Stavelot (Duits: Stablo, Waals: Ståvleu) is een stad aan de Amblève in de provincie Luik, arrondissement Verviers in België. De stad telt ruim 7.000 inwoners en ligt op een hoogte van 350 m boven de zeespiegel.
Zo'n vijf kilometer ten noordoosten van de kleine stad ligt het racecircuit Spa-Francorchamps.
Geografie De gemeente, gevormd door de fusie van twee oude gemeentes: Francorchamps en Stavelot ligt in het hart van de Hoge Ardennen in een grote vallei gevormd door de Amblève en de Eau Rouge.
Kernen Deelgemeenten # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Stavelot 56,73 5.246 92 63073A 2 Francorchamps 28,41 2.033 72 63073B
Overige kernen De gemeente telt verschillende kleine dorpen en gehuchten: Amermont, Baronheid, Beaumont, Challes, Cheneux, Coo, Francheville, Hockai, Houvegnez, La Vaulx-Richard, Lodomez, Masta, Neuville, Parfondruy, Rivage, Somagne, Villers en Wavreumont; twee plaatsen hebben de naam Ster: Ster (Francorchamps) en Ster (Stavelot).
Geschiedenis In 648 kreeg Remaclus, abt van het klooster te Solignac in Aquitanië, van koning Sigebert III van Austrasië een stuk bos in de Ardennen, om hem in staat te stellen dit deel van het rijk te kerstenen. Hij stichtte de dubbelabdij van Stavelot-Malmedy. Dit werd het begin van de twee steden en van een kerkelijke staat die meer dan 1000 jaar autonoom is gebleven. De rivaliteit tussen de twee abdijen werd in 980 door keizer Otto III in het voordeel van het beter gelegen Stavelot beslist.
De bloeitijd van Stavelot was de periode van de 10e tot de 12e eeuw. Poppo (abt in 1020) was een hervormer in de traditie van Cluny. Hij kreeg de leiding over 17 andere abdijen, waaronder Echternach en Sankt Gallen. Aan het einde van de 11e eeuw werd de Bijbel van Stavelot vervaardigd, tegenwoordig bewaard in de British Library. Wibald (abt in 1130) was diplomaat in dienst van de keizers en opdrachtgever van talrijke kunstwerken. Hij kreeg ook de leiding over de abdij van Corvey. Zijn brieven behoren tot de belangrijkste bronnen voor de geschiedenis van de Tweede Kruistocht.
Stavelot, met een marktplein in 18e-eeuwse trant en tal van fraaie gebouwen, was in 1899 voor korte tijd de woonplaats van de Franse dichter Guillaume Apollinaire. In het plaatselijke museum, ondergebracht in de abdij van Stavelot, met een collectie raceauto's en motoren, is aan de dichter een afdeling gewijd.
In 1951 stichtten de benedictijnen te Stavelot de abdij van Wavreumont. Deze abdij maakt geen bier of kaas, zoals gebruikelijk, maar latexverf.
Station Stavelot was met de spoorlijnen 44 (naar station Pepinster) en 45 (van station Trois-Ponts naar station Weismes) verbonden.
Slag om de Ardennen Burgers in Stavelot zagen op 17 december Amerikaanse troepen en voertuigen in allerhaast naar het westen vluchten. Velen van hen pakten hun waardevolle spullen bijeen en vluchtten, bang als ze waren voor Duitse wraak na acties van het verzet en de represailles in september. Mannen en vrouwen waren in het nabijgelegen Werbomont door Duitsers en Russische hulptroepen vermoord. Amerikanen verboden alle burgerverkeer om chaos op de wegen te vermijden. Gelukkig liet Joachim Peiper, de commandant van de Kampfgruppe Peiper zijn mannen halt houden voor Stavelot. De hoofdweg liep langs een steile heuvel waardoor zijn tanks niet konden manoeuvreren en de Amerikanen hun antitankkanonnen makkelijker konden richten.miniatuur|links|Oorlogsmonument
Toch poogde hij met panzergrenadiers de stad binnen te vallen maar na het verlies van dertig man gaf hij die poging op. Hij bleef wel de stad bestoken met mortier- en artillerievuur. Peiper besloot dan om een paar tanks om ten zuiden van Stavelot een weg te vinden om de Salm bij Trois-Ponts over te steken. De Amerikanen verhinderen dat met een omzichtig offensief dat de Duitsers in de flank trof. Peiper zag in de verte de lichten van Amerikaanse voertuigen die in de avond van 17 december naar het westen ontsnapten. miniatuur|links|Monument voor de op 18 december 1944 gesneuvelde Amerikanen in de rue du Château Generaal Courtney Hodges was bezorgd om de doorstoot van Peiper naar Stavelot en stuurde versterkingen. Die vormden in de morgen van 18 december geen bedreiging voor Peiper die met zijn Kampfgruppe ten zuiden van Stavelot stond. Hier stond hij, hemelsbreed gemeten, op 40 km van zijn doel: de Maas. Het plan was om via de oude stenen brug de noordelijke oever van de Amblève te bereiken en dan linksaf te slaan, op weg naar Trois-Ponts. Peipers zorg was de brug intact terug te vinden. Zijn poging de vorige dag, om ze over te steken had hevige weerstand uitgelokt. En de gezwollen rivier was te breed en de stroming te sterk voor zijn tanks. Die rolden de helling af en vernietigden twee antitankvoertuigen. Amerikaanse infanteristen vluchtten in westelijke richting weg over de brug en de Duitsers rolden dan voorzichtig hun tanks en voertuigen over de brug. De Amerikanen hadden er niet aan gedacht om explosieven aan te brengen en ze op te blazen. Stavelot werd verdedigd door een compagnie infanterie en een sectie antitankvoertuigen onder leiding van majoor Paul J. Sollis.
In het centrum van de stad kregen de Duitsers te maken met vuur uit bazooka's. De voorste tank raakte beschadigd en ramde een huis. Antitankkanonnen op het marktplein schakelden twee andere tanks uit. Peiper geraakte niet verder dan de Place Saint-Remacle en liet zijn hoofdmacht dan in westelijke richting oprukken. Sollis' troepen vernietigden nog twee Duitse tanks en deed de Duitsers opnieuw enkele uren tijd verliezen. Terwijl de twee overgebleven Amerikaanse tankvoertuigen naar Malmedy uitweken trok Sollis met zijn infanterie naar het noorden. Onderweg vertelde een Belgische officier hem dat er dertien miljoen liter brandstof langs de wegen achter hem lagen opgeslagen. Blikken benzine die bij nadering van op verkenning gestuurde Panthers in brand werden gestoken deden hen terugkeren naar Stavelot. Peiper had de kans gemist om voldoende benzine in te slaan om tot ver voorbij de Maas te geraken. Om half twaalf rukte hij op naar Trois-Ponts.
Bij represailles door Duitse soldaten werden meer dan 100 burgers, waaronder vrouwen en kinderen, vermoord. Onder meer in La Vaulx-Richard fusilleerden Duitse soldaten drie burgers.
Bezienswaardigheden Het Place Saint-Remacle werd aangelegd in 1769 en is een marktplein dat omringd wordt door historische woningen, deels 18e-eeuws. Verder vindt men in het stadje een aantal vakwerkhuizen. De Sint-Sebastiaanskerk (Église Saint-Sébastien) van 1750-1754, met o.a. het 13e-eeuwse Remaclusschrijn De Abdij van Stavelot met het Historisch museum van het vorstendom Stavelot-Malmedy, het Guillaume Apollinairemuseum en het Museum van het circuit van Spa-Francorchamps thumb|150px| Een Blanc-Moussi met varkensblazen Het Oorlogsmonument
Natuur en landschap Stavelot ligt aan de Amblève. Ten noordwesten vindt men uitgestrekte bossen en veengebieden waaronder het Veen van Malchamps. De hoogte aan de kerk bedraagt 301 meter.
Demografische evolutie Demografische evolutie voor de fusie
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1970=volkstellingen op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 101,91994 102,31995 103,31996 102,91997 103,71998 103,21999 103,32000 103,02001 103,52002 105,42003 105,52004 105,62005 105,92006 106,02007 106,02008 106,62009 108,12010 107,42011 109,12012 109,62013 112,02014 112,72015 113,12016 114,02017 113,52018 113,52019 113,92020 113,72021 114,32022 114,42023 115,22024 115,52025 115,52026 114,7
Evenementen Carnaval wordt in Stavelot niet zoals elders voor Aswoensdag gevierd, maar met Laetare (Halfvasten). In 2002 werd het feit gevierd dat dit carnaval 500 jaar bestaan zou hebben. In feite beleefde het in 1947 een hergeboorte. Kenmerkend voor het carnaval in Stavelot is het optreden van de "Blancs Moussis", helemaal in het wit geklede figuren met een lange rode neus. Elk jaar wordt het Festival van Stavelot georganiseerd, in juli gewijd aan theater en in augustus aan kamermuziek. Raymond Micha was verantwoordelijk voor de oprichting van (het muzikale gedeelte van) dit festival.
Politiek Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij 10-10-19761976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-200614-10-2012Gegevens 2012: elections2012.wallonie.be14-10-201813-10-2024 Stemmen / Zetels %17%17%17%17%17%17%17%19%19 IC-PSC1 / PSC-IC2 / RC-PSC3 / PSC4 / EC-PSC5 / cdH6 / CitoyensA 25,811528,972632,663521,244419,775425,066524,576445,19A843,62A8 BLOC1 / PS2 / CitoyensA/ LBB34,461728,861533,282614,632215,37227,80219,892156,38B11 UC1 / PRL2 / MR-LB3 / LBB 27,961532,282634,072629,872629,282633,03743,039 54,81B11 ECOLO1 / EnsembleA / LBB - - - - 8,71119,831118,93A3 AC1 / EnsembleA / LBB- - - 25,991523,031419,0413 RW7,20- - - - - - - - ICF- 7,760- - - - - - - Anderen(*)4,57 02,130- 8,2803,8305,2703,620- - 3995 40984290442244894671469948724822Opkomst % 93,8793,5192,592,0088,0889,2386,25Blanco en ongeldig %3,03 4,985,714,916,956,125,327,576,24 (*) 1976: VIC (4,57%) / 1982: VIC (2,13%) / 1994: ROC (4,95%), SA (3,33%) / 2000: SRT (3,83%) / 2006: SAT (5,27%) / 2012: UBP (3,62%)De meerderheid wordt vet aangegeven. De grootste partij is in kleur.
Geboren Dom Remacle Rome (1893-1974), benedictijn en zoöloog Raymond Micha (1910-2006), componist, dirigent, muziekleraar en oprichter van het Festival van Stavelot Jules Marie Alphonse Jacques de Dixmude (1858-1928), Belgische generaal tijdens de Eerste Wereldoorlog
Overleden Dilano van 't Hoff (2004-2023),Nederlandse autocoureur Anthoine Hubert (1996-2019), Frans autocoureur
Galerij
Nabijgelegen kernen Francorchamps, Burnenville, Malmedy, Bellevaux, Francheville, Wanne, Trois-Ponts
Zie ook Lijst van beschermd erfgoed in Stavelot
Externe links Website van de gemeente
Categorie:Plaats in Luik (provincie)