coendersbuurt
Even ten zuidwesten van het oude stationsgebouw, in het zuidoostelijke hoekje van de wijk Westerkwartier, ligt de Coendersbuurt. De buurt bevindt zich op het voormalige terrein van het Grotiuscollege. Het is een klein en overzichtelijk buurtje met luxe woonhuizen, die geen van allen hetzelfde zijn, maar toch samen één geheel vormen. Het allegaartje aan verschillende grachtenpandjes in de Delftse binnenstad diende als inspiratie voor deze vormgeving.
De buurt kwam in de oorspronkelijke bouwplannen van de Spoorzone niet voor, en het gebied werd pas in 2013 officieel bij de Spoorzone betrokken. In september 2014, een jaar nadat de gemeente een ontwikkelplan voor de nieuwe buurt had opgesteld, was het merendeel van de kavels verkocht. In 2019 was de buurt af. De buurt bevat de volgende bouwprojecten:
Floris; complex aan de Graaf Floriskade, gebouwd door Ballast Nedam Het Straatje 1; complex gebouwd door Koninklijke Heijmans NV en ERA Contour Het Straatje 2; complex gebouwd door Koninklijke Heijmans NV en ERA Contour Zelfbouw; Een deel van de kavels in de wijk kwam in handen van zelfbouwers; particulieren die alleen of in een groep een eigen woning hebben laten ontwerpen en bouwen. Scholencombinatie Delfland; een scholencombinatie van het Christelijk Lyceum Delft en het Grotiuscollege, dat zich bevindt in het zuidelijk deel van de Coendersbuurt - was in 2017 al opgeleverd.
De Coendersbuurt was bij de oplevering een van de eerste buurten van Nederland zonder aansluitingen op het gasnet. Enkele woningen in het gebied zijn energieneutraal.
Abtswoudse Hof miniatuur|Een van de trapopgangen in het appartementencomplex PoortMeesters, bekleed met 3D-geprint keramiek. De buurt Abtswoudse Hof wordt gebouwd op enkele aangrenzende percelen ten westen van het vroegere rangeerterrein, waarop verouderde bedrijfspanden stonden. Dit gedeelte van de spoorzone grenst in het westen aan de wijk Voorhof, een wijk uit de jaren 1960 met een grote hoeveelheid hoogbouw. Hier verrijst de volgende bebouwing:
Porseleinen Toren; een appartementencomplex aan de Papsouwselaan, met daktuinen, planten aan de gevel en nestkasten voor mussen, gierzwaluwen, vleermuizen en bijen. Porseleinen Hof; een appartementencomplex dat qua kleur en bouwstijl een geheel vormt met de ernaast gelegen Porseleinen Toren. Poortmeesters; een appartementencomplex dat is gebouwd als een vestingmuur, met een grote binnentuin. De poorten die vanaf de straatkant toegang tot de binnentuin geven, zijn van binnen bekleed met door Studio RAP 3D-geprint keramiek. X-ray; een studentencomplex met 521 studentenkamers. Leeuwenkamp Architecten ontwierp het gebouw in opdracht van studentenhuisvester Duwo. Smit’s Bouwbedrijf trok het complex op uit gerecyclede en demonteerbare bakstenen, met de bedoeling het na 25 jaar weer af te kunnen breken. De oplevering vond plaats in 2014, en het was daarmee het eerste gebouw in de spoorzone dat volledig was afgerond. The Family; een appartementencomplex gericht op gezinnen met jonge kinderen. Elk gezin heeft zijn eigen huurwoning, en deelt daarnaast het gebruik van een grote huiskamer, klusruimte, daktuin en speeldek met de andere huurders.
Voorgeschiedenis
Aanleg eerste spoorlijn miniatuur|Het eerste treinstation van Delft (1847-1885), een houten gebouw dat in 1885 gesloopt werd. miniatuur|Het tweede treinstation van Delft (1885-2015), dat in 2002 de status van rijksmonument kreeg.