thumb|Grenspaal Nederland-Duitsland (oude grens Gelder-Munster) thumb|Grenspaal 124 tussen de gemeenten Maasgouw (NL) en Kinrooi (B) bij Stevensweert, gezien vanaf de Nederlandse kant. thumb|'Welkom in Nederland' aan de grens De rijksgrens van Nederland is de grens tussen het Koninkrijk der Nederlanden en zijn buurlanden. Het Koninkrijk der Nederlanden grenst aan België, Duitsland en aan Frankrijk (op het eiland Sint Maarten).
De grenzen van het koninkrijk worden op twee plekken betwist. Met Duitsland bestaat een geschil over het precieze verloop van de grens in de Eems en met Frankrijk is er een geschil over het precieze verloop van de grens op Sint Maarten: deze is nog nooit afgebakend. Onderhandelingen over het verloop van de grens met Frankrijk moeten nog beginnen.Antwoord op vragen over het dispuut rondom Oyster Pond, Tweede Kamer der Staten-Generaal, 5 december 2016, geraadpleegd op 28 augustus 2024.
Het koninkrijk heeft bij Limburg historische landsgrenzen met Neutraal Moresnet (1816-1920); bij Suriname met het Verenigd Koninkrijk (1815-1966), Guyana (1966-1975), Portugal (1815-1822), Brazilië (1822-1975) en Frankrijk (1815-1975); bij Nederlands-Indië en Nederlands-Nieuw-Guinea met Duitsland (1884-1914), het Verenigd Koninkrijk (1884-1906) en Australië (1906-1962); en bij de Nederlandse Goudkust met Ashanti (1815-1872).
Grens met België Nadat België zich in 1830 onafhankelijk had verklaard, heeft het een lange tijd geduurd voordat de scheiding officieel is vastgelegd. Op 19 april 1839 werd in Londen het Scheidingstraktaat getekend. Op 8 augustus 1843 werd dit gevolgd door het Verdrag van Maastricht, over de markering van de grens. Een dag eerder werd de grens afgebakend tussen België en het groothertogdom Luxemburg, dat toen in een personele unie verbonden was met Nederland. In datzelfde jaar werd begonnen met het plaatsen van gietijzeren grenspalen, beginnend met grenspaal nummer 1 op het Drielandenpunt in Vaals en eindigend met grenspaal nummer 365 nabij Retranchement in Zeeuws-Vlaanderen, allemaal met jaartal 1843. Langs de Maas werden aan weerszijden van de rivier palen geplaatst, steeds tegenover elkaar, met hetzelfde nummer. Alleen bij Baarle-Hertog en Baarle-Nassau - waar de grenssituatie door de vele enclaves en exclaves complex is - werden géén palen geplaatst (maar ook geen nummers gereserveerd). Verder zijn er in de loop der tijd nog palen bijgeplaatst en soms verplaatst, bijvoorbeeld na inpolderingen en grenscorrecties.
Een overzicht: Vaals tot Maastricht nrs. 1-44 — 44 grenspalen Aan beide kanten van de Maas nrs. 45-48 — 8 grenspalen [Gp 48-be is in 2016 herplaatst en draagt dan ook de jaartallen 1843 en 2016. Vanwege verzakking en herinrichting is de paal medio 2018 in opslag geraakt en bevindt zich daar medio 2025 nog steeds.] Rond Maastricht nrs. 49-106 — 58 grenspalen Aan beide kanten van de Maas nrs.107–126 m.u.v. 125 Nederlandse zijde — 39 grenspalen. [Sinds 2004 staat ook gp 125-nl op haar in 1843 toegewezen plaats] Van Maas naar Budel nrs. 127-168 — 42 grenspalen 2004 (niet geplaatst in 1843) nr. 125 (Nederlandse zijde van de Maas) — 1 grenspaal [de paal draagt het jaartal 1843] Provincie Noord-Brabant nrs. 169-269 — 101 grenspalen 1974 in Baarle-Hertog/Baarle-Nassau nr. 214/215 — 1 grenspaal [Deze GP staat niet op de Rijksgrens, is ook in 1843 niet geverbaliseerd. De paal heeft voor Baarle grote historische betekenis en vermeldt dan ook 1198 als jaartal] 2000 aan Schelde-Rijnkanaal nr. 268A — 1 grenspaal Zeeuws-Vlaanderen nrs. 270-365 — 97 grenspalen (364 dubbel: 364A en 364B) 1869 in Willem-Leopoldpolder nrs. 366-369 — 4 grenspalen 1869 in Willem-Leopoldpolder nr. 364 — 1 grenspaal tussen 364A en 364B op het echte grenspunt 1905 in Hedwige- en Prosperpolder nrs. 269A, B en C — 3 grenspalen Grenspaal 269A is op 23 september 2022 officieel verplaatst i.v.m. de ontpoldering van de Hedwigepolder. De paal kreeg een nieuwe plaats. Verwacht wordt dat medio 2025 ook grenstussensteen 269Aa zal worden herplaatst. 2000 aan Tractaatweg bij Zelzate nr. 307A — 1 grenspaal
In totaal staan er dus 401 grenspalen. miniatuur|Het complexe grensverloop in Baarle Bij het bepalen van de grens zijn er ter hoogte van Baarle-Nassau en Baarle-Hertog enkele enclaves en exclaves blijven bestaan die hun oorsprong vinden in de middeleeuwen. De grenssituatie in Baarle was zo complex, dat het dorp bij het markeren van de grens in 1843 is overgeslagen. Op 20 juni 1959 velde het Internationaal Gerechtshof een vonnis waarin een aantal betwiste percelen aan België werd toegewezen. Pas in 1995 zijn de grenzen in Baarle officieel vastgelegd.Overeenkomst tot vaststelling van de grenzen tussen het Koninkrijk België en het Koninkrijk der Nederlanden, ondertekend te Maastricht op 8 augustus 1843. Proces-verbaal van afbakening van de grenzen van de enclaves van Baarle-Hertog in de gemeente Baarle-Nassau en van de enclaves van Baarle-Nassau in de gemeente Baarle-Hertog, getekend te Baarle op 31 oktober 1995.
Op 23 juni 1999 wijzigde de Belgisch-Nederlandse grens na de inwerkingtreding van de Overeenkomst tussen het Koninkrijk België en het Koninkrijk der Nederlanden tot wijziging van de grens in het kanaal van Terneuzen naar Gent die op 6 januari 1993 in Brussel werd ondertekend. Door deze overeenkomst werden een aantal percelen grond geruild, die voordien door het kanaal van de rest van het Belgisch respectievelijk Nederlands grondgebied waren gescheiden.
Op 1 januari 2018 werd de grens nogmaals gewijzigd door het rechttrekken van de Maas tussen Wezet en Eijsden. Dit gebeurde omdat de loop van de Maas, en daarmee de talweg waarop de grens was gebaseerd, sinds 1843 was veranderd en gebieden niet meer bereikbaar waren zonder elkaars grens te moeten passeren.Trouw - Nederland ruilt stuk land met België, 31-12-2015 Tom Scheele] Binnen de Eijsder Beemden worden de gebieden l'Illal (Presqu'île de l'Ilal en Presqu'île d'Eijsden) (voormalig Belgisch) geruild tegen La Frayère du Petit Gravier (voormalig Nederlands). De onderhandelingen hierover begonnen serieus in 2011. Daarvóór wilde Wallonië er niet aan beginnen, al werd er wel over gesproken. In maart 2013 kwamen de directbetrokkenen, de gemeenten en de provincies tot een akkoord. In het oorspronkelijke akkoord zou ook de Belgische dam (iets stroomopwaarts) bij Nederland getrokken worden, in ruil voor een grotere inbreng in de modernisering van een sluis.
Nederland grenst voornamelijk aan het Vlaams Gewest, meer bepaald (van west naar oost) aan de provincies West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen en Limburg. Verder grenst het ook aan de Waalse provincie Luik, en aan de Vlaamse faciliteitengemeente Voeren. Aan het Drielandenpunt raakt Nederland de Duitstalige Gemeenschap van België, met name de gemeente Kelmis, tot 1919 Neutraal Moresnet, waardoor er tot die datum sprake was van een vierlandenpunt. Ter plaatste herinnert enkel de Vierlandenweg hier nog aan.
Grenscontroles thumb|Grenscontrole in 1926 Tot in de jaren 1960 vonden er grenscontroles plaats op de grens tussen België en Nederland.De deur naar Europa staat open, hoe kon het zo ver komen?, Elsevier, 12 september 2015
Zie ook Belgisch-Nederlandse grensbesprekingen.
Grens met Duitsland Het Koninkrijk der Nederlanden heeft een grens met Duitsland in Europa en had tussen 1884 en 1914 een grens met Duitsland op het eiland Nieuw-Guinea in Oceanië. Europa thumb|Bordje bij de rijksgrens Nederland-Duitsland De grens met Duitsland bestaat al langer dan Duitsland zelf. De grensstenen tussen Nederland en de huidige deelstaat Noordrijn-Westfalen markeren de grens met het voormalige Pruisen. Een aantal Pruisische gebieden werd tijdens het Congres van Wenen in 1815 aan Nederland toegewezen. Daarbij gaat het om Zevenaar, Duiven en Wehl in de streek de Liemers en in de Over-Betuwe Huissen met haar buurtschap Malburgen. Verder het latere Arnhemse industrieterrein de Kleefse Waard, in de buurt van Millingen aan de Rijn de plaatsen Leuth en Kekerdom en aan de andere kant van de Waal bij Gendt de buurtschap Hulhuizen. Deze gebieden werden op 1 juni 1816 bij Nederland gevoegd, de plaatsen Lobith en Spijk volgden enige maanden later omdat zij tijdens de onderhandelingen met Pruisen waren vergeten. Nederland heeft voor het verkrijgen van deze gebieden ook grondgebied aan Pruisen moeten afstaan. Vanuit Emmerik werd de grens opgeschoven in de richting van 's Heerenberg tot aan de beek De Wild. Ook Schenkenschanz met zijn voormalige fort werd aan Pruisen afgestaan.
Tussen Nederland en de huidige deelstaat Nedersaksen markeren grensstenen de grens tussen Nederland en het voormalige koninkrijk Hannover. Na het Congres van Wenen vond een grensafbakening plaats tussen de nieuwe provincie Limburg en Pruisen. Deze werd bepaald door middel van een kanon. Dit was om te voorkomen dat vanaf Pruisen schepen op de Maas geraakt konden worden. Deze grens heet nu in Duitsland nog de "Kanonenschutzlinie". Een bijzonder geval was de Neutraleweg nabij Gennep, die jarenlang een condominium van Nederland en Duitsland was.
Na de Tweede Wereldoorlog vonden er grenswijzigingen met Duitsland plaats toen Nederland op 23 april 1949 een aantal Duitse plaatsen annexeerde. Op 1 augustus 1963 werd veruit het grootste deel van die annexatie ongedaan gemaakt met uitzondering van 125 hectare (ruim 1 vierkante kilometer) grondgebied met daarop de Duivelsberg dat bij de Duitse plaats Wyler heeft gehoord.
Op 20 februari 1969 legde het Internationaal Gerechtshof de grens vast tussen het continentaal plateau van Nederland en Duitsland in de Noordzee. thumb|Nederlands-Duits grensgeschil Nederland verschilt met Duitsland van mening over de loop van de zeegrens door de Eems vanaf de Dollard. Volgens de Nederlandse opvatting loopt die grens vanaf Nieuwe Statenzijl recht naar de Eems om daar het midden van de stroom te volgen. De grens snijdt hierbij de Geisedam, een leidam van de Eems. Volgens de Duitse opvatting is het Nederlandse deel kleiner en volgt de grens in de Eems de laagwaterlijn aan de Nederlandse kant, zodat de zandbanken Paap en Hond Duits zouden zijn. Ook liggen naar Duitse opvatting kleine delen van de havenpieren van Delfzijl eigenlijk in Duitsland. Duitsland beroept zich op een leenbrief uit 1464, waarin de graaf van Oost-Friesland van de Duitse keizer de hoogheid over zijn land verkrijgt 'von der Westeremse osterwards' (dus inbegrepen de Eems). Die hoogheid is volgens Nederland in de Franse tijd - na de inlijving van beide gebieden bij Frankrijk - vervallen. De grens zou volgens internationaal recht in het midden van de vaargeul moeten liggen. De Bondsrepubliek is van mening dat het betwist gebied rechtmatig is verkregen en vervolgens in ongestoord langdurig bezit is gebleven. Er is derhalve geen reden tot wijziging van de situatie.
Een Eems-Dollardverdrag (1960) is nu de basis voor een aantal samenwerkingsovereenkomsten. Het verschil in opvatting heeft al een paar maal tot problemen geleid, onder andere over de verdeling van de baten van de gaswinning in dit gebied, en de regelgeving met betrekking tot de mosselvisserij in het gebied van de Paap en de Hond. Over het algemeen is er echter sprake van een gemeenschappelijk beheer. Vertegenwoordigers van Rijkswaterstaat en het Duitse equivalent regelen daarin het uitbaggeren van de vaargeul, de markering van de vaarweg en andere zaken de scheepvaart betreffende. In 1996 kwam daarbij een regeling van de natuurstatus van het gebied in het zogenaamde milieuprotocol.