Wilhelmus Simon Petrus (Pim) Fortuyn, officieel FortuijnHans Wansink: De erfenis van Fortuyn. De Nederlandse democratie na de opstand van de kiezers, Amsterdam, Meulenhoff, 2004. Fortuijn gebruikte later de spelling Fortuyn omdat hij die chiquer zou hebben gevonden. (Velsen, 19 februari 1948 – Hilversum, 6 mei 2002) was een Nederlandse wetenschapper, bestuurder, politicus en auteur die in brede kring bekend werd als lijsttrekker van de politieke partij Leefbaar Nederland en later de Lijst Pim Fortuyn. Hij schudde het politieke landschap op met polariserende uitspraken over de gevestigde politieke orde, de islam en migratie, en wordt gezien als een van de wegbereiders van het Europees rechts-populisme. Fortuyn werd op 6 mei 2002 vermoord vanwege zijn politieke standpunten, de eerste politieke moord in Nederland sinds 1672."OM eist opnieuw levenslang tegen Van der G.", door ANP, 4 juli 2003, volkskrant.nl"Politieke moorden - Politieke moorden in de geschiedenis", Schooltv, 17 maart 2004, schooltv.nl
Fortuyn promoveerde in de sociale wetenschappen en was van 1990 tot 1995 bijzonder hoogleraar aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, waar hij het vak marxisme doceerde. Hij was tot 1989 lid van de PvdA. In 2001 werd hij tot lijsttrekker verkozen van Leefbaar Nederland en trok sterk de aandacht vanwege zijn kijk op de islam en het vreemdelingenbeleid. Na zijn ontslag bij deze partij, vanwege omstreden uitspraken over de Grondwet, richtte hij zijn eigen Lijst Pim Fortuyn op in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2002. Fortuyn werd vermoord door de extreemlinkse milieuactivist Volkert van der Graaf op het Media Park te Hilversum, negen dagen voor de verkiezingen.
De openlijk homoseksuele Fortuyn was een flamboyante persoonlijkheid, die zich kenmerkte door opmerkelijke uitspraken en een onconventionele manier van debatteren. Mede door de thema's die hij aansneed, domineerde hij in 2002 maandenlang de Nederlandse politiek. Na zijn overlijden is zijn politieke erfenis op diverse plaatsen in de Nederlandse politiek en samenleving overgenomen en zichtbaar geworden. Er wordt in dit verband ook wel eens gesproken van de Fortuyn-revolte en van het Fortuynisme. "Fortuyn-revolte: terugblik na vijf jaar", door Wim Couwenberg, 6 mei 2007, civismundi.nl (via Internet Archive)
Biografie Jeugd en opleiding Fortuyn werd geboren in Velsen-Zuid, gemeente Velsen, Noord-Holland, als derde kind in een rooms-katholiek gezin met uiteindelijk zes kinderen. Fortuyns vader was vertegenwoordiger in enveloppen en papier. Het gezin werd, zoals gebruikelijk bij katholieke huishoudingen in die tijd, geleid en beschermd door Fortuyns moeder. Zijn vader was thuis vaak afwezig door zijn werk en talrijke activiteiten in het katholiek verenigingsleven."Pim Fortuyn: 'Ondanks alles ben ik katholiek'", Katholiek Nieuwsblad, 15 februari 2002 (via Internet Archive) links|miniatuur|Het Mendelcollege in Haarlem, waar Fortuyn naar de middelbare school ging. Hij bezocht een katholieke lagere school. Fortuyn omschreef deze tijd later als "vreselijk", en zou daardoor een hekel aan nonnen hebben gekregen. De pastoor van de parochie H. Engelmundus in Driehuis waartoe de familie hoorde, J.P. Bik, bewonderde hij.M. Slingerland, "Fortuyn voelde goed aan waar politieke reuring was", Trouw, 11 april 2012 Zijn middelbareschooltijd aan het Mendelcollege te Haarlem van de paters Augustijnen, hij volgde daar de HBS-B opleiding, ervoer Fortuyn als "uiterst aangenaam". Gedurende zijn tienerjaren voelde Fortuyn zich geestelijk verwant met de rector van zijn school, pater Hutjens, en had met hem zeer goede contacten. In zijn jeugd wilde Fortuyn aanvankelijk priester worden en ambieerde in de kerkelijke wereld een carrière en invloedrijke functie; uiteindelijk besloot hij wegens het priestercelibaat niet naar het grootseminarie te gaan.
Vanaf 1967 studeerde hij sociologie en volgde daarnaast colleges in scheikunde, rechten, economie en geschiedenis aan de Gemeente Universiteit Amsterdam (tegenwoordig Universiteit van Amsterdam).Pim Fortuyn, Babyboomers - Autobiografie van een generatie, pagina 134. Wegens de massaliteit van de colleges aldaar, koos hij na het eerste trimester voor de kleinschaliger Vrije Universiteit en volgde daar naast zijn studie sociologie ook colleges in bestuurskunde, bedrijfssociologie, (sociaal-economische) geschiedenis, economie en staats- en bestuursrecht.Ibid, opsomming colleges VU, p. 145-146 In 1971 slaagde hij voor zijn doctoraalexamen sociologie. Hij was rond de '100-uren bezetting' van de VU in februari 1972 enige tijd actief in de Studentenvakbond SRVU."Pim Fortuyn - Oprecht en onmogelijk", Elsevier, 13 juli 2002 (via Internet Archive)
Academische carrière miniatuur|Pim Fortuyn, Jan Willem de Pous, Willem Dercksen en Teun Jaspers bij de presentatie van Vijfendertig jaar SER-adviezen (1982) Fortuyn kreeg een aanstelling als universitair docent marxistische sociologie aan de Rijksuniversiteit Groningen en verhuisde naar Groningen. Fortuyn vroeg in 1972 het lidmaatschap aan van de Communistische Partij Nederland (CPN), wat hem werd geweigerd vanwege zijn politieke symphatie voor de hoogleraar Ger Harmsen, die de CPN eind 1950er jaren de rug had toegekeerd."CPN weigerde Fortuyn lidmaatschap", nu.nl, 10 april 2012 Hij werd in 1973 lid van de Partij van de Arbeid (PvdA)."De linkse jaren van Pim Fortuyn", Nova (VARA/NPS), 8 februari 2002 In 1980 promoveerde Fortuyn bij Ger Harmsen op een proefschrift over de sociaaleconomische politiek in Nederland van 1945 tot 1949. In 1986 werd hij aangesteld als parttime wetenschappelijk medewerker van de Sociaal-Economische Raad (SER). Drie jaar later, in 1989, werd hij directeur van de OV-studentenkaart BV in Rotterdam met de opdracht deze dienst te automatiseren. In 1989 verliet hij de PvdA en probeerde hij bij de VVD binnen te komen. Prominent VVD-lid Henk Vonhoff praatte hem dat uit het hoofd en adviseerde hem partijloos te blijven en te gaan publiceren. miniatuur|Palazzo di Pietro aan het G.W. Burgerplein in Rotterdam-West, het huis van Fortuyn in de periode vanaf 31 juli 1998 tot zijn dood. In 1990 verhuisde Fortuyn naar de Randweg 76 in Rotterdam. Daar was hij van 1990 tot 1995 bijzonder hoogleraar arbeidsvoorwaardenvorming bij de overheid (Albeda-leerstoel) aan de Erasmus Universiteit. miniatuur|Het huis van Fortuyn aan de Radesingel in Groningen, hij woonde op de bovenste verdieping van 1973 tot 1988.
Politiek publicist Al vroeg in zijn carrière raakte Fortuyn politiek betrokken. Hij publiceerde zijn veelal eigenzinnige standpunten in zijn boeken en columns. Zo was hij van 1993 tot 2001 columnist voor weekblad Elsevier. In zijn columns trad hij op als criticus van 'Paars'. In 1992 schreef hij Aan het Volk van Nederland, waarin Fortuyn zichzelf bestempelde als de opvolger van de tegendraadse politicus Joan Derk van der Capellen tot den Pol, die zich in de achttiende eeuw onder andere in het pamflet Aan het Volk van Nederland tegen het politieke establishment had verzet. miniatuur|Fortuyn (links) tijdens een opname van Tros Triviant in 1991. In 1994 kreeg hij een eigen programma op de regionale zender Radio Rijnmond en verscheen van zijn hand het boek Het zakenkabinet Fortuyn, een bundeling van columns van zijn hand waarin duidelijk begon door te klinken dat hij nationale politieke ambities had. Herhaalde pogingen in de jaren 1990 om bij de VVD en het CDA in de gunst te komen mislukten.
In 1995 schreef hij het boek De verweesde samenleving, waarin hij de veronpersoonlijking van de Nederlandse samenleving besprak. Als lid van de commissie Albeda was Fortuyn in 1999 samen met Hans Ouwerkerk, burgemeester Almere en de latere premier Jan Peter Balkenende te gast in het televisieprogramma Buitenhof naar aanleiding van het essay van Bram Peper over de stand van zaken in de Paarse coalitie en het (gebrek aan) gezag en de visie van de overheid.
In 1997 verscheen Fortuyns boek Tegen de islamisering van onze cultuur. Hij keerde zich in dat boek tegen de multiculturele samenleving. Kern van zijn betoog was dat de islam haaks zou staan op de waarden en normen van de moderne westerse samenleving. Dit werk en het verhitte debat dat in februari 1997 in het tv-programma Het Lagerhuis volgde, waren aanleiding voor Marcel van Dam om hem (in dat debat) een "buitengewoon minderwaardig mens" te noemen."Pim Fortuyn in debat met Marcel van Dam (PvdA)", YouTube (Het Lagerhuis, 1997)Een scheldpartij met alleen verliezers, Algemeen Dagblad, 19 februari 1997
Ook toen Fortuyn geen bijzonder hoogleraar meer was aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam, bleef hij de titel 'professor' met veel genoegen gebruiken. Dat verklaart mede het gebruik van de koosnaam Professor Pim, die onder meer Harry Mens hanteerde om hem in het televisieprogramma Business Class aan te kondigen.
Carrière als politicus Op 20 augustus 2001 maakte Fortuyn via actualiteitenprogramma 2Vandaag bekend de politiek in te willen. Voor de camera vertelde Fortuyn niet te moeten denken aan een eventueel Paars III. Negen dagen later maakte Kok bekend niet meer beschikbaar te zijn voor het lijsttrekkerschap en een paar weken later volgde 11 september toen islamitische terroristen de World Trade Towers in New York binnenvlogen. Het politieke speelveld was veranderd na deze opeenvolgende gebeurtenissen. Op 25 november dat jaar werd hij door de nieuw gevormde politieke partij Leefbaar Nederland gekozen tot lijsttrekker voor de parlementsverkiezingen van 15 mei 2002. Fortuyn stelde dat hij links noch rechts was, vroeg om meer openheid in de politiek en drukte zijn misnoegen uit over het zogeheten 'subsidiesocialisme'. Hij stelde minder overheidsinmenging voor in het onderwijs en de (gezondheids)zorg en was een voorstander van een hardere aanpak door de politie. Hij bekritiseerde de media als een Siamese tweeling met de politiek. Een aantal, voornamelijk linkse leden van de partij zegden hun lidmaatschap op uit protest tegen zijn benoeming.
Een interview in dagblad de Volkskrant van zaterdag 9 februari 2002 zorgde voor ophef. Fortuyn haalde een apocrief aan Voltaire toegeschreven citaat aan: "Ik kan uw mening nog zo abject vinden, maar ik zal uw recht verdedigen om die te uiten." Daarna vervolgde hij met: "Ik ben ook voor afschaffen van dat rare Grondwetsartikel: gij zult niet discrimineren. Prachtig. Maar als dat betekent dat mensen geen discriminerende opmerkingen meer mogen maken en die maak je in dit land nogal snel, dan zeg ik: dit is niet goed. Laat mensen die opmerkingen maar maken." Door veel journalisten werden deze woorden opgevat als een pleidooi voor het schrappen van artikel 1. Verder noemde hij de islam "een achterlijke cultuur" en vond hij dat Nederland een vol land was. Toen de interviewers Frank Poorthuis en Hans Wansink hem voorhielden dat hij dat laatste niet mocht zeggen van zijn partij, repliceerde hij met "Nou, daar moest ik me maar eens niet zoveel meer van aantrekken."
Fortuyn werd daarop door het bestuur van Leefbaar Nederland ontboden voor spoedoverleg. Hij weigerde zijn woorden terug te nemen en werd op 10 februari 2002 afgezet als lijsttrekker. De dag daarna kondigde hij zijn eigen beweging aan, de Lijst Pim Fortuyn (LPF), die op 14 februari officieel werd opgericht. De meeste aanhangers van Leefbaar Nederland vertrokken naar de nieuwe partij en deze scoorde in de daaropvolgende weken hoog in de opiniepeilingen.
Op 16 februari 2002 kwam de single "Wimmetje gaat, Pimmetje komt" uit,Met Wimmetje wordt Wim Kok bedoeld. waarin Pierre Kartner met Fortuyn een duet zong. Het werd een bescheiden hit die kwam tot positie 88 in de Single Top 100.