thumb|Handtekening Lamoraal: Lamoral degmont (1557) thumb|De hertog van Alva laat Egmont en Horne arresteren. Episoden uit het leven van Filips van Montmorency, graaf van Hoorne, Volume 1, 1852 (Pieter Christiaensz. Bor, 1621) Lamoraal I van Gavere, graaf van Egmont (ook: EgmondN. van den Bossche, Egmon(t)(d)?, De Beiaard, 29.08.1992D. Lamarcq, Egmont!, De Beiaard, 05.09.1992) (Lahamaide (Elzele), 18 november 1522 - Brussel, 5 juni 1568) was een generaal en staatsman in de Zeventien Provinciën vlak voor het begin van de Tachtigjarige Oorlog (Nederlandse Opstand). In 1568 werden hij en de graaf van Horne op instigatie van Alva aangeklaagd wegens majesteitsschennis, rebellie en medeplichtigheid aan samenzwering, en ter dood veroordeeld. Beiden werden op de Grote Markt van Brussel publiekelijk terechtgesteld door onthoofding.
Biografie Lamoraal werd geboren op het kasteel van Lahamaide in HenegouwenQui était le comte d'Egmont, le plus célèbre natif de Lahamaide?, Notélé. Gearchiveerd op 29 januari 2023.. Hij was de vierde graaf van Egmont, elfde vrijheer van Purmerend, Purmerland en Ilpendam, heer van Hoog- en Aartswoud(e), Baer, Fiennes, en Zottegem, Armentiers Armentières - Mémoire d'Armentiérois : Lamoral d'Egmond, Lahamaide en Auxy en (vanaf 1553) de eerste prins van Gavere.Geschiedenis Gavere Hij stamde uit het Huis Egmont, een van de rijkste en invloedrijkste families in de Nederlanden, L. van Durme, Egmonts onroerende eigendom in Oost- en Zeeuws-Vlaanderen, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, Handelingen XVIII, 2017, pag. 359-366 voortgekomen uit de 'advocati' (= voogden) van de abdij van Egmond, die nabij hun kasteel stond.
Lamoraal was de zoon van Jan IV van Egmont en Francisca van Luxemburg. In 1528 overleed zijn vader. Na de dood van zijn vader stelde keizer Karel V twee neven van Jan IV, Maximiliaan van Egmont en George van Egmont, aan als voogden voor Lamoraal en zijn broer. Karel V voorzag ook in zijn levensonderhoud en Lamoraal werd page aan het keizerlijk hof in Spanje, waar hij een militaire opleiding kreeg. In 1541 besloot Karel V tot een veldtocht tegen de Barbarijse zeerovers. Als trouwe aanhangers van de keizer sloten Lamoraal en zijn broer zich bij zijn leger aan. Nadat zijn broer Karel I van Egmont overleed in 1541 in Cartagena na de slag bij Ras-Tafoura (Algiers), werd Lamoraal de vierde graaf van Egmont.
Graaf van Egmont Aan het eind van de 3e Gelderse Successieoorlog, in 1543, verwoestte een Habsburgse strijdmacht onder leiding van Lamoraal van Egmont de toen Gelderse en nu Duitse stad Düren. Door de stad in brand te laten steken en inwoners voor een belangrijk deel te laten vermoorden, stelde hij een voorbeeld. Hij was in zoverre succesvol dat de andere Gelderse steden zich overgaven en er zo een einde aan deze oorlog kwam.
Egmont werd tijdens het kapittel van Utrecht op 17 januari 1546 benoemd tot ridder van het Gulden Vlies. Hij nam in 1546 deel aan de Schmalkaldische Oorlog tegen het Schmalkaldisch Verbond. In 1549 begeleidde hij de toenmalige Spaanse kroonprins Filips bij zijn rondreis in de Nederlanden. In 1550 was hij te gast op het Kasteel van Turnhout.Harry de Kok e.a., Het kasteel van de hertogen van Brabant. Geschiedenis en restauratie van het gerechtshof te Turnhout. Uitgeverij Brepols, Turnhout, 2000, pag. 39 In 1552 werd hij tijdelijk gouverneur-generaal van Luxemburg en was hij als kolonel van twee cavalerieregimenten betrokken bij de mislukte belegering van Metz. In 1554 werd Lamoraal door Karel V naar Engeland en Spanje gestuurd om te onderhandelen over een huwelijk van Filips met de Engelse koningin Maria I van Engeland. Op 17 november 1555 werd Lamoraal lid van de Raad van State. In 1557 begon Egmont met de bedijking van het gebied aan de Oude Maas, dat naar zijn vrouw, Sabina van Beieren, Beierland werd genoemd. In dienst van het Spaanse leger versloeg Lamoraal de Fransen achtereenvolgens in Saint-Quentin (1557) en Grevelingen (1558). Als beloning voor zijn trouw werd Egmont in 1559 benoemd tot stadhouder van de graafschappen Vlaanderen en Artesië en tot gouverneur van de Gentse citadel. In 1561 liet Lamoraal een familiegrafmonument maken (onder andere voor zijn moeder Francisca van Luxemburg) in de Zottegemse Onze-Lieve-Vrouw-Hemelvaartkerk. Cornelius Gaillard, Grafschriften en andere aanteekeningen, betrekkelijk eenige aude kerken van Vlaenderen, Gent, Universiteitsbibliotheek
Verzet tegen Granvelle Als edelman maakte Egmont deel uit van de Raad van State. Samen met Willem van Oranje en de graaf van Horne (Driemanschap of Ligue der Groten, 1562) verzette hij zich tegen kardinaal Antoine Perrenot Granvelle, bisschop van Atrecht, die de inquisitie invoerde in Vlaanderen. In een brief aan Filips II (11 maart 1563) bood het Driemanschap hun ontslag aan als Granvelle niet zou vertrekken. Na het vertrek van Granvelle in 1564 verzoende Egmont zich opnieuw met de koning. Op aandringen van de Raad van State vertrok Egmont in 1565 naar Spanje (Madrid en Aranjuez)V. Soen, Vredehandel: Adellijke en Habsburgse verzoeningspogingen tijdens de Nederlandse opstand Hoofdstuk 1 Egmont als vredegezant pp.39-52 om Filips II de verlangens van de hoge adel en hun ongenoegen over de situatie in de Nederlanden over te brengen. Egmont meende dat hij de koning overtuigd had wat betreft de rol van de hoge adel in het landsbestuur en de verzachting van de religieuze vervolging, maar hij vergiste zich zwaar.Roel Jacobs, Bruxelles, capitale de la contestation (1566) et de la répression (1568), in: Brusselse Cahiers, 2018, nr. 1, p. 61-86. Filips had integendeel besloten de hoge adel uit te schakelen. Na Egmonts terugkeer bleek uit brieven van de koning (Brieven uit het bos van Segovia) dat Filips II terugkwam op zijn beloftes. Op 11 november 1565 was Egmont een van de hoofdfiguren op het huwelijk van Alexander Farnese met Maria van Portugal; hij was verkleed als wildeman tijdens de spiegeldans.Serrien, Pieter, In opstand! Geuzen in de Lage landen 1565-1578, 2026: Horizon, pag. 39]
miniatuur|Standbeeld van Egmont op de Markt van Zottegem miniatuur|Standbeeld van Egmont bij Kasteel Egmond in Egmond aan den Hoef miniatuur|Logo Egmontjaar 2018 Zottegem miniatuur|Egmontkasteel in het Egmontpark in Zottegem thumb|Egmontkamer in het stadhuis van Zottegem miniatuur|Egmontcrypte op de Markt in Zottegem miniatuur|Wapen van Lamoraal van Egmont thumb|Egmont en Horne, uit Pieter Christiaensz. Bor: Nederlantsche oorloghen, 1621 thumb|Egmont
Samen met de graaf van Megen lichtte Egmont de landvoogdes Margaretha in over het Eedverbond der Edelen. Op 5 april 1566 overhandigde hij mede het Smeekschrift der Edelen aan Margaretha.L. de Both, O. van Rode, Het bewogen leven van graaf Lamoraal van Egmont (1522-1568). In: Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde. Handelingen XVIII (deel 1/deel 2) Themanummer Graaf Lamoraal van Egmont (1522-1586), 2017. Kort daarna brak de Beeldenstorm (10 augustus 1566) uit en werd het verzet tegen de Spaanse overheersing in de Nederlanden groter. In september 1566 verhuisde Lamoraal van het Egmontpaleis in Brussel naar het Egmontkasteel in Zottegem.Afbeeldinge ende levensbeschryvinge van de Heeren en Graven van Egmondt samengesteld door Wim Schmelzer (2002). Digitale versie bijgewerkt in 2012, p. 447. Gearchiveerd op 24 maart 2023. Als overtuigd katholiek keurde Egmont de Beeldenstorm ten zeerste af en hij zwoer op 17 februari 1567 andermaal trouw aan de Spaanse koning, hoewel hij tegelijkertijd ook probeerde de repressie tegen de protestanten te verzachten.Serrien, Pieter, In opstand! Geuzen in de Lage landen 1565-1578, 2026: Horizon, pag. 144] Hij nam afstand van de radicale Brederode en stelde in het voorjaar van 1567 broodnodige troepen ter beschikking, die de geuzen versloegen in Oosterweel en het calvinistisch bestuurde Valenciennes heroverden. Hoewel hij op deze manier zijn loyaliteit had getoond en landvoogdes Margaretha van Parma de opstand onder controle leek te hebben, stuurde Filips II de hertog van Alva naar de Nederlanden.
Gevangenschap en onthoofding Terwijl Willem van Oranje besloot de Nederlanden te ontvluchten, bleven Egmont en Horne ter plaatse. Een paar weken na zijn aankomst liet Alva de graaf van Egmont, zijn secretaris Jan van Casembroot en de graaf van Horne onder een vals voorwendsel - Alva had een overleg aangekondigd om bij een maaltijd over de situatie te praten - arresteren (9 september 1567). Direct na hun arrestatie werden ze naar Gent overgebracht en in het Spanjaardenkasteel opgesloten. Daar werd Egmont op 12 en 13 november ondervraagd door Juan de Vargas en Louis del Rio, kopstukken van de Raad van Beroerten, die hiervoor een bijzondere volmacht hadden gekregen.Julie Versele, Vargas, Juan, in: Nouvelle Biographie Nationale, vol. 7, 2003, p. 375-377
Egmont beriep zich vruchteloos op zijn voorrechten als ridder van de Orde van het Gulden Vlies. Na de arrestatie trachtte zijn echtgenote, Sabina van Beieren, zijn onschuld te bewijzen en steun voor vrijlating te vinden; ze schreef brieven aan Filips II van Spanje, aan de Spaanse koningin, aan de Portugese edelman Ruy Gómez de Silva, aan koningin Elizabeth I van Engeland en aan keizer Maximiliaan II. Ondanks de vele pogingen om zijn onschuld te bewijzen, werd Lamoraal wegens hoogverraad in december voor de Raad van Beroerten gebracht. Ook werden alle brieven ongeopend teruggestuurd. Hoewel Egmont tot het einde toe katholiek bleef en trouw aan de Spaanse koning, werd hij samen met Horne op last van Alva ter dood veroordeeld. Op 5 juni 1568 werden de edellieden op de Grote Markt van Brussel geëxecuteerd. De onthoofding van Egmont en Horne leidde tot groot protest in de Nederlanden en wordt wel beschouwd als het begin van de gewapende Nederlandse Opstand en de Tachtigjarige Oorlog tegen de Spanjaarden.
Willem van Oranje trok lering uit de situatie en werd als Willem de Zwijger de spil van het verzet tegen de koning. Toenadering kwam er met de Unie van Brussel, maar toen de Franstalige gewesten zich min of meer achter de koning schaarden met de Unie van Atrecht ten koste van de eenheid van de Nederlanden (waarbij de Nederlandstalige Nederlanden zich verenigden in de Unie van Utrecht), was het hek van de dam, en koos het verzet rond Willem van Oranje voor een strategie buiten de Spaanse context, hetgeen later zou leiden tot het Plakkaat van Verlatinghe en de onafhankelijkheid van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.Wassing, S., Lamoraal van Egmont. Bestuurder van de Nederlanden in een roerige tijd., Geestgronden 22 (2015), 55-70.
Waardering De levensloop van Lamoraal en zijn tragische levenseinde vonden onmiddellijk weerklank. De werken die aan Egmont werden toegeschreven, waren nogal eens gebaseerd op onvolledig bronnenonderzoek zonder toepassing van historische kritiek. Hierdoor volgden ze vaak de mode van hun tijd en zagen ze Egmonts (gemythologiseerde en geromantiseerde) leven vooral in het licht van de politieke actualiteit van dat ogenblik.Slachtoffer van verraad en intrige: graaf Lamoraal van Egmond 1522-1568, A. Goosens, B. Heldring, H. Vandormael, 2007, pp. 7-16 Rittersma, R., Van schavot tot podium. De receptie van graaf Lamoraal van Egmont (1522-1568) in de Europese cultuurgeschiedenis, Handelingen XIII, Zottegems Genootschap voor Geschiedenis en Oudheidkunde, 2007, pag. 73-91.