Sain Noyon Khan (Mongolian: ; Cyrillic: ; ), known as Sain Noyon before 1911, refers to the territory as well as the Chingizid dynastic rulers of the Sain Noyon Khanate.
The first ruler of Sain Noyon tribe Tümenkhen was a grand son of Gersenji Khongtaiji. He was awarded the title "Sain Noyon" by the 4th Dalai Lama because of his great contribution to the Tibetan Buddhism in Mongolia.
In order to diminish the predominant influence of the Tüsheet Khans in Khalkha, in 1725, the Yongzheng Emperor of Qing created Sain Noyon Aimag, carved out of 19 khoshuu (sub-districts) in western Tüsheet Khan Aimag. During Qing dynasty, the title of Sain Noyon rulers was khoshoi chin van (), lower than khan. However, their influence was no less than that of three Khalka khans. Since 1728, each aimag was governed by aimag congress chigulgan () comprising the lords of the khoshuns; the chigulgan daruga ( - official presiding the congress) was appointed from the khoshun lords by the Qing government. the congress of Sain Noyon aimag was called the "Tsetserlegiin chuulgan" (, ), which was held every three years in Tsetserleg.
After Mongolian independence from the Qing China in 1911, the ruler of Sain Noyon was given the title of "Khan" by the order of Bogd Khan, since then, the aimag was renamed "Sain Noyon Khan". In 1923, following the Mongolian Revolution of 1921, the Sain Noyon Khan aimag was renamed Tsetserleg Mandal uulyn aimag (), which named after Tsetserleg. In 1930, the four aimags were divided into the present day 21 smaller aimags, which were subdivided into sums.
Administrative subdivisions of Sain Noyon Khan aimag Source:Батсайхан,О., Лонжид,З., Баяртөр,О., Алтанзаяа,Л. (2012) МОНГОЛЧУУД: XX-XXI зуунд Зурагт түүх. Улаанбаатар. МОНСУДАР
Jebtsundamba Khutuktu's three shabi otog that were exempted from corvée Jasagtu Khan aimag Erdene düüregch zasgiin khoshuu's rear pasture otog Khövsgöl Nuur Uriankhai's rear two sums Jasagtu Khan aimag Erdene düüregch zasgiin khoshuu's front pasture otog Khatan baatar Darkhan chin vangiin khoshuuХатан баатар Дархан чин вангийн хошуу Itgemjit zasgiin khoshuuИтгэмжит засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Mergen zasgiin khoshuuМэргэн засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Erkh zasgiin khoshuuЭрх засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Saruul zasgiin khoshuuСаруул засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Eyetei zasgiin khoshuuЭетэй засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Bishrelt zasgiin khoshuuБишрэлт засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Tüsheet zasgiin khoshuuТүшээт засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Shiva shireet khutuktu's shabiШиваа ширээт хутагтын шавь Erdene Zaya bandida khutuktu's shabiЭрдэнэ Зая бандида хутагтын шавь Setsen zasgiin khoshuuСэцэн засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Dalai zasgiin khoshuuДалай чойнхор засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Baatar zasgiin khoshuuБаатар засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Khamba khutuktu's shabiХамба хутагтын шавь Subjects of Dashpuntsaglin monastery Khoshuuch mergen zasgiin khoshuuХошууч мэргэн засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Narbanchin khutuktu's shabiНарбанчин хутагтын шавь Naran khutuktu's shabi Jonon zasgiin khoshuuЖонон засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Erdene zasgiin khoshuuЭрдэнэ засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Chin süjigt nomun khan khutuktu's shabiЧин сүжигт номун хан хутагтын шавь Tsogtoi zasgiin khoshuuЦогтой засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Darkhan zasgiin khoshuuДархан засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Daichin zasgiin khoshuuДайчин засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Süjigt zasgiin khoshuuСүжигт засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Zorigt zasgiin khoshuuЗоригт засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Achit zasgiin khoshuuАчит засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Sain noyon khan khoshuuСайн ноён ханы хошуу (Сайн ноёны аймаг) Akhai zasgiin khoshuuАхай засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Üizen zasgiin khoshuuҮйзэн засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Erdene bandida khutuktu's shabiЭрдэнэ бандида хутагтын шавь Mergen noyon khutuktu's shabi Yost zasgiin khoshuuЁст засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг) Ilden zasgiin khoshuuИлдэн засгийн хошуу (Сайн ноёны аймаг)
Sain Noyons/Sain Noyon Khans
Dashdondov (1725-1726), Jasagh khoshoi chin van Lamjav (1726-1733), Jasagh khoshoi chin van Dechinjav (1733-1772), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Norovjav (1772-1786), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Tsedenjav (1786-1793), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Rinchindorj (1793-1802), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Puntsagdash (1802-1817), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Tserendorj (1817-1853), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Damchoi (1853-1871), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Tserendondov (1871-1883), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Tögs-Ochir (1883-1896), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Namnansüren (1896-1919), Jasagh Tümenkhen Nomch eyetei erkh daichin Sain Noyon Khan; as "Jasagh Sain Noyon khoshoi chin van" before 1911 Batsükh (1919-1923), Jasagh Tümenkhen Nomch eyetei erkh daichin Sain Noyon Khan
chigulgan daruga
Efü Tseren (1728-1750), Jasagh khoshoi chin van Tsengünjav (1750-1756), Jasagh khoshoi chin van Chamchugjav (1756-1771), Jasagh khoshuuny beis Tsevdenjav (1771-1779), Jasagh töriin jün van Sodovdorj (1779-1784), Jasagh khoshuuny beis Sampildorj (1784-1793), Jasagh töriin jün van Rinchindorj (1793-1802), Jasagh khoshoi chin van Sain noyon Demchigjav (1802-1831), Jasagh töriin jün van Gonchigjav (1831-1845), Jasagh töriin beil Tserendorj (1845-1871), Jasagh khoshoi chin van Shirbazarjav (1871-1883), Jasagh jün van zeregt beil Choisürenjav (1883-1906), Jasagh töriin jün van Namnansüren (1906-1912), Jasagh Sain Noyon khoshoi chin van
References