Smoljan (Bulgaars: Област Смолян) is een oblast in het zuiden van Bulgarije. De hoofdstad is het gelijknamige Smoljan en de oblast heeft 105.421 inwoners (2018).
Geografie De oblast grenst in het zuiden aan de Griekse departementen Drama en Xánthi, die net zoals de oblast Smoljan tot de historische regio Thracië behoren. Verder grenst de oblast met de klok mee aan de andere Bulgaarse oblasten Blagoëvgrad, Pazardzjik, Plovdiv en Kardzjali.
Smoljan ligt in zijn geheel in het Rodopegebergte. De hoogste berg is de Goljam Perelik (Grote Perelik) met 2191 meter. De twee belangrijkste rivieren zijn de Bouinovska in het noordwesten van de oblast, die zo'n 25 km ten zuiden van Devin ontspringt, en de Arda in het zuidoosten, die zo'n 15 km ten zuidwesten van de stad Smoljan ontspringt.
Bekend zijn ook de Meren van Smoljan.
Demografie miniatuur|Pomaken in het dorp Moegla Op 31 december 2019 telde de oblast Smoljan 103.532 inwoners, waarvan 58.401 personen in stedelijke gebieden (56%) en 45.131 personen op het platteland (44%). Het inwonersaantal van de oblast Smoljan groeide gedurende twintigste eeuw van 90.634 inwoners in 1934 naar een hoogtepunt van 156.990 personen in 1985. Na de val van het communisme, en de daarmee samenhangende verslechterde economische situatie in de regio, neemt het inwonersaantal in een rap tempo terug. Op 31 december 2019 telde de oblast 103.532 inwoners. Vooral plattelandsgebieden kampen met een intensieve bevolkingskrimp, met name de dorpen in de gemeente Banite. Volgens de meest ongunstige bevolkingsprognoses zal het inwonersaantal dalen tot een dieptepunt van 26.053 personen in 2070.Population projections by districts and sex (NSI)
De bevolkingsontwikkeling van oblast Smoljan Jaar 1934 1946 1956 1965 1975 1985 1992 2001 2011 2019 Smoljan 90.634 103.484 135.949 149.537 155.719 156.990 154.553 140.066 121.752 103.532 Smoljan 33.505 34.959 35.531 40.331 48.561 49.227 50.705 47.230 41.452 35.829 Madan 6.011 7.409 21.508 22.956 20.364 18.871 16.834 13.812 12.276 10.698 Devin 9.404 12.029 14.696 15.986 16.364 17.067 16.575 15.010 13.013 10.696 Zlatograd 6.344 8.164 13.015 15.636 14.824 15.737 15.592 14.042 12.321 10.555 Roedozem 4.501 5.404 12.30013.354 12.135 12.320 12.001 10.875 10.069 8.917 Dospat 4.140 5.372 6.370 8.696 8.845 9.754 10.489 10.276 9.116 7.829 Tsjepelare 11.443 11.926 11.785 11.107 11.801 11.073 10.555 9.232 7.720 6.490 Nedelino 2.438 3.137 3.941 5.083 8.592 9.489 9.273 8.715 7.221 5.725 Banite 10.562 12.300 13.550 12.196 10.064 9.127 8.200 7.765 4.923 3.722 Borino 2.286 2.784 3.253 4.192 3.899 4.325 4.329 4.109 3.641 3.071 De oblast heeft het laagste geboortecijfer in Bulgarije. In 2019 registreerde de oblast slechts 646 levendgeborenen, oftewel 6,2 per duizend inwoners. Marital and extra-marital live births by districts, municipalities and place of residence Het geboortecijfer is vooral laag in plattelandsgebieden (5,2‰ in rurale gebieden tegen 6,9‰ in stedelijke gebieden).Crude birth rate by statistical regions, districts and place of residence Alhoewel het geboortecijfer extreem laag is, schommelt het vruchtbaarheidscijfer rond het landelijke gemiddelde. In 2019 kreeg een vrouw gemiddeld 1,49 kinderen gedurende haar vruchtbare periode.Total fertility rate by statistical regions, districts and place of residence Daarentegen werden 1.665 sterftegevallen geregistreerd in het jaar 2019, oftewel 15,9 per duizend inwoners. De natuurlijke bevolkingsgroei bedroeg -1019 personen (-9,7‰): -360 in steden (-6,1%) en -659 in dorpen (-14,5‰).Crude death and infant mortality rates by place of residence, statistical regions, districts and sex De gemiddelde levensverwachting in de oblast was 75,8 jaar: mannen werden gemiddeld 71,8 jaar oud, terwijl vrouwen ruim 8 jaar langer leefden (79,9 jaar).Life expectancy by districts and sex
Etniciteit De vraag naar 'etniciteit' op het censusformulier was optioneel in de volkstelling van 2011. De meeste inwoners waren etnische Bulgaren (71,33%) en spraken het Bulgaars als moedertaal. In 2011 werden 4.696 Bulgaarse Turken (3,85%) geregistreerd, vooral in de gemeente Borino, en slechts 448 Roma (0,36%). Hiermee heeft oblast Smoljan de laagste concentratie van Roma in Bulgarije.
Leeftijdsstructuur De bevolking is in een rap tempo aan het vergrijzen en ontgroenen. Op 31 december 2019 was 24,7% van de bevolking 65 jaar of ouder.POPULATION AND DEMOGRAPHIC PROCESSES IN 2019 Nationaal Statistisch Instituut
Leeftijdsopbouw van oblast Smoljan Leeftijdscategorie Totaal 0 – 9 10 - 19 20 - 29 30 - 39 40 - 49 50 - 59 60 - 69 70 - 79 80+ Absolute aantal in 2016 109.425 8.172 8.598 9.577 14.477 15.948 18.921 17.739 10.925 5.068 Absolute aantal in 2002 137.005 11.095 19.927 18.216 19.646 22.804 18.862 14.265 9.057 3.133 Aandeel van de grootste religieuze groeperingen per leeftijdscategorie (2011) Islam (%) 39,8 33,5 36,0 40,1 37,2 38,9 39,8 40,8 47,7 42,6 Bulgaars-orthodox (%) 38,8 38,1 38,0 35,5 38,4 36,9 38,3 41,7 39,7 48,0 Niet-religieus (%) 5,5 6,2 7,0 5,5 6,3 6,8 5,9 4,7 3,0 1,7
Religie miniatuur|Moskee in het dorp Arda miniatuur|Moskee in het dorp Startsevo miniatuur|De kerk van Sint Vissarion van Smolyan In de volkstelling van 1 februari 2011 was het invullen van de 'religieuze overtuiging' optioneel. Van de 121.752 inwoners reageerden er 72.927 inwoners op de volkstelling, terwijl 48.825 personen deze vraag onbeantwoord lieten. Een groot deel van de bevolking van de oblast bestaat uit Pomaken (geïslamiseerde Bulgaren), voornamelijk in de gemeenten Dospat, Borino, Roedozem en Madan. Zij vormen 39,8% van de respondenten in oblast Smoljan. In de volkstelling 2001 was dit percentage nog 42% en in een schatting van 1989, voor de val van het communisme, was nog 71% islamitisch. Na de val van het communisme distantieerden veel Pomaken in de oblast Smoljan (en in de naburige oblast Kardzjali) zich van de islam en zijn sindsdien niet-religieus. Een nog kleiner deel van de Pomaken heeft zich bekeerd tot het christendom. Veel Pomaken hebben hun islamitische en/of Arabische namen veranderd en hebben christelijke en Bulgaarse namen aangenomen. De Pomaken in de oblasten Blagoëvgrad en Pazardzjik zijn daarentegen nog relatief traditioneel en houden zich vast aan hun islamitische gewoonten en gebruiken.
De christelijke Bulgaren, met name aanhangers van de Bulgaars-Orthodoxe Kerk, wonen vooral in de gemeenten Tsjepelare en Smoljan. Zij vormden zo'n 38,8 procent van de respondenten in 2011. Dit is een forse stijging vergeleken met 29,7% in 2001. In 1989, voor de val van het communisme, was zo'n 28,5% christelijk.
De gemeenten Nedelino, Zlatograd en Devin hebben een gemengde bevolking (zowel Pomaken als christelijke Bulgaren). In deze gemeenten (en in de gemeente Banite) heeft een zeer groot deel van de bevolking geen antwoord op welk religie ze aanhangen.
Religie Bulgaars-Orthodoxe Kerk Islam Niet-religieus Anders/Onbekend oblast Smoljan 38,8 39,8 5,5 15,9 gemeente Smoljan 65,4 18,3 4,2 12,1 gemeente Devin 31,2 32,1 8,8 27,9 gemeente Madan 8,2 78,2 2,8 10,8 gemeente Zlatograd 23,6 25,5 14,6 36,3 gemeente Roedozem 9,2 82,6 1,2 7,0 gemeente Dospat 1,2 89,0 1,1 8,7 gemeente Tsjepelare 76,3 11,0 3,4 9,3 gemeente Nedelino 21,8 23,5 22,0 32,7 gemeente Banite 8,4 38,6 10,3 42,7 gemeente Borino 6,9 84,4 2,6 6,1
Economie De werkloosheid bedraagt 14,2% van de beroepsbevolking.
Gemeenten Banite Borino Devin Dospat Madan Nedelino Roedozem Smoljan Tsjepelare Zlatograd