thumb|right|Don Carlos (V) Het carlisme is een traditionalistische, met name ultra-katholieke, reactionaire beweging in Spanje die streeft naar een monarchie die wordt geleid door een troonpretendent uit de voormalige Spaanse Bourbon-dynastie.
Geschiedenis Het carlisme wortelt in de Pragmatieke Sanctie die koning Ferdinand VII in 1830 uitvaardigde. Ferdinand had alleen dochters en zou daarom worden opgevolgd door zijn broer Carlos. Door de maatregel konden ook vrouwen de troon bestijgen en zou Ferdinand worden opgevolgd door zijn dochter Isabella II. Carlos accepteerde dit niet en riep zich na Ferdinands dood in 1833 onder de naam Carlos V uit tot koning van Spanje. Zijn reactionaire, klerikale en regionalistische aanhangers noemde men carlisten. Kort na Carlos' proclamatie brak de Eerste Carlistenoorlog (1833-1840) uit. Zijn zoon Carlos (VI) voerde van 1846 tot 1849 zonder succes de Tweede Carlistenoorlog, maar de Derde Carlistenoorlog (1872-1876), onder Carlos (VII), bracht vrijwel heel Noord-Spanje in handen van de carlisten. Na de troonsbestijging van Isabella's zoon Alfons XII in 1874 moesten ze echter het onderspit delven.
Na de dood van de laatste afstammeling in mannelijke lijn van Carlos (V), Alfonso Carlos, erkenden veel carlisten Alfons XIII als legitieme koning. Een deel zette de beweging echter voort en beschouwde de door Alfonso Carlos als opvolger aangewezen Xavier (I) als koning. Zijn zoon Carel Hugo (I) (de voormalige echtgenoot van prinses Irene) trok zich in 1979 uit de politiek terug. Zijn jongere broer Sixtus Hendrik werd toen troonpretendent. In 2003 hernieuwde Carel Hugo zijn claim op de troon, die na zijn dood in 2010 werd geërfd door zijn zoon Carlos Javier I.
Sociale en economische achterban De carlistische beweging had vooral steun onder de rurale bevolking van regio's als Baskenland en Catalonië. Ze vochten gedurende de Spaanse Burgeroorlog aan de nationalistische zijde van Francisco Franco.
Pretendenten periode naam eigenlijke naam opmerking 1833-1845 Carlos V Carlos María Isidro de Borbón 1845-1860 Carlos VI Carlos Luis de Borbón 1861-1868 Juan III Juan de Borbón 1868-1909 Carlos VII Carlos María de los Dolores de Borbón 1909-1931 Jaime III Jaime de Borbón 1931-1936 Alfonso Carlos I Alfonso Carlos de Borbón 1936-1975 Xavier I Xavier van Bourbon-Parma tot 1952 als regent, vanaf 1952 als pretendent in eigen recht 1943-1953 Carlos VIII Karel Pius van Oostenrijk afstammeling in vrouwelijke lijn, slechts door een minderheid erkend 1975-2010 Carlos Hugo I Carel Hugo van Bourbon-Parma afstand als pretendent in 1979, hernieuwde claim 2003 1979-heden Enrique V Sixtus Hendrik van Bourbon-Parma regent 2010-heden Carlos Javier I Carlos de Bourbon de Parme
Stamboom Hieronder volgt een stamboom van de Spaanse koningen (vetgedrukt) en de belangrijkste carlistische pretendenten (cursief).
Categorie:Conservatisme Categorie:Politieke stroming