De wielwebspinnen (Araneidae) zijn een familie van spinnen die wereldwijd tegen de drieduizend soorten telt. Sommige tropische soorten staan bekend om de grote webben. De meeste soorten, zoals de kruisspin, maken een veel kleiner web.
Kenmerken Deze spinnen hebben vaak een groot, opvallend gekleurd en getekend achterlijf, dat bij sommige tropische soorten vaak bizarre, hoekige vormen kan aannemen. De poten bevatten 3 klauwtjes. Ze hebben 8 ogen, waarvan de middelste vier vaak een vierkant vormen. De lichaamslengte varieert van 0,2 tot 4,6 cm.
Voortplanting Bij de balts wordt het vrouwtje door een mannetje benaderd om haar in baltsstemming te brengen. Dit doet hij door aan de draden te plukken. Na de paring worden de eieren afgezet in een zijden cocon, die vaak nog wordt gecamoufleerd met stukjes plant, waarna deze wordt vastgekleefd aan planten of schors.
Spinmethode thumb|Web van een wielwebspin De spinmethode is steeds hetzelfde: een paar 'hulplijnen' en vervolgens wordt het kleverige wiel gemaakt door van heel kort bij elkaar in het centrum, naar vrij wijd uit elkaar staande cirkels te spinnen. Eenmaal een stevig (niet klevend) webgeraamte is gebouwd, wordt dit met kleverige draad bedekt. Vanuit het centrum van het web loopt een voeldraad naar het hol van de spin.
Wielwebspinnen maken hun web bij voorkeur 's nachts of in de vroege ochtend, tenzij dit door stormachtig weer niet mogelijk is. Men kan daardoor vaak op allerlei tijdstippen overdag spinnen bij het maken van webben betrappen. Omdat de webben door prooidieren worden beschadigd, moeten ze geregeld worden vernieuwd. Voorts neemt de kleefkracht van de vangspiraal binnen enkele dagen sterk af. Meestal wordt daarom elke dag een nieuw web gebouwd; het oude web wordt daarbij vaak eerst opgegeten, kleine gevangen insecten incluis.
Wielwebspinnen zijn niet de enige spinnen die wielvormige webben maken, strekspinnen doen dat bijvoorbeeld ook.
Jachttechniek De jachttechniek varieert naargelang de spin en de prooi. Soms zit de spin in het midden van het web te wachten, soms zit ze aan de rand van haar hol, met 1 of 2 poten aan de voeldraad. Eenmaal een prooi in het web verzeild raakt, en voldoende trillingen veroorzaakt, snelt de spin ernaartoe. Soms gaat de spin er ook wel direct op af, of schudt het web verscheidene malen heen en weer waardoor de prooi vaak verder verstrikt raakt, precies gelokaliseerd en geïdentificeerd wordt. Wanneer een prooi niet beweegt, kan de spin interesse verliezen: dode prooien worden over het algemeen door spinnen genegeerd.
Een kleine prooi wordt onmiddellijk gegrepen en vaak ook onmiddellijk verorberd.
Iets grotere prooien worden gegrepen en snel ingesponnen; door de prooi in het web te wentelen, ontstaat een pakje dat langs twee uiteinden in het web hangt.
Nog grotere of gevaarlijk ogende prooien worden voorzichtig benaderd; de spin zal eerst vanaf een afstand trachten de prooi met behulp van de achterpoten met klevende draden te bedekken. Oogt de prooi te gevaarlijk, dan zal de spin ze "bevrijden" door de draden door te bijten.
De prooi wordt ofwel ter plaatse, ofwel in het centrum van het web, ofwel in het hol opgegeten, waarbij een 'gat' in het web achterblijft. Wielwebspinnen "kauwen" hun voedsel, in tegenstelling tot de meeste andere spinnen die hun prooi leegzuigen.
Enkele wielwebspinnen die in Nederland en België te vinden zijn: kruisspin, wespspin (of tijgerspin), en de viervlekwielwebspin.
Ander voedsel Het web van wielwebspinnen vangt niet alleen dierlijke prooien, maar ook sporen en stuifmeelkorrels kunnen er in blijven kleven. Bij de eikenbladspin en de kruisspin is aangetoond dat pollen deel uitmaken van de voeding van juvenielen en voor 25% bijdragen aan de voeding, meer dan wat door toeval verwacht zou worden.
Geslachten Abba Castanheira & Framenau, 2023 Acacesia Simon, 1895 Acantharachne Tullgren, 1910 Acanthepeira Marx, 1883 Acroaspis Karsch, 1878 Acrosomoides Simon, 1887 Actinacantha Simon, 1864 Actinosoma Holmberg, 1883 Aculepeira Chamberlin & Ivie, 1942 Acusilas Simon, 1895 Aethriscus Pocock, 1902 Aethrodiscus Strand, 1913 Aetrocantha Karsch, 1879 Afracantha Dahl, 1914 Agalenatea Archer, 1951 Alenatea Song & Zhu, 1999 Allocyclosa Levi, 1999 Alpaida O. Pickard-Cambridge, 1889 Amazonepeira Levi, 1989 Anepsion Strand, 1929 Aoaraneus Tanikawa, Yamasaki & Petcharad, 2021 Arachnura Vinson, 1863 Araneus Clerck, 1757 Araniella Chamberlin & Ivie, 1942 Aranoethra Butler, 1873 Argiope Audouin, 1826 Artiphex Kallal & Hormiga, 2022 Artonis Simon, 1895 Aspidolasius Simon, 1887 Augusta O. Pickard-Cambridge, 1877 Austracantha Dahl, 1914 Backobourkia Framenau, Dupérré, Blackledge & Vink, 2010 Bertrana Keyserling, 1884 Bijoaraneus Tanikawa, Yamasaki & Petcharad, 2021 Caerostris Thorell, 1868 Carepalxis L. Koch, 1872 Celaenia Thorell, 1868 Cercidia Thorell, 1869 Chorizopes O. Pickard-Cambridge, 1871 Chorizopesoides Mi & Wang, 2018 Cladomelea Simon, 1895 Clitaetra Simon, 1889 Cnodalia Thorell, 1890 Coelossia Simon, 1895 Colaranea Court & Forster, 1988 Colphepeira Archer, 1941 Courtaraneus Framenau, Vink, McQuillan & Simpson, 2022 Cryptaranea Court & Forster, 1988 Cyclosa Menge, 1866 Cyphalonotus Simon, 1895 Cyrtarachne Thorell, 1868 Cyrtobill Framenau & Scharff, 2009 Cyrtophora Simon, 1864 Deione Thorell, 1898 Deliochus Simon, 1894 Dolophones Walckenaer, 1837 Dubiepeira Levi, 1991 Edricus O. Pickard-Cambridge, 1890 Enacrosoma Mello-Leitão, 1932 Encyosaccus Simon, 1895 Epeiroides Keyserling, 1885 Eriophora Simon, 1864 Eriovixia Archer, 1951 Eustacesia Caporiacco, 1954 Eustala Simon, 1895 Exechocentrus Simon, 1889 Faradja Grasshoff, 1970 Friula O. Pickard-Cambridge, 1897 Galaporella Levi, 2009 Gasteracantha Sundevall, 1833 Gastroxya Benoit, 1962 Gea C. L. Koch, 1843 Gibbaranea Archer, 1951 Glyptogona Simon, 1885 Gnolus Simon, 1879 Guizygiella Zhu, Kim & Song, 1997 Herennia Thorell, 1877 Heterognatha Nicolet, 1849 Hingstepeira Levi, 1995 Hortophora Framenau & Castanheira, 2021 Hypognatha Guérin, 1839 Hypsacantha Dahl, 1914 Hypsosinga Ausserer, 1871 Ideocaira Simon, 1903 Indoetra Kuntner, 2006 Isoxya Simon, 1885 Kaira O. Pickard-Cambridge, 1889 Kangaraneus Castanheira & Framenau, 2023 Kapogea Levi, 1997 Kilima Grasshoff, 1970 Larinia Simon, 1874 Lariniaria Grasshoff, 1970 Larinioides Caporiacco, 1934 Lariniophora Framenau, 2011 Leviana Framenau & Kuntner, 2022 Leviaraneus Tanikawa & Petcharad, 2023 Leviellus Wunderlich, 2004 Lewisepeira Levi, 1993 Lipocrea Thorell, 1878 Macracantha Simon, 1864 Madacantha Emerit, 1970 Mahembea Grasshoff, 1970 Mangora O. Pickard-Cambridge, 1889 Mangrovia Framenau & Castanheira, 2022 Manogea Levi, 1997 Mastophora Holmberg, 1876 Mecynogea Simon, 1903 Megaraneus Lawrence, 1968 Melychiopharis Simon, 1895 Metazygia F. O. Pickard-Cambridge, 1904 Metepeira F. O. Pickard-Cambridge, 1903 Micrathena Sundevall, 1833 Micrepeira Schenkel, 1953 Micropoltys Kulczyński, 1911 Milonia Thorell, 1890 Molinaranea Mello-Leitão, 1940 Nemoscolus Simon, 1895 Nemosinga Caporiacco, 1947 Nemospiza Simon, 1903 Neogea Levi, 1983 Neoscona Simon, 1864 Nephila Leach, 1815 Nephilengys L. Koch, 1872 Nephilingis Kuntner, 2013 Nicolepeira Levi, 2001 Novakiella Court & Forster, 1993 Novaranea Court & Forster, 1988 Nuctenea Simon, 1864 Oarces Simon, 1879 Ocrepeira Marx, 1883 Ordgarius Keyserling, 1886 Paralarinia Grasshoff, 1970 Paraplectana Brito Capello, 1867 Paraplectanoides Keyserling, 1886 Pararaneus Caporiacco, 1940 Paraverrucosa Mello-Leitão, 1939 Parawixia F. O. Pickard-Cambridge, 1904 Parmatergus Emerit, 1994 Pasilobus Simon, 1895 Perilla Thorell, 1895 Pherenice Thorell, 1899 Phonognatha Simon, 1894 Pitharatus Simon, 1895 Plebs Joseph & Framenau, 2012 Poecilarcys Simon, 1895 Poecilopachys Simon, 1895 Poltys C. L. Koch, 1843 Popperaneus Cabra-García & Hormiga, 2020 Porcataraneus Mi & Peng, 2011 Pozonia Schenkel, 1953 Prasonica Simon, 1895 Prasonicella Grasshoff, 1971 Pronoides Schenkel, 1936 Pronous Keyserling, 1881 Pseudartonis Simon, 1903 Pseudopsyllo Strand, 1916 Psyllo Thorell, 1899 Pycnacantha Blackwall, 1865 Quokkaraneus Castanheira & Framenau, 2022 Rubrepeira Levi, 1992 Salsa Framenau & Castanheira, 2022 Scoloderus Simon, 1887 Sedasta Simon, 1894 Singa C. L. Koch, 1836 Singafrotypa Benoit, 1962 Siwa Grasshoff, 1970 Socca Framenau, Castanheira & Vink, 2022 Spilasma Simon, 1897 Spinepeira Levi, 1995 Spintharidius Simon, 1893 Taczanowskia Keyserling, 1879 Talthybia Thorell, 1898 Tatepeira Levi, 1995 Telaprocera Harmer & Framenau, 2008 Testudinaria Taczanowski, 1879 Thelacantha van Hasselt, 1882 Thorellina Berg, 1899 Togacantha Dahl, 1914 Trichonephila Dahl, 1911 Umbonata Grasshoff, 1971 Ursa Simon, 1895 Venomius Rossi, Castanheira, Baptista & Framenau, 2023 Verrucosa McCook, 1888 Wagneriana F. O. Pickard-Cambridge, 1904 Witica O. Pickard-Cambridge, 1895 Wixia O. Pickard-Cambridge, 1882 Xylethrus Simon, 1895 Yaginumia Archer, 1960 Zealaranea Court & Forster, 1988 Zilla C. L. Koch, 1834 Zygiella F. O. Pickard-Cambridge, 1902
In Nederland waargenomen soorten Genus: Aculepeira Aculepeira ceropegia - (Eikenbladspin) Genus: Agalenatea Agalenatea redii - (Brede Wielwebspin) Genus: Araneus Araneus alsine - (Sinaasappelspin) Araneus angulatus - (Schouderkruisspin) Araneus diadematus - (Kruisspin) Araneus marmoreus - (Marmerspin) Araneus quadratus - (Viervlekwielwebspin) Araneus sturmi - (Witruitwielwebspin) Araneus triguttatus - (Drievlekwielwebspin) Genus: Araniella Araniella alpica - (Dennenkomkommerspin) Araniella cucurbitina - (Gewone Komkommerspin) Araniella displicata - (Bonte Komkommerspin) Araniella inconspicua - (Stippelloze Komkommerspin) Araniella opisthographa - (Tweelingkomkommerspin) Genus: Argiope Argiope bruennichi - (Wespenspin) Genus: Cercidia Cercidia prominens - (Stekelrugje) Genus: Cyclosa Cyclosa conica - (Kegelspin) Cyclosa oculata - (Zesknobbelspin) Genus: Gibbaranea Gibbaranea bituberculata - (Struikknobbelspin) Gibbaranea gibbosa - (Boomknobbelspin) Genus: Hypsosinga Hypsosinga albovittata - (Witvlekpyjamaspin) Hypsosinga heri - (Moeraspyjamaspin) Hypsosinga pygmaea - (Graspyjamaspin) Hypsosinga sanguinea - (Heidepyjamaspin) Genus: Larinioides Larinioides cornutus - (Rietkruisspin) Larinioides ixobolus Larinioides patagiatus - (Vale Wielwebspin) Larinioides sericatus - (Brugspin) Genus: Mangora Mangora acalypha - (Driestreepspin) Genus: Neoscona Neoscona adianta - (Heidewielwebspin) Genus: Nuctenea Nuctenea umbratica - (Platte Wielwebspin) Genus: Singa Singa hamata - (Bonte Pyjamaspin) Singa nitidula - (Beekpyjamaspin) Genus: Zilla Zilla diodia - (Maskerspinnetje) Genus: Zygiella Zygiella atrica - (Struiksectorspin) Zygiella x-notata - (Venstersectorspin)
Zie ook Lijst van wielwebspinnen
Externe link Overzicht Araneidae op waarneming.nl , The World Spider Catalog Natural History Museum Bern