Quod anniversarius is een encyclische brief van paus Leo XIII, gedateerd op 1 april 1888, naar aanleiding van zijn vijftigjarig priesterjubileum. Vincenzo Gioacchino Pecci, de latere Leo XIII, was op 31 december 1837 tot priester gewijd.Francesco Malgeri, „Leone XIII”, Enciclopedia dei Papi, Istituto dell'Enciclopedia Italiana (Treccani), 2000. Malgeri vermeldt de priesterwijding van Pecci op 31 december 1837 door kardinaal Benedetto Odescalchi. De brief is gericht aan de patriarchen, primaten, aartsbisschoppen en bisschoppen die in gemeenschap stonden met de Apostolische Stoel.Leo XIII, Quod anniversarius, 1 april 1888, Acta Sanctae Sedis, deel XX, pp. 417–419.
In de brief dankt Leo XIII God voor zijn priesterjubileum en voor de blijken van verbondenheid die naar aanleiding daarvan waren betoond. Vervolgens richt hij zich vooral op de katholieke praktijk van de voorbede voor overleden gelovigen. Hij bepaalde dat op de laatste zondag van september 1888 bijzondere missen voor de overledenen zouden worden opgedragen en verbond aan deze viering een volle aflaat die aan de overledenen kon worden toegepast.Claudia Carlen, Dictionary of Papal Pronouncements: Leo XIII to Pius XII, 1878–1957, P.J. Kenedy & Sons, New York, 1958, lemma 612, „Quod anniversarius”. miniatuur|Paus Leo XIII in april 1878.
Historische context Het priesterjubileum van Leo XIII vond plaats tegen de achtergrond van de Romeinse kwestie. Na de inname van Rome in 1870 en het verdwijnen van de Kerkelijke Staat ontwikkelden bedevaarten naar Rome zich mede tot openbare blijken van katholieke solidariteit met het pausdom. Historicus Francisco Javier Ramón Solans beschrijft dergelijke nationale bedevaarten als onderdeel van een bredere internationale katholieke mobilisatie; de Heilige Stoel gebruikte jubilea daarbij ook om de wereldwijde dimensie van het pausdom zichtbaar te maken.Francisco Javier Ramón Solans, „'A Most Select Gathering'. Mexican National Pilgrimages to Rome during the Papacy of Leo XIII”, Religions, jrg. 12 (2021), nr. 7, art. 475, doi:10.3390/rel12070475, pp. 2 en 6–7.
De viering van 1888 ter gelegenheid van Leo XIII's vijftigjarig priesterschap was volgens Ramón Solans de eerste grote bedevaart naar Rome die tijdens diens pontificaat in het kader van zo'n jubileum werd georganiseerd. Giovanni Acquaderni speelde een belangrijke rol bij de organisatie en internationale bevordering van de festiviteiten. Tussen oktober 1887 en juni 1888 bezochten volgens de in deze studie aangehaalde cijfers ongeveer 44.194 pelgrims Rome, van wie 28.528 uit Italië afkomstig waren. Het jubileum leidde ook buiten Europa tot georganiseerde initiatieven; in Mexico werd vanaf 1887 een nationale bedevaart naar Rome voorbereid.Ramón Solans, „'A Most Select Gathering'”, pp. 7–8.
Quod anniversarius verscheen binnen deze bredere jubileumviering. De brief werd op 1 april 1888, Paaszondag, in Rome gedateerd, in het elfde jaar van Leo XIII's pontificaat.
Inhoud
Dankzegging en kerkelijke eenheid Aan het begin van de brief schrijft Leo XIII zijn jubileum en de internationale blijken van eerbied, vrijgevigheid en publieke vreugde toe aan de goddelijke voorzienigheid. Hij presenteert de viering tevens als een teken van de blijvende levenskracht van de Kerk.
Vervolgens verbindt hij het jubileum met een oproep tot kerkelijke eenheid. Hij vermeldt dat hij ook voor mensen buiten de katholieke Kerk om goddelijke bijstand heeft gebeden, met als doel dat volken in geloof en naastenliefde verenigd zouden worden tot „één kudde onder één herder”. Deze passage sluit aan bij de bredere aandacht voor kerkelijke eenheid die gedurende het pontificaat van Leo XIII in verschillende documenten terugkeerde.
Leo XIII verwijst daarbij naar kort daarvoor gehouden plechtige heiligverklaringen. Op 15 januari 1888 had hij de zeven stichters van de Servieten van Maria, Petrus Claver, Jan Berchmans en Alphonsus Rodriguez heilig verklaard.Dicasterie voor de Heiligverklaringen, „Canonizzazione, 15-01-1888”, overzicht van de door Leo XIII op 15 januari 1888 heilig verklaarde personen. In Quod anniversarius verbindt hij deze vieringen met het beeld van de „triomferende Kerk” in de hemel en de Kerk die volgens de christelijke voorstelling nog op aarde op pelgrimstocht is.
Gebed voor de overledenen Het tweede en omvangrijkste deel van de brief behandelt de overleden gelovigen. Leo XIII verwijst daarbij expliciet naar de katholieke leer over het vagevuur en naar de overtuiging dat gebeden van gelovigen, en in het bijzonder het eucharistische offer van de mis, de overledenen tot hulp kunnen zijn.
Op grond daarvan stelde hij de laatste zondag van september 1888 vast als een bijzondere dag van gebed en boete voor de overledenen. Hij bepaalde dat hijzelf en de patriarchen, aartsbisschoppen, bisschoppen en andere prelaten met diocesane jurisdictie die dag een bijzondere dodenmis zouden vieren in hun patriarchale, metropolitane of kathedrale kerk. Hij keurde dezelfde viering goed voor parochie- en kapittelkerken en voor andere priesters, voor zover de liturgische verplichtingen van de betreffende dag werden nageleefd.
De overige gelovigen spoorde Leo XIII aan om na de sacramentele biecht de communie te ontvangen ten bate van de overledenen. Hij verleende daarvoor een volle aflaat die aan de doden kon worden toegepast. Aan priesters die overeenkomstig zijn bepalingen de mis opdroegen, verleende hij voor die viering het voorrecht van een geprivilegieerd altaar.
Theologische accenten De theologische inhoud van Quod anniversarius wordt in de tekst zelf bepaald door enkele onderling verbonden thema's. De jubileumviering wordt allereerst geplaatst binnen een opvatting van de goddelijke voorzienigheid: Leo XIII schrijft zowel zijn levensloop als de reacties op zijn jubileum aan Gods leiding toe.
Daarnaast verbindt de brief drie groepen binnen het katholieke kerkbeeld: de heiligen in de „triomferende Kerk”, de gelovigen die nog op aarde leven en de overleden gelovigen die volgens de katholieke leer nog loutering behoeven. De paus presenteert gebed en met name de eucharistische viering als een band tussen de levende gelovigen en de overledenen.
Ook kerkelijke eenheid vormt een terugkerend motief. Leo XIII bidt voor de vereniging van alle volken in één geloofsgemeenschap en besluit de uiteenzetting over de dodenmis met het beeld van de universele Kerk die, verenigd met haar zichtbare hoofd, gezamenlijk voor de overledenen bidt.
De brief bevat daarentegen geen uitvoerige systematische uiteenzetting van filosofische thema's zoals kennisleer, natuurrecht of een bepaalde filosofische antropologie. De tekst heeft hoofdzakelijk het karakter van een jubileumbrief met een concrete liturgische en devotionele regeling.
Publicatie De Latijnse tekst werd opgenomen in deel XX van de Acta Sanctae Sedis, op pagina's 417–419. De bibliografische inventaris van Claudia Carlen classificeert Quod anniversarius als een „encyclical letter” en vat het document samen als een dankzegging voor het vijftigjarig priesterschap van Leo XIII en een bepaling van een bijzondere dag van gebed voor de zielen in het vagevuur.
Carlen vermeldt tevens contemporaine publicaties van de tekst in de Irish Ecclesiastical Record van mei 1888 en, in Engelse vertaling, in The Tablet van 14 april 1888.
Literatuur
Claudia Carlen, Dictionary of Papal Pronouncements: Leo XIII to Pius XII, 1878–1957, P.J. Kenedy & Sons, New York, 1958, lemma 612. Francisco Javier Ramón Solans, „'A Most Select Gathering'. Mexican National Pilgrimages to Rome during the Papacy of Leo XIII”, Religions, jrg. 12 (2021), nr. 7, art. 475, doi:10.3390/rel12070475. Jean-Marc Ticchi, „Le Jubilé pontifical de 1888. Un exemple de l'interaction entre Question romaine, diplomatie vaticane et dévotion de masse au pape”, in Vincent Viaene (red.), The Papacy and the New World Order. Vatican Diplomacy, Catholic Opinion and International Politics at the Time of Leo XIII / La papauté et le nouvel ordre mondial. Diplomatie vaticane, opinion catholique et politique internationale au temps de Léon XIII, Leuven University Press, Leuven, 2005, pp. 225–248, ISBN 90-5867-518-1.
Zie ook
Lijst van encyclieken van paus Leo XIII
Externe link
Quod anniversarius - officiële Engelse tekst op de website van de Heilige Stoel
Categorie:19e-eeuws rooms-katholiek geschrift Categorie:Pauselijke encycliek Categorie:1888