thumb|Halldór Laxness (1955) thumb|Portret van Halldór Laxness door Einar Hákonarson (1984) Halldór Kiljan Laxness, geboren als Halldór Guðjónsson (Reykjavik, 23 april 1902 – Gljúfrasteinn (bij Mosfellsbær), 8 februari 1998) was een 20e-eeuwse IJslandse schrijver, dichter en winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur 1955. Bekende boeken van hem zijn onder andere Onafhankelijke mensen, Salka Valka: roman van een menschenleven, Het herwonnen paradijs, De klok van IJsland, en Het visconcert.
Leven Halldór Kiljan Laxness was de zoon van Guðjón Helgason (* 1870) en Sigríður Halldórsdóttir (*1872). Hij werd geboren in Reykjavik, daarna verhuisde de familie in 1905 naar Laxnes in Mosfellssveit. Veertig jaar later verhuisde hij naar Gljúfrasteinn even buiten Mosfellsbær.
Op vroege leeftijd begon hij boeken te lezen en verhalen te schrijven, en toen hij 14 jaar was werd zijn eerste artikel geplaatst in Morgunblaðið onder de initialen H.G. Niet veel later schreef hij een artikel (over een oude klok) onder zijn eigen naam in dezelfde krant.
Vanaf de jaren twintig tot in de Tweede Wereldoorlog maakte Laxness, met onder anderen de dichter Stefán Sigurðsson en de schrijver Þórbergur Þórðarson, deel uit van de avantgardistische kunstenaarsgroep die bijeenkwam in Unuhús aan de Garðastræti in Reykjavik. Daarbij was hij in het bijzonder vriend en mentor van Steinn Steinarr, die geldt als de belangrijkste modernistische dichter van IJsland.
Gedurende zijn carrière schreef hij 51 romans, poëzie, veel krantenartikelen, toneelstukken, reisverhalen, korte verhalen en meer.
Hij was twee keer getrouwd en had vier kinderen. Laxness stierf op 95-jarige leeftijd.
Postuum Er zijn verschillende biografieën over Laxness geschreven, waarvan sommige controversieel van aard zijn, zoals het driedelige werk van Hannes Hólmsteinn Gissurarson. De weduwe van Laxness heeft een rechtszaak aangespannen tegen Gissurarson wegens vermeende schending van het auteursrecht. De eendelige biografie van Halldor Guðmundsson heeft een IJslandse literaire prijs voor het beste non-fictieboek van 2004 gewonnen.
In 2005 ging in het IJslandse Nationale Theater een toneelstuk van Ólafur Haukur Símonarson in première, getiteld Halldór í Hollywood (Halldór in Hollywood) over de jaren die Laxness daar doorbracht.
In 2014 ging de door zijn roman Ljós heimsins geïnspireerde opera Der Klang des Offenbarung des Göttlichen van Ragnar Kjartansson en Kjartan Sveinsson in première.
Katholicisme Vanaf het eind van 1922 verbleef Laxness enige tijd in de abdij in Clervaux in Luxemburg, waar hij zich bekeerde tot het katholicisme en begin 1923 werd gedoopt.
Bij deze gelegenheid nam hij de familienaam Laxness aan en voegde Kiljan toe achter zijn voornaam Halldór. Kiliaan was een Ierse martelaar en heilige. (N.B.: de meeste IJslandse namen kennen geen familienaam.)
Binnen de muren van de abdij deed hij aan zelfstudie, las boeken, studeerde Frans, Latijn, theologie en filosofie. Het was op deze plek dat hij het verhaal Undir Helgahnjúk schreef, dat in 1924 werd gepubliceerd.
Laxness gaf het boek uit onder zijn nieuwe naam Halldór Kiljan Laxness. Tijdens zijn verblijf in de abdij werd Laxness vroom en zelfs orthodox. Kort na zijn doop werd hij lid van een groep die er voor bad dat Noord-Europa weer katholiek zou worden.
Laxness schreef over zijn katholicisme in het boek Vefarinn mikli frá Kasmír, uitgegeven in 1927.
Socialisme, oorlog, onafhankelijkheid Laxness begon te neigen naar het socialisme nadat hij naar de Verenigde Staten was afgereisd om films te maken. Dit wordt duidelijk in zijn roman Atómstöðin, waarin het gevecht van gewone mensen wordt beschreven die proberen een plaats te vinden in een nieuwe IJslandse maatschappij tijdens de Koude Oorlog als er een Amerikaanse luchtmachtbasis wordt gevestigd..
Publicaties De volgende lijst is een gedeeltelijke lijst van alle publicatie van of over Laxness: 1919: Barn náttúrunnar, roman 1923: Nokkrar sögur, korte verhalen 1924: Undir Helgahnúk, roman 1925: Kaþólsk viðhorf, essay 1927: Vefarinn mikli frá Kasmír, roman 1929: Alþýðubókin, artikelen 1930: Kvæðakver, gedichten 1931: Salka Valka (Deel I) - Þú vínviður hreini, roman 1932: Salka Valka (Deel II) - Fuglinn í fjörunni, roman 1933: Fótatak manna, korte verhalen (zie Þættir) 1933: Í Austurvegi, reisverhalen 1934: Straumrof, toneelstuk 1934: Sjálfstætt fólk (Deel I) - Landnámsmaður Íslands, roman 1935: Sjálfstætt fólk (Deel II) - Erfiðir tímar, roman 1935: Þórður gamli halti, korte verhalen (zie Þættir) 1937: Dagleið á fjöllum, artikelen 1937: Heimsljós - Ljós heimsins (later getiteld, Kraftbirtíngarhljómur guðdómsins), roman 1938: Gerska æfintýrið, reisverhalen 1938: Heimsljós (Deel II) - Höll sumarlandsins, roman 1939: Heimsljós (Deel III) - Hús skáldsins, roman 1940: Heimsljós (Deel IV) - Fegurð himinsins, roman 1942: Vettvángur dagsins, artikelen 1942: Sjö töframenn, korte verhalen (see Þættir) 1943: Íslandsklukkan (De klok van IJsland, Deel I) - Íslandsklukkan, roman 1944: Íslandsklukkan (Deel II) - Hið ljósa man, roman 1946: Íslandsklukkan (Deel III) - Eldur í Kaupinhafn, roman 1946: Sjálfsagðir hlutir, essays 1948: Atómstöðin, roman 1950: Reisubókarkorn, artikelen 1950: Snæfríður Íslandssól, toneelstuk (naar Íslandsklukkan) 1952: Gerpla, roman 1952: Heiman eg fór, roman/reisverhalen 1954: Silfurtúnglið, toneelstuk 1954: Þættir, verzamelde korte verhalen 1955: Dagur í senn, artikelen 1957: Brekkukotsannáll, roman 1959: Gjörníngabók, artikelen 1960: Paradísarheimt, roman 1961: Strompleikurinn, toneelstuk 1962: Prjónastofan Sólin, toneelstuk 1963: Skáldatími, artikelen 1964: Sjöstafakverið, korte verhalen 1965: Upphaf mannúðarstefnu, artikelen 1966: Dúfnaveislan, toneelstuk 1967: Íslendíngaspjall, artikelen 1968: Kristnihald undir Jökli, roman 1969: Vínlandspúnktar, artikelen 1970: Innansveitarkronika, roman 1970: Úa, toneelstuk (naar Kristnihald undir Jökli) 1971: Yfirskygðir staðir, artikelen 1972: Guðsgjafaþula, roman 1972: Norðanstúlkan, toneelstuk (naar Atómstöðin) 1974: Þjóðhátíðarrolla, artikelen 1975: Í túninu heima, memoires I 1976: Úngur eg var, memoires III 1977: Seiseijú, mikil ósköp, artikelen 1978: Sjömeistarasagan, memoires II 1980: Grikklandsárið, memoires IV 1981: Við heygarðshornið, artikelen 1984: Og árin líða, artikelen 1986: Af menníngarástandi, artikelen 1987: Dagar hjá múnkum, memoires 1987: Sagan af brauðinu dýra, kort verhaal 1992: Jón í Brauðhúsum, kort verhaal 1992: Skáldsnilld Laxness 1996: Fugl á garðstaurnum og fleiri smásögur, korte verhalen 1997: Únglíngurinn í skóginum, gedicht 1998: Perlur í skáldskap Laxness 1999: Úngfrúin góða og Húsið, kort verhaal 2000: Smásögur, korte verhalen 2001: Gullkorn úr greinum Laxness 2001: Kórvilla á Vestfjörðum og fleiri sögur, korte verhalen. 2001: Laxness um land og Þjóð
Nederlandse vertalingen Salka Valka Vrije Mannen Het licht der wereld Het visconcert De klok van IJsland Het herwonnen paradijs Onafhankelijke mensen De gelukkige krijgers Aan de voet van de gletsjer
Referenties en externe links In het IJslands: Hannes Hólmsteinn Gissurarson. 2003. Halldór. Deel I van de biografie van Laxness. Almenna bókafélagið, Reykjavík. Hannes Hólmsteinn Gissurarson. 2004. Kiljan. Deel II van de biografie van Laxness. Bókafélagið, Reykjavík. Hannes Hólmsteinn Gissurarson. 2005. Laxness. Deel III van de biografie van Laxness. Bókafélagið, Reykjavík. Halldór Guðmundsson. 2004. Halldór Laxness. JPV, Reykjavík . Hallberg, Peter. 1970. Hús skáldsins: um skáldverk Halldórs Laxness frá Sölku Völku til Gerplu. Reykjavík. Mál og menning. Íslenska alfræðiorðabókin H-O. 1990. Redactie: Dóra Hafsteinsdóttir and Sigríður Harðardóttir. Örn og Örlygur hf., Reykjavík. Bibliografie Halldór Laxness Gljúfrasteinn, de website van het Halldór Laxness museum in verschillende talenIn het Engels: Biografie van de Nobelprijs website Hallberg, Peter. 1971. Halldór Laxness.Boston.
In het Nederlands: Hallberg, Peter. 1958. Halldór Laxness. Hasselt: Heideland.
Categorie:IJslands schrijver Categorie:Winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur