De nervus vagus of zwervende zenuw, afgekort CN. X is de tiende hersenzenuw. De zenuw werd vroeger ook nervus parasympaticus genoemd. Het is de belangrijkste parasympathische zenuw van het autonome zenuwstelsel. De nervus vagus innerveert net als de andere hersenzenuwen delen van het hoofd. De zenuw geeft sensorische en parasympathisch motorische informatie aan organen in de nek door en aan de meeste organen in de borst en buik. De nervus vagus geleidt signalen over de toestand van de organen naar het centrale zenuwstelsel. 80-90% van de zenuwvezels in de nervus vagus zijn afferente of sensorische zenuwcellen.
De zenuw bestuurt onder andere de stembanden en een deel van de keelspieren, de sensibiliteit in keel en gehoorgang, en is de grote zenuw van het parasympathische zenuwstelsel en daarom belangrijk voor het vertragen van de hartslag, het verlagen van de bloeddruk en het bevorderen van de activiteit van het spijsverteringsstelsel. De nervus vagus is tevens een belangrijke sensorische zenuw van hart, longen en buikorganen. Er gaan aan beide kanten van de nervus vagus takken naar onder andere de hersenvliezen en de gehoorgang. De nervus vagus loopt in de hals langs de halsslagaders en heeft takken naar de bloeddrukregelaar in de halsslagader, de longen en het hart. Er komen daarna een tak naar de stembandzenuw, de nervus laryngeus recurrens, die om de grote slagaders heen buigt en langs de luchtpijp naar het strottenhoofd terug loopt. De nervus vagus vormt een plexus op de slokdarm, waarvandaan de takken onder andere naar de maag lopen.
Onderdelen van de nervus vagus zijn motorische vezels, exteroceptieve, sensorische vezels, visceromotorische en viscerosensorische vezels en smaakvezels.
Symptomen bij beschadiging Wanneer de nervus vagus niet goed meer functioneert, leidt dit tot een gebrek aan parasympathische innervatie aan een groot aantal organen in het lichaam. De meest opvallende effecten zijn het stijgen van de bloeddruk en hartslag. Het komt vrijwel nooit voor dat alleen de nervus vagus wordt beschadigd, maar het kan worden opgemerkt door een schorre stem wanneer een van de aftakkingen is beschadigd. Het kan leiden tot moeite met slikken.
Bij beschadiging van de nervus vagus treden afwijkingen op in de keel en het strottenhoofd: Bij eenzijdige verlamming van de musculus levator veli palatini worden het zachte gehemelte en de huig naar de gezonde zijde getrokken. Het wordt een perifere nervus vagus verlamming genoemd. De stemband van de beschadigde zijde blijft onbeweeglijk door verlamming van de inwendige strottenhoofdspieren. Bij een enkelzijdige laesie uit zich dit in een hese stem. Deze spieren worden normaliter aangestuurd door de rechter en linker nervus laryngeus recurrens, aftakkingen van de nervus vagus. Er kunnen ook problemen optreden in het spijsverteringsstelsel, waaronder slikklachten en vertraagde maaglediging.
Innervatie Ramus meningeus: dura in de achterste schedelgroeve, sensorisch Ramus auricularis: dorsaal en caudaal gebied van de huid van de uitwendige gehoorgang en klein deel van de oorschelp, exteroceptief sensorisch Rami pharyngei: slijmvlies van de luchtpijp, slokdarm en strotklepje, sensorisch spieren van zachte gehemelte en de keel, motorisch Nervus laryngeus superior: Ramus externus: m. cricothyroideus, motorisch Ramus internus: slijmvlies van het gebied tussen het strottenhoofd en de stembanden, sensorisch Nervus laryngeus recurrens: alle strottenhoofdspieren behalve de m. cricothyroideus, motorisch slijmvlies van het strottenhoofd onder de stembanden, sensorisch Rami cardiaci cervicales: Deze geven informatie door over de spanning van de aortawand, een prikkeling zorgt ervoor dat de bloeddruk daalt. viscerosensibel Ingewandszenuw: netvormige verspreiding, visceromotorisch Plexus pulmonalis voor de longen Plexus oesophageus voor de slokdarm Truncus vagalis anterior: rami gastrici anteriores voor de voorzijde van de maag Truncus vagalis posterior: rami gastrici posteriores voor achterzijde van de maag Rami hepatici: naar de plexus hepaticus voor de lever Rami coeliaci: naar de plexus coeliacus, aftakking van de aorta Rami renales: naar de plexus renalis voor de nieren
Categorie:Zenuwstelsel