Een ballade is een liedT. Meder, R.A. Koman [et al.] (red.). Ballade in: Canon met de kleine c/ (2008), p. 178. of gedicht waarin een verhaal wordt verteld.Volgens de Dikke van Dale: episch-lyrisch (droefgeestig) gedicht in strofen In de loop der eeuwen en afhankelijk van de regio heeft ballade meerdere betekenissen gehad. De naam is afgeleid van het Franse of middeleeuws-Latijnse ballade of ballada en betekent danslied.
Middeleeuwen De vorm is in de middeleeuwen ontstaan uit de Noord-Franse trouvèreballade. Een ballade bestaat uit een aantal korte strofen, waarin gebeurtenissen verteld worden die zich vaak in een adellijk milieu afspelen. Elementaire thema's als dood en wraak maken er de kern van uit en ze lopen meestal tragisch af.Ballade van de gehangenen: dichter François Villon (eind 1462, begin 1463)
Ravels Le Gibet (opus 55 dl. 2, 1908) naar Aloysius Bertrands prozagedicht (postuum 1842) Gaspard de la nuit met motto Que vois-je remuer autour ce Gibet? Faust
De ballade heeft vaak als vorm AaBC, waarbij a dezelfde melodie als A, maar een andere tekst heeft dan A en waarin C een afsluitend refrein is, dat na iedere strofe onveranderlijk terugkomt.
Er is meestal een sprongsgewijze vertelling, veel herhaling en het lied eindigt vaak dramatisch. Er is veel directe rede en het is veelal ook gehuld in een magische of mythische sfeer.
De trouvèreballade vond haar weg naar Engeland en de Nederlanden, waar ze haar oorspronkelijke betekenis van danslied verloor. In het Gruuthusehandschrift te Brugge (ca. 1395–ca. 1408) zijn 60 balladen en verwante strofenliederen opgenomen, waaronder ballades van hertog Jan I van Brabant.
Romantiek Het genre werd nagevolgd in de poëzie uit de Romantiek. Goethe dichtte zijn ballade Erlkönig (1782), die later door Schubert op muziek gezet werd; Coleridge schreef een bundel Lyrical Ballads (1798) met William Wordsworth, waarin het lange gedicht The Rhyme of the Ancient MarinerIn het Nederlands vertaald als De ballade van den oud-matroos door Anthonie Donker (1902-1965). opgenomen is. In de muziek werd de ballade ook met de term romance verwisseld.
Frédéric Chopin schreef vier composities voor piano die ballade worden genoemd.Ballade nr. 1 (Chopin) in G mineur, opus 23; Ballade nr. 2 (Chopin) in F majeur, opus 38 Er is geen zang bij en er is dan ook geen verhaal, maar de muziek wekt wel de indruk dat een verhaal wordt verteld.
20e eeuw In de poëzie vinden we ballades bij Aart van der Leeuw (1931†, Liederen en balladen), Gerrit Achterberg (1962†, De ballade van de gasfitter) en Hendrik de Vries (1989†, Atlantische balladen).Ballade van den katholiek (gedicht uit 1935) van de Nederlandse rooms-katholiek Anton van Duinkerken
Astor Piazzolla schreef Ballade voor een dwaas (Balada para un Loco) op tekst van Horacio Ferrer (1969), in het Nederlands vertaald door Sterre Konijn en Paula Patricio; uitgevoerd in 2021 door Astori Amsterdam ter gelegenheid van Piazzolla's 100ste geboortejaar.Ballade over het moederland (1961) compositie van Aram Chatsjatoerjan
Ballade-opera Bertolt Brecht en Kurt Weill schreven de Driestuiversopera (1928), die ook een ballade-opera genoemd wordt. De opera waar het stuk op gebaseerd is, was The Beggar's Opera van John Gay (libretto) en Christopher Pepusch (muziek) uit 1728.
De opera bevat de ballades: Die Moritat von Mackie Messer (The Ballad of Mack the Knife – Ausrufer/Street singer) Ballade von der sexuellen Hörigkeit (Ballad of Sexual Dependency – Mrs Peachum) Zuhälterballade (Pimp's Ballad of Tango Ballad – Jenny, Macheath)instrumentaal: Kleine Dreigroschenmusik (Weill, Kurt) - deel VI, "Tango-Ballade" op NPO (Radio 4) Klassiek Ballade vom angenehmen Leben (Ballad of the Pleasant Life – Macheath)
Populaire muziek De term ballade wordt ook gebruikt voor moderne muziekstukken voor zang met een verhalend karakter, zoals uit 1959 de Zuiderzeeballade van Willy van Hemert en Joop de Leur, en Kenny Rogers' ballade Coward of the county uit 1979.
Bob Dylan schreef in 1962 de Ballad of Hollis Brown, met een melodie geïnspireerd op een volksliedje Pretty Polly, dat Dylan leerde van Woody Guthrie, maar met een geheel eigen tekst: een sombere en berooide boer met zijn vrouw en vijf kinderen, die in South Dakota samen in bittere armoede leven. In wanhoop doodt de man zijn vrouw en kinderen en zichzelf met een jachtgeweer. Ballad In de Engelstalige landen wordt onder ballad meestal de "sentimental ballad" verstaan. Het begrip is ook in de Nederlandstalige regio's ingeburgerd, als melodieuze popsong in tegenstelling tot de uptempo-liedjes en hoeft ook geen verhalend karakter te hebben. In de versie van rockbands worden zij soms power ballads of rock ballads genoemd.
Een nicheversie is de 'torch song', een sentimenteel liefdeslied, meestal een lied waarin de zanger treurt om een onbeantwoorde of verloren liefde, waarbij de ene partij zich niet bewust is van het bestaan van de andere.
Zie ook Ballad, een rustig muziekstuk Corrido (muziek), een verwante muziekstijl uit Mexico Volksballade
Categorie:Dichtkunst Categorie:Muziekgenre