Binnen het schaken is de Hollandse verdediging een opening die gekenmerkt wordt door de eerste zetten 1. d4 f5. Deze verdediging werd door Elias Stein aanbevolen als het beste antwoord op 1. d4 in zijn boek Nouvel essai sur le jeu des échecs, avec des réflexions militaires relatives à ce jeu, 1789. Stein (1748 - 1812) was afkomstig uit de Elzas, maar had zich gevestigd in Den Haag.
De opening heette aanvankelijk de Steinopening en pas later de Hollandse verdediging. Het Hollands werd regelmatig en met succes gespeeld door Euwe, Aljechin en Botvinnik, David Bronstein en recenter Magnus Carlsen. Met de zet 1. ...f5 wil zwart druk op het veld e4 uitoefenen en later met behulp van de d-pion veld e5 beheersen. Het accent van het spel komt dan toch op de koningsvleugel te liggen.
Hollands 1.d4 f5 (diagram) Spielmanngambiet 1.d4 f5 2.Pc3 Pf6 3.g4 Manhattan/Alapin 1.d4 f5 2.Dd3 Pretzelgambiet 1.d4 f5 2.Dd3 e6 3.g4 Kortsnoj 1.d4 f5 2.h3 Krejcik 1.d4 f5 2.g4 Lg5-variant 1.d4 f5 2.Lg5 Blackburn 1.d4 f5 2.g3 Pf6 3.Lg2 e6 4.Ph3 Leningrad 1.d4 f5 2.g3 g6 3.Lg2 Lg7 4.Pf3 c6 5.0-0 Ph6 Karlsbad 1.d4 f5 2.g3 g6 3.Lg2 Lg7 4.Ph3 Stauntongambiet 1.d4 f5 2.e4 Baloghverd 1.d4 f5 2.e4 d6 Tartakower 1.d4 f5 2.e4 fe 3.Pc3 Pf6 4.g4 hoofdvariant 1.d4 f5 2.e4 fe 3.Pc3 Pf6 4.Lg5 Aljechin 1.d4 f5 2.e4 fe 3.Pc3 Pf6 4.Lg5 g6 5.h4 Lasker 1.d4 f5 2.e4 fe 3.Pc3 Pf6 4.Lg5 g6 5.f3 Chigorin 1.d4 f5 2.e4 fe 3.Pc3 Pf6 4.Lg5 c6 Nimzowitsch 1.d4 f5 2.e4 fe 3.Pc3 Pf6 4.Lg5 b6 Bladelvariant 1.d4 f5 2.c4 g6 3.Pc3 Ph6 Rubinstein 1.d4 f5 2.c4 e6 3.Pc3 def.Staunton 1.d4 f5 2.c4 e6 3.e4 Hortsysteem 1.d4 f5 2.c4 Pf6 3.g3 d6 4.Lg2 c6 5.Pc3 Dc7 Leningrad 1.d4 f5 2.c4 Pf6 3.g3 g6 hoofdvariant 1.d4 f5 2.c4 Pf6 3.g3 g6 4.Lg2 Lg7 5.Pf3 Nimzo-Hollands 1.d4 f5 2.c4 Pf6 3.g3 e6 4.Lg2 Lb4 Aljechin 1.d4 f5 2.c4 Pf6 3.g3 e6 4.Lg2 Lb4 5.Ld2 Le7 Stonewall 1.d4 f5 2.c4 Pf6 3.g3 e6 4.Lg2 Le7 5.Pf3 0-0 6.0-0 d5 Botwinnik 1.d4 f5 2.c4 Pf6 3.g3 e6 4.Lg2 Le7 5.Pf3 0-0 6.0-0 d5 7.b3 klassiek 1.d4 f5 2.c4 Pf6 3.g3 e6 4.Lg2 Le7 5.Pf3 0-0 6.0-0 d6 Ilyin-Genev 1.d4 f5 2.c4 Pf6 3.g3 e6 4.Lg2 Le7 5.Pf3 0-0 6.0-0 d6 7.Pc3
Zie ook Lijst van veelgespeelde schaakopeningen
Externe links Nouvel essai sur le jeu des échecs, ed. 1789 (Google Books) Handleiding tot het schaakspel ed. 1851 (Google Books)
Hollands