Floris (werktitel: Floris en de Fakir) is een Nederlandse televisieserie voor de jeugd, geschreven door Gerard Soeteman en geregisseerd door Paul Verhoeven. De hoofdrollen werden gespeeld door Rutger Hauer (Floris) en Jos Bergman (Sindala). Er waren twaalf zwart-witafleveringen. Deze werden eind 1969 uitgezonden door de NTS en zijn nadien meermaals herhaald.
Productie en achtergrond Tot het maken van de serie werd in 1967 besloten door Carel Enkelaar, directeur van de NTS. In het buitenland genoten series als Ivanhoe (Brits, tevens op de Nederlandse tv uitgezonden), Thierry la Fronde (Frans, eveneens op de Nederlandse tv uitgezonden, als Thierry de slingeraar) en ook de Vlaamse serie Johan en de Alverman, die in de Middeleeuwen speelden, grote populariteit. Hij zag mogelijkheden voor een dergelijke Nederlandse serie en gaf dramavertaler Gerard Soeteman opdracht met een voorstel te komen. Deze schreef toen een scenario voor een serie over een ridder en een fakir, Floris en de Fakir genaamd.
In de serie worden de Bourgondiërs als helden afgeschilderd en hun vijanden (Gelre en Lange Pier) als immorele schurken en veroveraars, terwijl die in de Gelderse Oorlogen tegen de Bourgondische veroveraars juist voor hun eigen vrijheid vochten. Uit aflevering 5 (De Harige Duivel) waarin Philips de Schone een schilderij van Jeroen Bosch koopt, kan worden afgeleid dat de serie is gesitueerd in de jaren rond 1504.Koldeweij, A.M., P. Vandenbroeck en B. Vermet (2001) Jheronimus Bosch. Alle schilderijen en tekeningen, Rotterdam: Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam: NAi Uitgevers [enz.].
De opnamen vonden plaats in de zomer en herfst van 1968, voor een groot deel op Kasteel Doornenburg en daarnaast onder meer op Kasteel Hernen, Slot Loevestein en in Gent en Brugge. Voor de hoofdrol van Floris was aanvankelijk Carol van Herwijnen gecast. Het Rotterdams Toneel weigerde echter Van Herwijnen drie maanden vrijaf te geven voor de opnamen. Rutger Hauer, destijds werkzaam bij de Noorder Compagnie en eerder vanwege gebrek aan ervaring afgewezen voor de rol, werd op het laatste moment als vervanger binnengehaald. Van Herwijnen is wel te zien in een kleine bijrol als soldaat in het tolhuis in aflevering De drie narren. Hoewel Soeteman een scenario had geschreven met twee gelijkwaardige hoofdrolspelers, werd Bergmans rol al snel door die van Hauer overschaduwd.
thumb|Verhoeven regisseert Regisseur Verhoeven kreeg van producent Max Appelboom de vrije hand en overschreed het budget met 300 procent. Dit tot ongenoegen van de NTS die de faciliteiten sterk versoberde en ten slotte verdere opnamen afblies. De aflevering De Roek werd in twee delen gesplitst om de serie te kunnen afsluiten. Het beoogde dertiende deel is nog wel in productie genomen, maar nooit voltooid. De scènes die voor Het Gericht waren opgenomen verdwenen in een archief. Ze werden pas in 2016 herontdekt, waarna met behulp van striptekeningen de aflevering werd gereconstrueerd. Wel volgde nog de the making of-documentaire Rond Florisdocumentaire Rond Floris (1969) op youtube. Van een vervolgserie werd uit kostenoverwegingen afgezien.Vervolg tv-serie Floris op komst PZC 4 augustus 2001 via krantenbankzeeland.nl, bezocht 21-3-2018. Gearchiveerd op 22 maart 2018.
De twaalf afleveringen werden wekelijks uitgezonden op zondagavonden van 5 oktober tot en met 21 december 1969. Iedere uitzending werd ingeleid door een korte historische documentaire waarin aspecten van de vroeg zestiende-eeuwse samenleving werden uitgelegd. De eerste aflevering trok 2.790.000 kijkers en de derde aflevering ruim 3,5 miljoen kijkers. Floris was in 1969 het best bekeken programma op de Nederlandse televisie. Er verschenen Floris-boeken, Floris-strips, en een langspeelplaat getiteld Floris en de Fakir met daarop twee extra verhalen, De geschenken van de hertog en De Vier Vreemde Pelgrims (later heruitgebracht op de cd-box Kinderhelden). Floris vormde ook het begin van de succesvolle samenwerking tussen Verhoeven, Soeteman, en Hauer, zoals die onder meer gestalte kreeg in Turks Fruit (1973) en Soldaat van Oranje (1977). Een jaar later werd de serie uitgezonden door de Vlaamse BRT.Televisiegeheugen, lemma Fabian van Fallada geraadpleegd 28 oktober 2020. Gearchiveerd op 27 februari 2021.
De serie werd in Engeland en de DDR nagesynchroniseerd uitgezonden als respectievelijk The Adventures of Floris (1970) en Floris - Der Mann mit dem Schwert in 1977. Eerder al werd in 1975 bovendien een West-Duitse negentiendelige remake van de serie gemaakt in kleur, onder de titel Floris von Rosemund. Hauer speelde opnieuw de hoofdrol. De rol van fakir werd gespeeld door de Duitse acteur Derval de Faria. De regie was van Ferry Radax. Ook deze serie is verkrijgbaar op dvd, maar alleen in het Duits zonder ondertitels.
In de documentaire De Ridder en de Fakir (1999) van Paul Versteegen blikken de belangrijkste betrokkenen terug op de serie. Cameraman Ton Buné vertelt hoe hij de kersverse regisseur Verhoeven het gebruik van het klapbord moest leren. De NPO wijdde er een aflevering van Andere Tijden aan in 2013 en ook de documentaireserie "Wat een drama" besteedde twee afleveringen aan het tot stand komen van Floris in 2014.
In juli 2001 werd de serie met succes herhaald; dagelijks keken er ongeveer een kwart miljoen mensen. Voor de NPS was dit een eenvoudige manier om een gat in de programmering op te vullen. Aan de herhaling werd echter weinig ruchtbaarheid gegeven, waardoor veel kijkers de eerste afleveringen misten. Als gevolg daarvan werd de omroep overspoeld met verzoeken om nieuwe herhalingen. Met succes, want vanaf 16 augustus werd de volledige reeks opnieuw uitgezonden. Gerard Soeteman was niet verbaasd over de grote belangstelling, aangezien er van de serie al tienduizenden videobanden waren verkocht.
In 2004 was de première van een speelfilm over de kleinzoon van Floris, onder regie van Jean van de Velde. Deze film heet eveneens Floris. In de film zijn oude beelden uit de televisieserie te zien.
In 2016 werd bekendgemaakt dat er nog materiaal bestond voor een onvoltooide dertiende aflevering, Het Gericht, die vertoond zou worden op Kasteel Doornenburg, dat een van de locaties was geweest.
Met Pinksteren 2017 zond Omroep Gelderland een Floris-marathon uit. Daarin waren voor het eerst ook beelden te zien uit de aflevering De Stille Stroper, die in eerste instantie was bedoeld als aflevering 7. Die aflevering is nooit uitgezonden en het enige dat ervan bestaat is een aantal ongemonteerde stroken film die verschillende takes van een aantal scènes bevatten. Te zien is een aantal onbekende figuranten die in een onweersbui bezoek krijgen van de bouwheer van een kasteel, die door het zien van een brand in zijn ontwerp stom is geworden. Voor de tv-uitzending werden de scènes aan elkaar gemonteerd tot een logisch geheel en werd de geluidsband er synchroon onder gelegd. Dat leverde een aantal unieke, nog nooit uitgezonden beelden uit Floris op. De rest van het verhaal wordt niet verteld. Het is ook niet duidelijk of er voor De Stille Stroper ooit een compleet scenario is gemaakt.
Hoofdrollen Personage Acteur/Actrice Floris van Rosemondt Rutger Hauer Sindala Jos Bergman Reinbout Cees Pijpers Wolter van Oldenstein Ton Vos Rogier Jacco van Renesse Maarten van Rossem Hans Culeman Sergeant Tim Beekman Lange Pier Hans Boskamp Gravin Ada van Couwenberg Diana Dobbelman Kamenierster Viola Ida Bons
Historische personen De serie voert een aantal historische personen op: Filips de Schone (1478-1506), hertog Karel van Gelre (1467-1538), de legeraanvoerder Maarten van Rossem (1478-1555), de Friese zeerover Grote Pier (1480-1520) en de schilder Jeroen Bosch (1450-1516).
Personages
Floris thumb|Floris Floris van Rosemondt is een jonge edelman. Wanneer hij na jaren met de Portugezen over de wereld te hebben gevaren terugkeert naar zijn geboorteland (de Nederlanden), is daar een strijd aan de gang tussen het Bourgondische rijk van Filips de Schone en het hertogdom van Karel van Gelre. Het riddergoed dat aan hem toebehoort is ingenomen door de laatste. Samen met zijn goede vriend Sindala, een fakir die hij in India heeft ontmoet, voegt hij zich bij de Bourgondiërs en vecht met hen tegen de soldaten van Gelre, het huurlingenleger van Maarten van Rossem en Lange Pier om hun vrijheid en zijn land terug te krijgen.
Floris is jong, moedig, eerlijk en rechtvaardig en zeer vaardig in paardrijden en zwaardvechten. Hij kan echter ook nogal naïef, koppig, bijgelovig en niet al te vlug van begrip zijn. Gelukkig wordt dit gecompenseerd door de wijsheid en het kalme karakter van de fakir Sindala. In de afleveringen Het Brandende Water, Het Toernooi en De Genezing (De Byzantijnse Beker) wordt Floris geconfronteerd met een ander aspect van het ridderbestaan, namelijk de hoofse liefde. Hij maakt kennis met Gravin Ada van Couwenberg, die hem wel ziet zitten. Floris heeft dit echter niet meteen door.
Sindala thumb|Sindala Sindala is een fakir uit India, die fungeert als de veelzijdige en slimme rechterhand van Floris, met wie hij is meegereisd naar Nederland. Aanvankelijk staat het koude klimaat van de Lage Landen hem niet aan, maar wanneer duidelijk wordt dat Floris en de Bourgondiërs in een oorlog verwikkeld zijn, besluit hij te blijven om zijn goede vriend bij te staan in de strijd. Sindala is niet alleen een fakir, maar ook een magiër, alchemist, dokter en kenner van een groot aantal trucs en toverkunsten.
Sindala is moedig, maar in tegenstelling tot Floris is hij ook buitengewoon stil en kalm. Hij is zeer vindingrijk en weet altijd precies hoe hij domme soldaten om de tuin moet leiden. Aan bijgeloof doet hij niet. Ook is hij intelligent en leergierig: in De Koperen Hond is bijvoorbeeld te zien hoe hij in drie dagen leert om in westers schrift te schrijven.
Maarten van Rossem Maarten van RossemNaam in de aftiteling, historisch ook gespeld als van Rossum is de leider van een huurlingenleger dat Karel van Gelre steunt. Hij heeft het kasteel van Floris veroverd terwijl die op zee zat en gebruikt het kasteel nu als legerbasis en tolhuis. In de aflevering Het Gestolen Kasteel beschuldigt hij Floris en Sindala van samenwerking met de Bourgondische heer Wolter van Oldenstein en neemt hij hen gevangen. Hij weet echter best dat ze nog nooit van Van Oldenstein gehoord hebben, maar is gewoon bang dat Floris zijn eigen kasteel terug zal veroveren. De ironie van deze beschuldiging is dat Floris en Sindala aan het einde van de aflevering toch zijn ontsnapt en zich alsnog bij Van Oldenstein en de Bourgondiërs hebben aangesloten. Van Rossem roept ook vaak de hulp in van Lange Pier, een enorme vent met een zwarte baard die zichzelf de koning van Friesland noemt, om zijn vuile karweitjes op te knappen.
Wolter van Oldenstein thumb|Wolter van Oldenstein Wolter van Oldenstein is de heer van kasteel Oldenstein. Hij vecht met de Bourgondiërs tegen de soldaten van Karel van Gelre en het huurlingenleger van Maarten van Rossem. In de eerste aflevering van Floris, Het Gestolen Kasteel, helpt hij Floris en Sindala te ontsnappen uit Floris' eigen kasteel, dat veroverd is door Van Rossem. De hele serie lang dient het kasteel van Wolter van Oldenstein als een thuisbasis voor Floris en Sindala. In de aflevering De Koperen Hond wordt kasteel Oldenstein van de ondergang gered door Sindala, doordat hij de aanwijzingen voor het laden van het kanon heeft veranderd. Vanaf dit moment horen hij en Floris echt thuis op Oldenstein.
De Sergeant thumb|De sergeant