Aubel (gewoonlijk de Franse uitspraak: Obèl; Nederlands en oorspronkelijk Aubel, met de klemtoon op de eerste lettergreep, in het Limburgs: Aobel, in het Waals: Åbe) is een plaats en gemeente in het noorden van de provincie Luik in België. Geografisch maakt Aubel deel uit van het daar gelegen Land van Herve. Historisch en taalgeografisch maakte het als tweetalig Limburgs-Waals dorp deel uit van de zogeheten Platdietse streek.
De gemeente telt ruim 4000 inwoners. Binnen de gemeentegrenzen liggen naast Aubel ook Sint-Jansrade (Saint-Jean-Sart) en Kluis (La Clouse).
Marktplaats Aubel is bekend om zijn streekproducten: Hervekaas, stroop, cider en bier. Deze worden verhandeld op de markten op dinsdag- en zondagochtend.Les Marchés hebdomadaires du Pays de Herve https://web.archive.org/web/20190330155056/http://www.paysdeherve.be/fr/marches-et-brocantes In het verleden was de markt van Aubel zeer bekend. Van heinde en verre kwamen de boeren naar Aubel om hun producten te verkopen. Zelfs vanuit de omgeving Sittard (op ongeveer 35 km) bezochten de boeren de markt van Aubel. Vooral de kaas uit Aubel, de Aubeloise, is erg bekend onder de liefhebbers. Het is een kaas die scherp en pittig van smaak is en ook zo ruikt. De kaas is beschermd als Hervekaas (uit het Land van Herve) door middel van de Europese kwalificatie: beschermde oorsprongsbenaming.
Naam 'Aubel' (1141-78 Albela) is als nederzettingsnaam afgeleid van een prehistorische waternaam: < Albhalā, bij de stam albh- ‘wit’. Anders dan men wellicht zou denken moet de naam dus niet worden opgevat als een verwijzing naar het plaatselijk riviertje de Bel, en vormt de eerste lettergreep ook geen voorzetsel au daarbij.Ruud J. E. Offermans 2022, Monografie van Aubel, Sittard, p. 18,
Geschiedenis Oorspronkelijk maakte Aubel deel uit van het graafschap Dalhem en sinds 1244 onrechtstreeks van het hertogdom Brabant. Tot de opheffing van het graafschap Dalhem was Aubel de hoofdplaats van een van de Dalhemse schepenbanken. Het graafschap Dalhem was een van de Landen van Overmaas. Op 26 december 1661 ging Aubel ten gevolge van het Partagetraktaat (delingsverdrag) tussen de Republiek en Spanje deel uitmaken van het Spaanse deel van het graafschap Dalhem (Spaans Partage).
Net als de rest van het graafschap, in zoverre het gelegen was in de Oostenrijkse Nederlanden, werd Aubel in 1795 bij de annexatie van de Zuidelijke Nederlanden door de Franse Republiek in 1797 opgenomen in het nieuw gevormde departement Ourthe, hetgeen later werd omgevormd tot de Nederlandse provincie Luik.
In het centrum van Aubel staan nog vele authentieke panden en het kerkhof herbergt een groot aantal grafstenen uit de 16e eeuw. Daarnaast herbergt Aubel de Abdij van Val-Dieu, gelegen in het dal van de Berwijn, waarvan de oudste gedeeltes dateren van 1216. Het is de enige abdij van België die de Franse Revolutie doorstaan heeft. Vermeldenswaard zijn de Romeinse grondvesten van het complex, de diverse bouwwerken uit de 17e en 18e eeuw en de abdijtuin in Engelse landschapsparkstijl.
In 1855 werd in de bibliotheek van een notaris in Aubel een handschrift uit 1470 gevonden van het Leven van Sint-Servaas van Hendrik van Veldeke.
Situatie in 1830 Bij de onafhankelijkheid van België inventariseerde geograaf Philippe Vandermaelen in dit stadje een grote verscheidenheid aan gebouwen met inbegrip van een boekenwinkel en een gevangenis en een belangrijke proto-industrie. Er waren 3156 inwoners, die 'Vlaams' (sic), Waals en Frans spraken. Het inventaris omvat verder details over de natuurlijke omgeving, bodems, landbouwproductie en veestapel. Ook het wegennetwerk van toen is beschreven. Dictionnaire géographique de la province de Liège. Brussel, Etablissement géographique - 1831. Gearchiveerd op 9 januari 2022.
Taal Het overgrote deel van de bevolking van Aubel is Franstalig. Voor de Franse tijd hoorde Aubel bij het graafschap Dalhem en sprak men er Platdiets; een Limburgs dialect. Tot in het begin van de twintigste eeuw werd dit Platdiets in Aubel nog steeds door een deel van de bevolking gesproken, naast het Frans. Aubel kon toen nog tot de Platdietse streek worden gerekend.J. Langohr, 'Taaltoestanden in de gemeente Aubel, met kaart', in: Verslagen en mededelingen van de Koninklijke Vlaamse Academie voor Taal- en Letterkunde 191, Bij de eerste talentelling in 1846, zestien jaar na het ontstaan van België, sprak 57 % van de Aubelse bevolking Nederlands en 43 % Frans. In 1930 was dit al volledig omgeslagen in 91 % Frans en 9 % Nederlands. De gemeente kwam daarom bij de vastlegging van de taalgrens in 1962 in het Franse taalgebied terecht. Deze talentellingen, die aan die vastlegging voorafgingen, zijn sterk betwist.
Sinds de vastlegging van de taalgrens in 1962 en door de ondersteuning van het Frans door het onderwijs en het gebruik door de plaatselijke overheid en kerk nam de positie van het Frans toe. In de huidige tijd hebben de mensen er alleen Waals of Frans als moedertaal, er is geen (Limburgs/Waalse) tweetaligheid meer in Aubel.
Dorpen en gehuchten Dorpen: Aubel, Sint-Jansrade (Saint-Jean-Sart) Gehuchten: Gorhez, Oudemoeder, Messitert, Donsart, Kluis (La Clouse), Birven, Neer-Aubel, Hagelstein, Raer
Bezienswaardigheden Sint-Hubertuskerk (Aubel) Sint-Jan-de-Doperkerk (Sint-Jansrade) Sint-Antonius Kluizenaarkerk in Kluis (La Clouse) Basiliek en Abdij van Val-Dieu
Sint-Annakapel Sint-Luciakapel Sint-Apolloniakapel
Kasteel van Gorhez De Amerikaanse militaire begraafplaats Henri-Chapelle ligt voor een klein deel in de gemeente Aubel Enkele vooruitgeschoven observatiebunkers van het nabijgelegen Fort Aubin-Neufchâteau Een groot aantal historische boerderijen
Zie ook Lijst van beschermd erfgoed in Aubel
Natuur en landschap Het dorp Aubel ligt ingeklemd tussen de vallei van de Bel in het noorden, en die van de Berwijn in het zuiden. Bij de Abdij van Val-Dieu komen deze riviertjes bij elkaar. De bron van de Bel ligt iets ten noorden van de kom van Aubel, die op een hoogte van ongeveer 200 meter is gelegen. De gemeente maakt deel uit van het Land van Herve en de omgeving wordt gekenmerkt door landbouw. De noordelijke grens van de gemeente wordt gevormd door een heuvelrug die de waterscheiding vormt tussen Bel en Berwijn enerzijds en de Voer en Gulp anderzijds. De zuidelijke grens van de gemeente valt grotendeels samen met de Berwijn.
Nabijgelegen kernen Sint-Jansrade, Hagelstein, Froidthier, Hendrik-Kapelle, Hombourg
Verkeer en vervoer In Aubel komen verschillende gewestwegen uit: De N642 loopt tussen Luik en de N608 ten noordoosten van Aubel. De N648 loopt tussen De Plank en knooppunt Battice. De N649 loopt tussen de Abdij van Val-Dieu en Aubel.
De N608 en N612 lopen op de heuvelrug die de gemeente in het noorden begrensd.
Spoorlijn 38 werd opgebroken in 1992 en omgevormd tot RAVeL-fietspad.
Politiek Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 23 december 2021. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Gegevens 2006: elections2006.wallonie.be:. Gearchiveerd op 9 januari 2018.14-10-2012Gegevens 2012: elections2012.wallonie.be. Gearchiveerd op 5 maart 2016.14-10-201813-10-2024 Stemmen / Zetels %13%13%13%13%13%15%15%15%15 ALLCOM1 / OPA2 / Aubel Demain3- 42,541530,972456,293866,0431071,7431173,531262,2931056,6539 Baltus1 / INTCOM2/ IC3 / O.S.E.R.4 / Aubel Plus5 / Aubel Pluriel6 / Aubel Citoyen763,0411157,462845,622743,713524,524328,265426,56337,717543,3576 ECOLO- - - - 9,430- - - - AC - - 21,252- - - - - - Liste 15- - 2,160- - - - - - Ruwet15,51- - - - - - - - Otten13,531- - - - - - - - Nizet7,920- - - - - - - - 2087 22632418261126372873285529932992Opkomst % 96,1896,0394,4894,0790,7891,4790,61Blanco en ongeldig %2,64 4,644,264,44,743,694,835,013,78
Demografische ontwikkeling
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1970=volkstellingen; vanaf 1980= inwonertal per 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 100,91994 102,51995 103,01996 102,91997 103,71998 104,81999 105,32000 105,42001 105,72002 107,62003 109,32004 111,12005 111,02006 111,72007 114,02008 113,52009 113,12010 114,32011 114,02012 113,22013 114,32014 114,32015 115,42016 115,72017 116,12018 115,52019 117,42020 116,22021 117,02022 116,02023 114,92024 116,4 2025 117,42026 115,8
Sport In Aubel is een voetbalclub Royal Aubel FC, een tennisclub en turnclub Royale Gymnastique Club Aubel.
Wielersport Aubel is vanwege de ligging in het Land van Herve en nabij de Voerstreek en het Zuid-Limburgse heuvelland populair bij wielertoeristen. De beklimmingen van Holliguette (bij Val-Dieu), Sint-Jansrade en La Clouse worden regelmatig opgenomen in wielerwedstrijden als de Hel van het Mergelland. Aubel is ook af en toe start- dan wel aankomstplaats in de Ronde van Wallonië. Verder is Aubel vaste etappeplaats in de juniorenkoers Aubel-Thimister-Stavelot, met o.a. Remco Evenepoel op de erelijst.
In 2006 kwam de 3e etappe (Esch-sur-Alzette - Valkenburg) van de Ronde van Frankrijk door Aubel en in 2024 kwam de vierde etappe (Valkenburg - Luik) van de Ronde van Frankrijk voor vrouwen in tegengestelde richting door Aubel.
Externe link Website van de gemeente
Categorie:Plaats in Luik (provincie)