De communiebank is een vaak rijkelijk versierde knielbank die in de katholieke kerken en kapellen de altaarruimte scheidt van het schip waar het gelovige volk zich bevindt. Een andere naam voor de communiebank is het lichtelijk archaïsch klinkende H. Tafel (des Heren).
Oorspronkelijk ontstond de communiebank aan de wand die het altaar aan het zicht van de gelovigen onttrok. Deze wanden (soms gordijnen) werden gedurende de middeleeuwen in het Westen steeds doorzichtiger gemaakt en werden tot een soort altaarhekken, terwijl de oostelijke christelijke liturgieën juist de geslotenheid ervan benadrukten waardoor de iconostase (vanuit de joodse voorhang-idee) tot stand kwam. Bij of aan de altaarhekken of scheidingswand, ontvingen of ontvangen de gelovigen van de Latijnse ritus normaliter de communie, indien mogelijk geknield.
Tot ongeveer 1965 werd de communie door de priester uitsluitend aan de communiebank aan de gelovigen uitgereikt. Dit gebruik wordt nog steeds in ere gehouden in kerken waar men de H. Mis volgens de Tridentijnse liturgie viert. De gelovigen, die met gevouwen handen aan de bank knielen, ontvangen uit handen van de priester de hostie op de tong. Hun handen houden zij onder het communiedwaal, een wit versierd doek, zodat een eventueel vallende hostie opgevangen kan worden.
Veel communiebanken zijn prachtige gotische en barokke kunstwerken, veelal versierd met symbolen van de eucharistie of Bijbelse beeldmotieven, zoals het offer van Melchisedech en het hert aan de waterbron. Na het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) verdwenen echter in Nederland en België veel van deze communiebanken ten gevolge van de Tweede beeldenstorm. Men verwijderde toen in de meeste Nederlandse en Belgische kerken de communiebanken, omdat zij in strijd geacht werden met de nieuwe, bijkomende mogelijkheid voor het ontvangen van de communie (handcommunie) en de communiebanken de gelovigen te veel van de priester zouden scheiden. In oudkatholieke kerken zijn ze meestal gespaard gebleven.
In bepaalde landen zoals Polen en Slowakije is de communiebank nog altijd in gebruik. Daar wordt de communie nog altijd op de tong van de gelovigen gegeven. In de missen volgens de buitengewone vorm van de Romeinse ritus wordt de communiebank gebruikt.
Galerij
Kerken waar de communiebank gespaard bleef België In België zijn honderden communiebanken bewaard uit verschillende periodes. Sommige zijn gesneden door bekende beeldhouwers en zijn opgenomen in de lijst van Nationaal patrimonium door het KIK. Brugge, Sint-Walburgakerk in marmer door Hendrik Frans Verbruggen /1695 Poperinge - O.-L.-Vrouwekerk Mechelen - Sint-Pieters- en Pauluskerk door Verbruggen, Hendrik Frans Mechelen - Begijnhofkerk Sint-Maria-Oudenhove - Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaartkerk Sint-Niklaas- Sint-Jozef-Klein-Seminarie door Adriaan NijsFototheek Belgische kunstpatrimonium BALAT Sint-Niklaas- Onze-Lieve-Vrouwkerk Sint-Niklaas- Sint-Nicolaaskerk Zele, Kerk Sint-Ludgerus door Nijs, Egidius Adriaan Temse O.L.Vrouw door Nijs, Egidius Adriaan Stekene H. Kruis door Nijs, Egidius Adriaan Drongen, Sint-Gerulphus door P. Nijs Langdorp, Sint-Antonius Abt Itterbeek, Sint-Pieters Gooik Kapel H. Kruis Gooik Sint-Niklaas Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek, O.L.Vrouw Elingen, Sint-Amandus Vlezenbeek, O.L.Vrouw Galmaarden Sint-Pieter 1700 - 1750 Groot-Bijgaarden, H. Familie door R. Glorie 1941 - 1941 Sint-Katherina-Lombeek, Sint-Catharina door De Vos, Jan 1878 - 1878 Keerbergen, Heemkundig Museum De Botermolen door Van Geel, Jan Frans 1792 - 1792 Munte Sint-Bonifatius door Hauman, Jan Baptist Betekom Sint-Laurentius door Motties, Jan Elst Sint-Apollonia door Michiels, Johannes Denderleeuw Sint-Amands door Van Beersel, Nicolaas Antwerpen, Sint-Catharina door De Boeck, Jan Baptist Antwerpen Kerk Sint-Jacob door Kerricx, Guillaume Antwerpen Kerk Sint-Paulus door Verbruggen, Pieter I / 1655 Antwerpen Kerk Sint-Augustinus door Verbruggen, Hendrik Frans / 1693 Antwerpen, Kathedraal O.L.Vrouw ten Hemel Verbruggen, Hendrik Frans / 1687 Haasdonk, Sint-Jacobus de Meerdere door Kerricx, Guillaume Ignace /1775 Kruibeke, O.L.Vrouw ten Hemel Opgenomen door Kerricx, Guillaume /1712
Nederland Alle kerken zijn rooms-katholiek tenzij anders vermeld
Alkmaar - Sint-Laurentiuskerk Amersfoort - H. Georgiuskerk (Oudkatholieke Kerk) Amsterdam - HH. Joannes en Ursulakerk Amsterdam - HH. Martelaren-van-Gorcumkerk Amsterdam - Onze-Lieve-Vrouwekerk Amsterdam - Onze-Lieve-Vrouw Koningin van de Vrede Amsterdam - Onze-Lieve-Vrouw Koningin van de Rozenkrans Amsterdam - Sint-Agneskerk Amsterdam - Sint-Franciscus Xaveriuskerk Amsterdam - Basiliek van de Heilige Nicolaas (achterin) Bergschenhoek - Sint-Willibrorduskerk Blitterswijck - Onze-Lieve-Vrouw Geboortekerk Cadier - H. Kruisverheffingskerk Delft - Maria van Jessekerk De Meern - Onze-Lieve-Vrouw ten Hemelopnemingkerk Den Hoorn - HH. Antonius en Corneliuskerk Echt - H. Pius X-kerk (gesloopt in 2014) Elsloo - Sint-Augustinuskerk Enkhuizen - Gummarus en Pancratiuskerk (Oudkatholieke Kerk) Etten - H. Martinuskerk Evertsoord - Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangenkerk Gracht (Kerkrade) - Onze-Lieve-Vrouw van Lourdeskerk (gesloopt in 2012) 's-Gravenhage - Sint-Teresia van Avilakerk 's-Gravenhage - Onze-Lieve-Vrouw Onbevlekt Ontvangen- of Elandstraatkerk 's-Gravenhage - Onze-Lieve-Vrouw-van-Goede-Raadkerk 's-Gravenhage - Sint-Albaanskerk (vrij-kath.) 's-Gravenhage - Sint-Jacobus de Meerderekerk 's-Gravenhage - H.H. Jacobus- en Augustinuskerk (Oudkatholieke Kerk) 's-Gravenhage - Sint-Paschalis Baylonkerk Groningen - Sint-Jozefkathedraal Gronsveld - Sint-Martinuskerk Guttecoven - H. Nicolaaskerk Haarlem - Sint-Josephskerk Haarlem - Sint-Raphaëlskerk (Vrij-Kath.) Haelen - H. Lambertuskerk Heerlen - H. Drievuldigheidskerk Hengelo - Sint-Lambertusbasiliek Heijen - H. Dionysiuskerk Helvoirt - Sint-Nicolaaskerk Kerkrade-Heilust - Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk Hilversum - Sint-Vituskerk (Oud-Kath.) Hoorn - HH. Cyriacus en Franciscuskerk Horst - Sint-Lambertuskerk Houthem - Sint-Gerlachuskerk Hulst - Sint-Willibrordusbasiliek Kerkrade - Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk Kerkrade-Haanrade - H. Hart van Jezuskerk Kerkrade-Heilust - Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk Kloosterburen - H. Willibrorduskerk Laren - Sint-Jansbasiliek Leiden - Sint-Lodewijkskerk Leiden - Sint-Petruskerk(zijkanten der viering) Lisse - HH. Engelbewaarderskerk Maastricht - Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw Tenhemelopneming Nazareth - H. Antonius van Paduakerk Nuenen - H. Clemenskerk Oud-Beijerland - Sint-Antonius van Paduakerk (Mariakapel) Oude-Tonge - Onze-Lieve-Vrouw Hemelvaartkerk Oudenbosch - Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara Oudewater - Sint-Franciscus van Assisiëkerk Papendrecht - Maria Onbevlekte Ontvangeniskerk Ransdaal - H. Theresia van het Kind Jezuskerk Reuver - Onbevlekt Hart van Mariakerk Roermond - Sint-Michaelskerk Rotterdam - HH. Petrus en Pauluskerk Paradijskerk (Oud-Kath.) Rotterdam - HH. Michael en Clemenskerk Scheveningen - Onze-Lieve-Vrouw van Lourdeskerk Scheveningen - Sint-Antonius Abtkerk Schiedam - Basiliek van de H. Liduina en Onze Lieve Vrouw van de Rozenkrans Schiedam - H. Hartkerk Sevenum - H.H. Fabianus en Sebastianuskerk Sittard - Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart Spoordonk - H. Bernadette Tongelre - Sint-Josephkerk Udenhout - Sint-Lambertuskerk Urmond - H. Martinuskerk Utrecht - Sint-Willibrordkerk Utrecht - Sint-Gertrudiskathedraal (Oud-Kath.) Velden - H. Andreaskerk Waddinxveen - Sint-Victorkerk Warmond - Sint-Matthiaskerk Westwoud - Sint Martinuskerk Wehe-den Hoorn - Sint-Bonifatiuskerk IJsselstein - Sint-Nicolaasbasiliek
Zie ook Koorhek
Categorie:Kerkmeubilair Categorie:Tridentijnse ritus