thumb|Een transseksuele vrouw in Parijs, Frankrijk, oktober 2005, bij Existrans, een jaarlijks evenement om aandacht te vestigen op de rechten van trans- en interseksuelen. Transseksualiteit is een medische term voor de wens van een persoon om via medisch ingrijpen het bij de geboorte vastgestelde geslacht te wijzigen. Het begrip transseksualiteit is een subset van transgenderisme; mensen die zichzelf ook niet beschouwen als van het geboortegeslacht, maar die niet allemaal medisch ingrijpen wensen. Een transseksueel persoon is bezig met een lichamelijke verandering van de ene naar de andere sekse. Bij dit proces kunnen een of meer geslachtsbevestigende operaties (ook wel geslachtsaanpassende operaties genoemd) inbegrepen zijn.
Transseksualiteit gaat gepaard met de psychische diagnose genderdysforie, waarbij er bij de persoon in kwestie een verschil bestaat tussen de beleefde geslachtsidentiteit en het bij geboorte toegewezen geslacht. Hieruit kan de wens volgen om in transitie/overgang naar het andere geslacht te gaan. Aangezien genderdysforie in verschillende gradaties voorkomt en gendereuforie ook van invloed kan zijn op de eigen wensen, verschilt het van persoon tot persoon in hoeverre zij een transitie willen.
Aanduiding In een klinische setting werd vroeger vaak de term transseksualiteit gebruikt. Met de invoering van de DSM-IV werd dit geslachtsidentiteitsstoornis. Sinds de DSM-5 wordt de term genderdysforie gebruikt. Transseksualiteit heeft slechts zijdelings te maken met seksualiteit, en wordt niet langer als stoornis gezien. Het besluit om over te gaan tot een lichamelijke verandering komt voort uit dysforie, oftewel onvrede. De mensen over wie het gaat, beschouwen de term 'transseksueel' veelal als verouderd, en geven de voorkeur aan het bredere en minder klinische woord 'transgender'.https://transvisie.nl/algemeen/begrippen/https://www.transgendernetwerk.nl/thema/media/inclusieve-taal/
Transseksuelen worden aangeduid met het geslacht waarmee ze zich identificeren. Zo wordt een man-naar-vrouw transseksueel een transvrouw genoemd, een vrouw-naar-man transseksueel een transman. Ook worden wel de Engelse afkortingen MTF (Male-to-Female) en FTM (Female-to-Male) gebruikt.
Vóórkomen en oorzaken
Nederland Uit onderzoek (Swaab et al)A sex difference in the hypothalamic uncinate nucleus: relationship to gender identityMale-to-Female Transsexuals Have Female Neuron Numbers in a Limbic NucleusSexual differentiation of the human brain: relevance for gender identity, transsexualism and sexual orientation is gebleken dat er een verschil is in een specifieke kern van de hersenen. Het is onderdeel van de nucleus striae terminalis, een kern in de hersenen die betrokken is bij het reguleren van verschillende aspecten van gedrag, emotie en stressrespons. Bij transgender vrouwen is het volume van deze kern vergelijkbaar met die van een cisgender vrouw.
Ten aanzien van hoe vaak het voorkomt bestaat enige onduidelijkheid. Officiële cijfers spreken vaak nog van 1 op 30.000 of nog minder. Deze cijfers zijn gegrondvest op oudere onderzoeken, uit de tijd dat dit in de westerse wereld nog amper bespreekbaar was. Neurobioloog Dick Swaab stelde gehaltes vast van 1 op 10.000 (man-naar-vrouwtransseksualiteit) en 1 op de 30.000 (vrouw-naar-mantransseksualiteit). Mensen met autisme hebben vaker dan gemiddeld het gevoel dat ze "in een verkeerd lichaam zitten".Parool.nl: Mensen met autisme zijn vaker bi- of homoseksueel, 31 maart 2018
In 2021 woonden er in Nederland 5820 mensen die hun geslacht hebben laten wijzigen in de Basisregistratie Personen. Dat was 0,039% van de mensen van vijftien jaar en ouder (oftewel één op drieduizend) op een inwonertal van bijna vijftien miljoen mensen. Dit aantal is sterk gestegen sinds per 1 juli 2014 artikel 28 van het Burgerlijk Wetboek zodanig werd aangepast dat voor het wijzigen van de geslachtsregistratie geen voorafgaande geslachtsveranderende operatie en sterilisatie meer vereist werd.NIDI.nl: Seksuele en genderdiversiteit – Een overzicht van de Nederlandse regenboog, 31 maart 2023 Alle trans personen konden op grond daarvan hun paspoort laten aanpassen. Bovendien is sindsdien geen rechterlijke uitspraak meer vereist, maar kan worden volstaan met een deskundigenverklaring, waarvoor echter vaak nog een lang traject vereist is. Kort na deze wetswijziging maakten 770 transgender personen gebruik van de regeling.RTL Nieuws: Aantal transgenders dat medische hulp zoekt vervijfvoudigd, 14 juli 2018 Van 1923 personen die dit tussen 2012 en 2016 deden, wilden zes mensen de wijziging later weer terugdraaien; slechts 0,3%. NOS.nl: Wat houdt de nieuwe transgenderwet in? Vijf vragen en antwoorden, 27 september 2022
+ Aantal wijzigingen van geslachtsregistratie, 2006 t/m 2021 2006/'07 2007/'08 2008/'09 2009/'10 2010/'11 2011/'12 2012/'13 2013/'14 2014/'15 2015/'16 2016/'17 2017/'18 2018/'19 2019/'20 2020/'21 0 80 80 90 90 130 80 80 760 450 510 650 680 740 680
Tussen 2008 en 2013 steeg het aantal aanmeldingen voor een transitie van 250 naar 1000 personen die zich jaarlijks bij een genderteam meldden. Lang niet altijd wordt daadwerkelijk tot een geslachtsveranderende operatie overgegaan. De sterke stijging houdt verband met het feit dat het sinds 2014 makkelijker is geworden om iemands geslacht in de geboorteakte te laten wijzigen. De stijging hield ook tussen 2013 en 2018 aan: het aantal personen dat zich hiervoor bij het Amsterdam UMC (als opvolger van het VU medisch centrum) meldde, steeg van 2000 naar 4000 per jaar. Hierdoor liepen de wachttijden op tot twee jaar en stonden in 2018 zo'n 900 personen op de wachtlijst.NOS.nl: Transgender Patrick: Ik heb geluk met het tijdperk waarin ik leef, 14 juli 2018.
België Voor België kwam medio 2017 het totaal aantal personen dat verandering van geslacht in de aktes van de Burgerlijke stand had laten doorvoeren uit op 992 (gerekend vanaf januari 1993).Transgenderinfo.be: Cijfers In 2023 lieten 633 personen hun geslachtsregistratie wijzigen op de akten van de burgerlijke stand en in het bevolkingsregister.
Duitsland In Duitsland stijgt het aantal operaties ter aanpassing van de geslachtsdelen met het jaar: in 2007 waren het er 419, in 2021 was dat aantal gestegen tot 2598. Veel transgender personen kiezen echter voor minder ingrijpende behandelingen, zoals hormoontherapie of het verwijderen van de borsten c.q. het laten aanbrengen van borstimplantaten en laten het dan daarbij. Van 7928 personen die een operatieve geslachtsverandering hadden ondergaan, had 1% spijt van die ingreep.Zeit Online: Immer mehr Transgender-Operationen, 19 september 2024
Verenigd Koninkrijk In het Verenigd Koninkrijk steeg het aantal aanmeldingen bij genderklinieken tussen 2012 en 2022 snel; waren het in 2012 nog bijna 250 personen en meest als jongen geboren, in 2021 waren het er ruim 5000 en voor twee derde personen die als meisje geboren waren. Er is onderzoek gaande om de oorzaken van deze veranderingen te achterhalen, maar omdat het een vrij recent fenomeen is, kan het nog jaren duren voordat er wetenschappelijke duidelijkheid is. Ondertussen worstelen zowel hulpverleners als ouders met de vraag hoe op de juiste manier met deze jongeren c.q hun kinderen om te gaan, wat bemoeilijkt wordt door het sterk gepolariseerde publieke debat over dit onderwerp. Als mogelijke oorzaken voor de sterke stijging worden genoemd: de identiteitsworsteling die aan adolescenten eigen is, verhoogde zichtbaarheid en acceptatie van transpersonen (al dan niet via social media), alsmede seksualisering en seksueel geweld waardoor iemand het makkelijker vindt om als man dan als vrouw te leven.The Guardian: ‘An explosion’: what is behind the rise in girls questioning their gender identity?, 24 november 2022
Verenigide staten Voor de Verenigde Staten leverde journalistiek onderzoek door Lynn Conway uit 2001Lynn Conway, 'How Frequently Does Transsexualism Occur?', Artificial Intelligence Laboratory – University of Michigan, 2001-2012 een voorkomen tussen de 1 op 500 en 1 op 2500. Zij baseert zich hierbij voornamelijk op het aantal operaties in de Verenigde Staten. Indien men kijkt naar het aantal Hijra (een aparte kaste van transseksuelen) in India, is dit zelfs nog hoger.
Genderidentiteit en transgenderzorg bij kinderen Tegenwoordig kunnen transgender kinderen al vroegtijdig hulp krijgen van het genderteam van bijvoorbeeld het VU medisch centrum, al zijn er ook andere centra. In eerste instantie moet uitgesloten worden dat er sprake is van een psychiatrische stoornis. Ook moet uitgesloten worden dat homoseksualiteit verward wordt met genderdysforie. Pas dan is er sprake van een diagnose op basis van DSM-5; genderdysforie.
Uit onderzoek is gebleken dat ongeveer 2 tot 30% van de kinderen die tekenen van genderdysforie vertonen tijdens hun jeugd, daadwerkelijk in transitie zullen gaan als adolescenten of jonge volwassenen.
Na aanmelding bij het genderteam komt het kind op een wachtlijst te staan. In december 2022 was deze wachtlijst opgelopen naar twee jaar. Het protocol voor de behandelingswijze van kinderen en adolescenten met genderdysforie staat ook wel bekend als het Nederlandse protocol. Dit houdt in dat als het kind wordt opgeroepen, het eerst een intakegesprek met één of beide ouders/verzorgers krijgt. Vervolgens vinden er minimaal zes gesprekken plaats bij een psycholoog, met psychologische tests, een psychiatrisch consult en wordt er gesproken met ouders, familie en school. Wanneer de diagnose genderidentiteitsstoornis (oftewel transseksualiteit) is gesteld en het kind is minimaal 12 jaar, dan kan het medicijn Decapeptyl worden voorgeschreven, dat de puberteit uitstelt. Dit heeft geen invloed op de mentale ontwikkeling of de groei. Wanneer het kind 16 jaar wordt, mag het zelf beslissingen nemen over de medische behandelingen. Vanaf dan is het mogelijk om te starten met hormoonbehandeling: heeft het kind dan nog steeds genderdysfore gevoelens, dan kunnen hormonen behorende bij de gewenste geslachtsrol worden toegediend. Het lichaam ontwikkelt zich daarna in de richting die het kind wenst. Vanaf 18 jaar kan iemand geslachtsbevestigende operaties ondergaan.
Transitie thumb|Is het gevaarlijk om van geslacht te veranderen? - Universiteit van VlaanderenTransitie op latere leeftijd kan ingewikkelder zijn dan als adolescent. Het lichaam heeft zich namelijk al ontwikkeld naar het geboortegeslacht en dit is moeilijk "uit te wissen".
Uit wetenschappelijk onderzoek in de Verenigde Staten, Canada en het Verenigd Koninkrijk, inzake de invloed van een transseksuele ouder op de gesteldheid van kinderen is gebleken dat transseksualiteit goed uit te leggen is aan kinderen en geen negatieve invloed heeft.
Na een uitvoerig psychologisch onderzoek en zo nodig psychiatrisch onderzoek door het genderteam kan men het groene licht krijgen voor de geslachtsaanpassende behandeling. Deze wordt in enkele stappen gedaan. Een volledige geslachtsaanpassende behandeling duurt doorgaans vier tot vijf jaar.
Fase 1: Diagnostische fase