Borgloon (Frans: Looz, of soms Looz-la-Ville) is een voormalige stad en gemeente in de Belgische provincie Limburg en van het arrondissement Tongeren in België. Sinds 2025 maakt het deel uit van Tongeren-Borgloon. De stad was de hoofdplaats van het kieskanton en het gerechtelijk kanton Borgloon. De stad zoals bekend tot de fusie met Tongeren was in 1977 ontstaan door fusie van twaalf oude gemeenten, en telt ruim 11.000 inwoners op een oppervlakte van 5112 ha.
Toponymie Loon is afgeleid van het Germaanse Lauhun dat beboste heuvel betekent. Mogelijk werd het reeds in 938 voor het eerst vermeld, en wel als Lone. Het verschijnt voor het eerst in 1078 in teksten als Lon. Vanaf de 12e eeuw is ook de Romaanse vorm Looz bekend. Borgloon betekent dus burcht op een beboste heuvel.
Geschiedenis Voorgeschiedenis Het feit dat er door het gebied van Borgloon enkele Romeinse heerbanen liepen, toont Romeinse aanwezigheid aan. Bij de sloop van de burchtresten, tussen 1870 en 1877, werden heel wat indicaties van een Romeinse aanwezigheid teruggevonden. Ook andere opgravingen brachten overblijfselen uit de Romeinse tijd aan het licht.
thumb|left|200px|Borgloon: Sint-Odulfuskerk en burchtheuvel op een tekening van Philippe van Gulpen uit ca. 1840 thumb|De Sint-Odulfuskerk thumb|Het perron De burchtheuvel, deel uitmakend van het Massief van Borgloon, verheft zich 30m boven de omgeving en werd daarom door Graaf Giselbert van Loon uitgekozen om er een burcht te bouwen. Dit geschiedde eind 10e eeuw en daartoe werd nog een kunstmatige heuvel opgeworpen. Aldus werd Borgloon het centrum (caput comitatus) van het Graafschap Loon. Strategisch en economisch was de plek interessant omdat hij langs de weg van het Heilige Roomse Rijk naar Brabant lag. Hij werd dan ook de hoofdstad van hun graafschap.
Vrij vlug ontstond rond de burcht een eerste en rond 1200 een tweede omwalling. Ook werd in de nabijheid van de burcht een kerk gesticht. Loon bezat reeds vóór het jaar 1200 stadsrechten. Toen het Graafschap Loon in 1366 aan het Prinsbisdom Luik werd toegevoegd, werd het een van de Goede Steden van het prinsbisdom Luik. Als symbool werd daartoe een perroen opgericht, een hardstenen zuil met daarop een rijksappel in de vorm van een pijnappel met een kruis. Het huidige perroen is overigens een replica, dat op 10 september 2000 werd ingewijd.
Als bestuurlijk en geestelijk centrum werd Loon echter weldra voorbijgestreefd door het centraler gelegen Hasselt. In 1171 werd de burcht belegerd door Graaf Gillis van Duras, waarbij Lodewijk I van Loon om het leven kwam. Na de verwoesting in 1180 van de burcht door Rudolf van Zähringen, Prins-bisschop van Luik, verbleven de graven van Loon in hun burcht te Kuringen. Ze werden sindsdien begraven in de abdij van Herkenrode. Ook de Edele Leenzaal, het hof van de Graven van Loon, werd naar Kuringen verplaatst, terwijl het muntatelier in Hasselt werd gevestigd. Deze laatste stad werd in de loop van de 13e eeuw ook de hoofdstad van het Graafschap Loon. Hieraan ligt waarschijnlijk mede ten grondslag dat Borgloon de concurrentie met het nabijgelegen Tongeren en Sint-Truiden niet kon bolwerken. De bovengenoemde belegeraars werden overigens bijgestaan door milities uit Sint-Truiden.
Oorlogshandelingen Ook in latere eeuwen vonden nog belegeringen en plunderingen plaats, zoals in 1461 en, na de Slag bij Brustem, in 1467 door de pro-Bourgondische troepen van Adolf van Kleef-Ravenstein. In 1482 verwoestten troepen onder leiding van Maximiliaan I van Oostenrijk de stad. In 1491 werd de kerk geplunderd door troepen van Jehannot-le-Bâtard, die streden voor Robert van der Mark in de oorlog tussen het Huis van der Mark en de Prinsbisschoppen Lodewijk van Bourbon en Johan van Horne.
In 1568 en 1577 werd de stad geplunderd door de Staatse troepen van Willem van Oranje. In 1604 en 1606 werd de stad dan weer door Spaanse troepen bezet. In 1629 volgde bezetting door keizerlijke troepen van Johan t'Serclaes van Tilly en in 1636 door Kroatische troepen onder leiding van Jan van Werth.
In 1654 volgde plundering door de troepen van Karel IV van Lotharingen, waarbij negen begijnhofhuizen werden platgebrand. Van 1675-1678 werd de stad bezet door Franse troepen, evenals tijdens de Negenjarige Oorlog in 1691. In 1676 overleden 167 inwoners van Loon aan de gevolgen van de pest.
Tijdens de Spaanse Successieoorlog waren het geallieerde troepen onder leiding van de Hertog van Marlborough die de stad van 1702-1713 bezet hielden, waarna ze weer aan het Prinsbisdom Luik werd overgedragen. Ook de Oostenrijkse Successieoorlog ging niet aan de stad voorbij: Van 1746-1747 waren het Hongaarse en -opnieuw- Franse troepen die de stad belaagden.
Heksenprocessen Een tragische episode betreft de vele heksenprocessen die te Borgloon hebben plaatsgevonden. Dit ving aan in 1532, toen Belie Rombaut van Broekom levend werd verbrand op de Markt. In 1541 ondergingen vijf "heksen" hetzelfde lot. In 1551 vond een groot heksenproces plaats, waarbij Margriet Herroes werd gefolterd, doch zij bekende niet. In 1581 was het Anna van Wouteringen die van hekserij werd beschuldigd en in 1591 werden meerdere "heksen" vervolgd. In 1610 werd Elisabeth Engelen verbrand, en kort daarop vond een tweede massavervolging plaats. Opnieuw gebeurde dit in 1660, toen een 70-jarige vrouw onder foltering een aantal personen doorgaf die op hun beurt werden opgepakt. In 1656 was Ida Vreven het slachtoffer. In 1667 nog werd Johanna Machiels, bijgenaamd Tjenne, buiten de stad verbrand. De Tjenneboom en een later geplaatst monument herinneren daar nog aan.
Nieuwe geschiedenis Ondanks de geringe grootte, bezat Borgloon vele functies van een stad: Er waren zeven ambachtsgilden, en wel die der smeden, bakkers, brouwers, slachters, wegers, schoenmakers en kremers (handelaars). Ook was er een rederijkerskamer, genaamd De Goutbloeme, en bestonden er twee schuttersgilden.
Ook was er een kapittel, een begijnhof, en een klooster van paters Birgittijnen, dat van 1643-1794 heeft bestaan.
Belangrijk bedrijf Een belangrijk bedrijf, gelegen te Hoepertingen (deelgemeente) is de producent van vruchtendranken Looza. Looza heeft zijn naam niet gestolen, want Borgloon is in het Frans “Looz”.
Geografie Kernen De fusiegemeente telt naast het stadscentrum nog 12 deelgemeenten. Enkel Hoepertingen telt meer dan 1000 inwoners. De anderen zijn kleine Haspengouwse landbouwdorpjes. In deelgemeente Bommershoven ligt nog het gehucht Haren.
Deelgemeenten Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Borgloon 10,35 4.298 415 73009A 2 Kuttekoven 2,09 108 52 73009B 3 Kerniel 4,07 733 180 73009C 4 Gors-Opleeuw 5,38 404 75 73009D 5 Jesseren 3,77 755 200 73009E 6 Bommershoven 6,37 853 134 73009F 7 Groot-Loon 0,58 159 275 73009G 8 Broekom 1,84 444 241 73009H 9 Hendrieken 1,02 239 235 73009J 10 Voort 2,34 199 85 73009K 11 Gotem 2,13 297 139 73009L 12 Hoepertingen 8,49 2.417 285 73009M 13 Rijkel 2,91 781 268 73009N
Nabijgelegen kernen Wellen
Hydrografie Belangrijke waterlopen zijn er in Borgloon niet te vinden. Iets ten noorden van Borgloon ontspringt de Vilsterbeek, die uiteindelijk in de Herk uitmondt.
Demografie Demografische evolutie voor de fusie
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; 1976= inwonertal per 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 1001992 100,01993 99,11994 98,91995 99,01996 98,91997 99,51998 99,71999 100,22000 100,62001 99,92002 100,02003 99,72004 99,62005 99,92006 100,92007 101,52008 102,72009 102,82010 102,72011 103,92012 104,42013 105,02014 105,02015 105,32016 105,22017 106,12018 106,42019 108,42020 109,52021 110,62022 112,12023 113,92024 115,1
Politiek Structuur De gemeente Borgloon ligt in het kieskanton Borgloon en het provinciedistrict Sint-Truiden, het kiesarrondissement Hasselt-Tongeren-Maaseik (identiek aan de kieskring Limburg).
Borgloon Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente AdministratiefNiveau Hasselt Borgloon BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie Gemeentebestuur RaadEuropees ParlementKamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad GemeenteraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring LimburgHasselt-Tongeren-Maaseik Sint-Truiden BorgloonBorgloonVerkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads-
(Voormalige) Burgemeesters Tijdspanne Burgemeester 1977 - 1985 Jean-Marie Martin (CVP) 1986 - 1988 Clement Wijnants (CVP) 1989 - 1994 Leo Wathion (PVV / VLD) 1995 Freddy FeytonsEx-schepenen krijgen eretitel; Het Belang van Limburg; 11 maart 2008Kampioen van het dienstbetoon; De Standaard; 9 januari 2002. Gearchiveerd op 20 maart 2023. (VLD) 1995 - 1996 Marc Roosen (VLD) 1997 - 2000 Christian Colla (VLD) 2001 - 2012 Eric Awouters (Open Vld) 2013 - 2018 Danny Deneuker (sp.a) 2019 - 2021 Eric Awouters (Open Vld) 2022 - 2024 Jo Feytons (Open Vld)
Geschiedenis Legislatuur 1989 - 1994 Burgemeester was Leo Wathion (PVV).Oud-Burgemeester Leo Wathion overleden; TRUDO FM; 27 februari 2014 Hij leidde een coalitie van VCD en PVV. Schepen was onder meer Justin Ory (VCD).Oud-schepen Justin Ory van Borgloon overleden; Het Belang van Limburg; 14 januari 2012
Legislatuur 1995 - 2000 De VCD werd omgevormd tot DOEN.
Legislatuur 2013 - 2018 Burgemeester was Danny Deneuker (sp.a). Hij leidde een coalitie bestaande uit sp.a, CD&V en N-VA. Samen vormden ze de meerderheid met 14 op 21 zetels. Eind 2014 werd de stekker uit de bestuursmeerderheid getrokken nadat verschillende leden van coalitiepartners CD&V en N-VA, alsook gemeenteraadsvoorzitter Frederic Debuyst (sp.a), systematisch met de oppositie bleken mee te stemmen. Daaropvolgend werd de structurele onbestuurbaarheid van de gemeente gestemd.Borgloon is onbestuurbaar verklaard; deredactie.be; 15 december 2014. Gearchiveerd op 19 september 2016. In augustus 2014Frederic Debuyst neemt ontslag als voorzitter gemeenteraad; Het Nieuwsblad; 14 september 2015. Gearchiveerd op 21 augustus 2018. trad de nieuwe meerderheid van sp.a en Open VLD-Stroop aan.Nieuwe meerderheid in Borgloon wil Deneuker (SP.A) als burgemeester; deredactie.be; 24 maart 2015. Gearchiveerd op 19 september 2016. Eric Awouters, Jeroen Bellings en Jos Feytons (allen Open VLD-STROOP) traden toe tot het schepencollege, ze namen de zitjes van respectievelijk Wim Lambrechts (N-VA), Marilou Vanmuysen (CD&V) en Patrick Carnotensis (CD&V) in.Nieuwe burgemeesters, schepenen en OCMW-voorzitters; Pinakes; 10 september 2015
Legislatuur 2019 - 2024 Na de verkiezingen van oktober 2018 vormden Open VLD-Stroop en sp.a een coalitie die beschikte over een meerderheid van 17 op 21 zetels. Eric Awouters (Open VLD-Stroop) werd burgemeester en werd in januari 2022 opgevolgd door zijn partijgenoot Jo Feytons.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen van 1976 tot en met 2018