São João Baptista Rotterdam is het jaarlijkse feest van Kaapverdianen dat op de zaterdag rond 24 juni – de naamdag van de heilige Johannes de Doper (São João in het Portugees) – op het Heemraadsplein in Rotterdam-West plaatsvindt. Wat begon als een informele bijeenkomst van havenarbeiders is uitgegroeid tot wat inmiddels geldt als het oudste multiculturele festival van Rotterdam. Sinds 2020 staat de viering ook officieel op de Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed Nederland.
Ontstaan Het feest van São João Baptista raakte in de veertiende eeuw ingeburgerd in Portugal. Vanuit de stad Porto verspreidde de viering van de heilige, het , zich naar de koloniën die onder Portugees gezag stonden, waaronder Kaapverdië. De wortels van het feest in Rotterdam liggen bij de Kaapverdische zeelieden die zich vanaf het einde van de jaren vijftig in Rotterdam vestigden, aangetrokken door werk in de Rotterdamse havens. Op initiatief van deze oude zeelieden ging de gemeenschap sinds de jaren zeventig de geboortedag van Johannes de Doper vieren, de traditie van de zogeheten festas de romária, de Kaapverdische bedevaartfeesten, die zij meebrachten uit hun herkomstland Kaapverdië.
Tijdens de viering wordt traditioneel gebeden om bescherming van zeelieden, om vrede en om vruchtbaarheid van land en huis — thema's die goed aansluiten bij het bestaan van een gemeenschap die van oudsher sterk verbonden is met de zee en de haven. Op Kaapverdië zelf gold de heilige lange tijd als beschermheilige van de zeevarenden.
In de eerste jaren wisselde de locatie van de viering nog van jaar tot jaar, maar in de jaren tachtig kreeg het feest meer vaste vorm en viel de keuze op het Heemraadsplein, van oudsher al de vaste ontmoetingsplek van de eerste Kaapverdische zeelieden in de stad. De gemeenschap doopte het plein al snel om tot Pracinha d'Quebrôd, het "platzakkenpleintje" — een verwijzing naar de zeelieden die er, zonder geld op zak, samenkwamen. Deze bijnaam werd in 2001 zelfs officieel bekrachtigd met een eigen straatnaambordje op het plein. Naar verluidt ontstond de dag door een initiatief van João Baptista Delgado (1939–2021) die in de jaren 60 een pension had opgericht en veel Kaapverdische zeemannen en immigranten hielp hun weg te vinden in de stad.
Festiviteiten De festiviteiten beginnen met het ophalen van het beeld van Sint Johannes de Doper bij de Sint Viktorkerk in Waddinxveen, een verwijzing naar het Kaapverdische ritueel waarbij het heiligenbeeld eerst in de hooglanden wordt opgehaald en vervolgens langs alle dorpen naar de parochie wordt gebracht. Rond het middaguur start de kerkdienst ter ere van de geboortedag van Johannes de Doper, tweetalig opgedragen in het Portugees/Kaapverdisch Creools en in het Nederlands, tegenwoordig in de HH. Laurentius- en Elisabethkathedraal aan de Mathenesserlaan in het stadsdeel Delfshaven, waar van oudsher veel Kaapverdische migranten wonen.
Van daar gaat de processie naar het aangrenzende Heemraadsplein, begeleid door de tambores (trommelaars) en de drager van het navio — een versierd miniatuurscheepje — lopen mee, begeleid door de zogeheten navizinhos — de miniatuurbootjes met een opening waaruit de "kapitein" symbolisch de weg wijst naar het feest — en onderweg wordt de traditionele Kola San Jon-dans uitgevoerd. Op het plein aangekomen wordt het beeld op een altaar geplaatst, waarna het culturele programma begint: kraampjes met Kaapverdische specialiteiten, optredens van artiesten uit binnen- en buitenland — soms zelfs uit de diaspora in Lissabon, Praia of Dakar — exposities, verhalenvertellers en activiteiten voor jong en oud. Rond vijf uur 's middags begint het podiumprogramma dat zich vooral op de jongere generatie richt, en het feest loopt door tot in de late avond.
Categorie:Migratie en Kaapverdië Categorie:Festival in Rotterdam Categorie:Katholieke processie in Nederland Categorie:Delfshaven