Lambertus Jacobus Johannes (Bertus) Aafjes (Amsterdam, 12 mei 1914 – Swolgen, 22 april 1993) was een Nederlands schrijver en dichter. Hij publiceerde ook onder het pseudoniem 'Jan Oranje' en 'Sick Sack'.Hans Hazeu, Het pseudoniemen boek, 1987, De Bijenkorf, blz. 93
Biografie Bertus Aafjes begon eerst aan een priesteropleiding (aan het College der Kruisheren te Uden, aan het Klein Seminarie Heemstede en aan het Philosophicum te Warmond), maakte een voetreis van een jaar naar Rome, studeerde daarna een tijdje archeologie aan de Universiteit van Leuven en aan het Pauselijk Instituut voor Christelijke Archaeologie in Rome, vestigde zich als kasteelheer in Hoensbroek - de staatsmijnen stelden een deel van het kasteel ter beschikking - en wijdde zich daarna aan literair en journalistiek werk. Hij debuteerde in 1940 als dichter met Het gevecht met de muze en schreef in 1942 het prozaïsche Een laars vol rozen. In 1947 maakte hij met een circus een reis naar Egypte. Hij maakte deel uit van de redactie van de literaire tijdschriften Criterium en Ad Interim, was een van de oprichters van het blad Klondyke en verleende zijn medewerking aan talrijke tijdschriften.
In 1946 schreef hij Een voetreis naar Rome, een romantisch-poëtisch reisverslag, waarmee hij nationale bekendheid verwierf. In 1953 verscheen De karavaan, voorlopig zijn laatste dichtbundel, nadat hij zich negatief had uitgelaten over de Vijftigers. Hierna legde hij zich toe op reisbeschrijvingen, voornamelijk van het Middellandse Zeegebied. Onder andere schreef hij Capriccio Italiano, een autobiografisch verslag geschreven tijdens zijn korte archeologische studie in Rome, en Goden en eilanden. Hierin wordt een reis door Griekenland beschreven aan de hand van Homerus' Odyssee, dat hij in 1964 vertaalde.
Bekend zijn ook zijn in Japan spelende Rechter Ooka-romans, waaronder het Boekenweekgeschenk van 1973, Een lampion voor een blinde. Hiermee introduceerde Aafjes de haiku in het Nederlandse taalgebied.
In 1980 verscheen toch nog een dichtbundel van zijn hand Deus sive natura, met erotische poëzie. Deze werd vernietigend gerecenseerd door Gerrit Komrij.Gerrit Komrij, Schrijven met de wijwaterkwast, Bertus Aafjes als pornograaf, Dit helse moeras, 1983, p. 64, ook opgenomen in: De Nederlandse literatuur in 100 en enige polemieken, 2010, , p. 598
Rel Elsevier In opdracht van het Elseviers Weekblad zou Aafjes in de zomer van 1953 zes artikelen aan de Vijftigers wijden, drie tegen en drie vóór deze groep experimentele dichters. Zover kwam het echter niet. Elsevier stopte de reeks nadat de eerste drie kritische artikelen een storm van protest hadden losgemaakt. Aafjes koos dan ook voor een ongekend harde toon, en zijn zin: "Lees ik Luceberts poëzie, dan heb ik het gevoel dat de SS de poëzie is binnengemarcheerd", werd berucht. Veel lezers van het rechtse blad steunden Aafjes in zijn kritiek op de Vijftigers, maar vrijwel al zijn collega's en bekenden uit de literaire wereld vielen over hem heen. De Elsevier-artikelen leidden ertoe dat Aafjes alleen kwam te staan in de literatuur en luidden ook het einde van zijn eigen dichterschap in.
Naast de uitgave in Elsevier werden in 1953 de drie essays ook verspreid in de oktober uitgave (nr. 86) van het gratis tijdschrift Het model voor den uitgever.
Later in zijn leven zou Aafjes toegeven dat hij zich enorm vergist had en dat zijn afkeer van de Vijftigers al kort na het verschijnen van de gewraakte artikelen was omgeslagen in bewondering. In een brief uit 1983 bood Aafjes zelfs zijn excuses aan Lucebert aan, een van de dichters die hij in 1953 hard had aangevallen. "Achteraf is deze aanval voor mij volkomen onbegrijpelijk. De goden hebben mij toen kennelijk met blindheid geslagen," schreef hij. En over de persoonlijke consequenties van de artikelen: "Ik heb overigens, door deze onbegrijpelijke escalade, mijzelf duizendmaal meer geschaad dan degenen die ik aanviel. Ik verloor vele vrienden in de literatuur en was niet meer in de gelegenheid er nieuwe te maken."
Lucebert reageerde dat hij nooit wrok had gekoesterd tegen Aafjes en dat het jammer was dat ze elkaar nooit ontmoet hadden. Dan had de "roestige nutteloze strijdbijl" meteen begraven kunnen worden. "Dat helaas in zgn. literaire kringen pietluttigheid nauw grenst aan barbaarsheid heb ik uw brief begrepen en wel door een onthutsend feit; dat 'vrienden in de literatuur' u gingen mijden om wat ik allengs zag als een ondichterlijke faux pas, of noemen we het verblinding, van een begenadigd dichter."Peter Hofman, 'De Nieuwe Naamgever' in: De Parelduiker 5, 2010, pp 27-28. Toch zat Bertus Aafjes er met zijn Lees ik.... niet zo heel ver naast: Lucebert sympathiseerde in zijn jeugd met de nazi's en hun antisemitisme, ook collaboreerde Lucebert met de Duitse bezetter door op vrijwillige basis te gaan werken in de Duitse wapenindustrie., Telegraaf, 8 feb 2018 HLN, 8 feb 2018
Prijzen 1953 - Tollensprijs voor zijn hele oeuvre 1960 - ANWB-prijs voor De wereld is een wonder 1962 - Burgemeester van Grunsven-prijs voor zijn hele oeuvre 1989 - Cestoda-prijs
Bibliografie 1936 - Het Italiaanse Maria-lied, in: De Gemeenschap 1940 - Het gevecht met de muzeHet gevecht met de muze op DBNL 1941 - Amoureus liedje in de morgenstond, met tekening van Doeve, Orpheus-serie nr. 1 1941 - Het zanduur van de dood, in: HeliconHet zanduur van de dood op DBNL 1942 - Een laars vol rozen, reisverslagEen laars vol rozen op Delpher 1943 - Gerrit Achterberg, de dichter van de sarcofaag. Aantekeningen bij zijn poëzie 1943 - Peter-Kersen-eterPeter-Kersen-eter op Delpher 1943 - De arkDe Ark op Delpher 1944 - Muurbloem, Molenpers, Leiden (De Jong 587)De Muurbloem op delpher 1944 - Per slot van rekeningPer slot van rekening op Delpher 1944 - Omne animalOmne animal op Delpher 1944 - Elf sonnetten op FrieslandElf sonnetten op Friesland op Delpher 1944 - Verzen en vrouwen 1944 - De laatste briefDe laatste brief op Delpher 1944 - Kleine catechismus der poëzie 1944 - Bid, kindje, bid! 1945 - Boeren: Open brief van het landBoeren: Open brief van het land op Delpher 1945 - Lafaard of geus? 1945 - Dichters van later tijdDichters van later tijd op Delpher 1945 - In het Atrium der Vestalinnen, fragmentenIn het Atrium der Vestalinnen, fragmenten op Delpher 1945 - In het Atrium der Vestalinnen en andere fragmentenIn het Atrium der Vestalinnen en andere fragmenten op Delpher 1946 - Bevrijdingsdag 1946 - Een voetreis naar Rome Een voetreis naar Rome op Delpher 1946 - Maria Sibylla Merian, gedicht 1946 - De zeemeerminnen 1947 - Gedichten, Eerste sonnettenGedichten op Delpher 1947 - Douderideine 1947 - Het Warenhuis Wankelt, onder pseudoniem Sick Sack, uitgave: De woedende Wesp = De Bezige Bij, oplage 1000 exx, illustraties: Cees BantzingerHet Warenhuis Wankelt op delpher 1948 - De vogelvis 1948 - Het koningsgraf. Honderd en een sonnetten 1948 - De driekoningenDe driekoningen op Delpher 1948 - Laat nu al wat Neerland heet 1948 - Circus 1948 - Egyptische brieven 1948 - Vrolijke Vaderlandse Geschiedenis met Piet Worm, 42-delig getekende verhaalreeks in De Volkskrant 1949 - In den beginneIn den beginne Op Delpher 1949 - De lyrische schoolmeester, gedicht 1949 - Het kinderkerstboek 1949 - De reis van Sinte Brandaan, herdicht door Bertus AafjesDe reis van Sinte Brandaan op Delpher 1950 - Arenlezer achter de maaiers. Kronieken over kleine maar vergeten bijzonderheden in het Oude en het Nieuwe Testament 1952 - Vorstin onder de landschappen. Een reis door het Heilige Land, in 1950 in De Volkskrant als reisbeschrijvingen verschenen 1952 - Maak de dag tot een feest 1953 - De karavaan 1953 - Drie essays over experimentele poëzie, nr. 86, in de Corvey-reeks Het model voor den uitgever 1954 - Morgen bloeien de abrikozen, roman 1955 - De blinde harpenaar. De liefde, het leven, het geloof en de dood in de poëzie der oude Egyptenaren 1956 - Logboek voor 'Dolle Dinsdag' 1957 - Capriccio Italiano. Een reisboek over Italië 1958 - De vrolijke vaderlandse geschiedenis. Deel I. Van de Batavieren tot de Gouden Eeuw 1958 - De vrolijke vaderlandse geschiedenis. Deel II. Van de Gouden Eeuw tot nu 1959 - Het Troje van het Carboon 1959 - Goden en eilanden, een reisboek over Griekenland 1959 - De wereld is een wonder, reisverslag 1960 - Het Hemelsblauw 1960 - Dag van gramschap in Pompeji 1960 - In de schone Helena, reisverslag 1961 - Levende poppen 1961 - De dikke en de dunne 1961 - Anneke's avontuur 1961 - De verborgen schat 1961 - Muziek op het kasteel 1961 - Tante Ibeltje 1961 - De schippersjongen 1961 - Stuurman Roel 1961 - De lachende krokodil 1961 - De geheimzinnige diamant 1962 - De Italiaanse postkoets, verhalenbundel 1962 - Odysseus in Italië, reisverslag 1963 - De fazant op de klokkentoren 1963 - Omnibus, prozafragmenten 1963 - Kleine Isar, de vierde koning, stripverhaal 1965 - Het gevecht met de Muze, verhalenbundel 1965 - Dooltocht van een Griekse held, reisverslag 1965 - Max en Maurits, De vrome Helena, De wijsheid in de kan, Wilhelm Busch, voor Nederland opnieuw bewerkt door Bertus Aafjes, uitgave: A.W. Bruna Uitgevers, Zwarte Beertjes nr. 780 1967 - Per en Petra en het geheim van de bouwkunst 1967 - Maria Sibylla Merian en andere gedichten 1967 - Drie van Bertus Aafjes, gedichten 1968 - De denker in het riet 1968 - Die te Amsterdam vaak zei: Jeruzalem 1969 - Een ladder tegen een wolk 1969 - De rechter onder de magnolia 1969 - Kito en Poelika 1969 - Kito vindt Poelika 1971 - De koelte van een pauwenveer 1971 - Mijn ogen staan scheef. Zwerftochten door het land van de Mikado 1973 - Een lampion voor een blinde of De zaak van de Hollandse heelmeesters (Boekenweekgeschenk) 1973 - De vertrapte pioenroos 1974 - De laatste faun 1976 - Limburg, dierbaar oord 1976 - In de Nederlanden zingt de tijd 1979 - Het rozewonder 1979 - Mei, mengelwerk 1979 - Deus sive Natura 1980 - Rijmpjes en versjes uit de vrolijke doos 1980 - Tussen Schriftgeleerden en piramiden 1981 - Drie gedichten over Amsterdam 1982 - Rechter Ooka-mysteries 1983 - Homeros' Odyssee en Dooltocht van een Griekse held, reisverslag 1984 - Zeventig aforismen 1984 - De wereld is een wonder, reisverhalen uit twaalf landen 1985 - De val van Icarus 1986 - De mysterieuze rechter Ooka. Japanse speurdersverhalen 1987 - De sneeuw van weleer, jeugdherinneringen, autobiografie 1987 - Het hemd van een gelukkig mens. Sprookjes uit een verre wereld, jeugdboek 1990 - Verzamelde gedichten 1939-1988 1990 - De sprookjesverkoper. Sprookjes van heinde en verre 1991 - Griekse kusten, reisverhalen 1992 - De eeuwige stad. Rome in verhalen en herinneringen 1992 - De zee, gedichten 1992 - De parels
Literatuur 1953 - Karel Jonckheere. Bertus Aafjes, de dichter van de poëzie (Digitale versie)
Noten
Bronnen Wie is dat? naamlijst van bekende personen op elk gebied in het Koninkrijk der Nederlanden (5e uitg.) ('s-Gravenhage : Martinus Nijhoff, 1948)
Literatuur Rob Molin, In de schaduw van de hemel, Biografie van Bertus Aafjes, Aspekt, Soesterberg, 2014.
Externe link
Categorie:Nederlands dichter Categorie:Nederlands schrijver Categorie:20e-eeuws schrijver