De Bondsdagverkiezingen van 2013 zijn op 22 september 2013 gehouden, tegelijkertijd met de deelstaatverkiezingen in Hessen. Aan deze achttiende Duitse federale verkiezingen voor de Bondsdag deden 38 partijen mee.38 Parteien dürfen antreten, Tagesschau (6 juli 2013)
De verkiezingen van 2009 werden gewonnen door de CDU van bondskanselier Angela Merkel, die een coalitie sloot met de liberale FDP. In 2013 verloor de FDP echter veel stemmen en haalde niet eens de kiesdrempel van vijf procent. Sinds de eerste bondsdagverkiezingen van 1949 was dit de eerste keer dat de FDP geen deel zou uitmaken van de Bondsdag. Daarmee werd haar politieke toekomst onzeker.
Als winnaar van de verkiezingen kon zich Angela Merkel zien. Met ruim 41 procent kon ze veel stemmen winnen (vooral van de FDP) maar is nu op zoek naar een nieuwe coalitiepartner. De grootste oppositiepartij, de SPD, won iets van de stemmen terug na de catastrofale verkiezingsnederlaag van 2009. Verder zijn naast CDU/CSU en SPD nog Die Linke en de Groenen vertegenwoordigd; deze kleinere linkse partijen hebben allebei stemmen verloren.
De CDU/CSU had op een handvol stemmen na geen absolute meerderheid behaald. De meest voor de hand liggende partner zou de SPD zijn die al 2005-2009 met Merkel in de regering zat. Qua cijfers mogelijk was ook een coalitie met de Groenen, maar zowel in de CDU/CSU als ook binnen de Groenen zou Schwarzgrün zeer omstreden zijn. Een coalitie van SPD, Linke en Groenen, rotrotgrün, werd door SPD en Groenen al afgekeurd.
Achtergrond
Kiesstelsel Het kiessysteem voor de Duitse Bondsdag is in basis een systeem van evenredige vertegenwoordiging met een kiesdrempel van vijf procent, echter met elementen van een districtenstelsel toegevoegd. Wie in de Bondsdag wil worden gekozen moet of de relatieve meerderheid in een een-persoons-kiesdistrict halen (Direktmandat), of op een redelijk goede plaats van een deelstaatslijst (Landesliste) van een partij staan. Een politicus mag trouwens zowel in een kiesdistrict als ook tegelijkertijd op een lijst staan. Een reële kans op een Direktmandat maken normaliter alleen de kandidaten van CDU/CSU en SPD, in Oost-Duitsland ook die van Die Linke (eerder PDS).
Grondwettelijke problemen met de kieswet Na een oordeel van het Bundesverfassungsgericht zou uiterlijk op 30 juni 2011 de Duitse kieswet moeten worden gewijzigd om het ongrondwettelijk verklaarde negatieve stemgewicht op te heffen.Urteil des Bundesverfassungsgerichts (2 BvC 1/07 vom 3. Juli 2008) Deze termijn werd door de Bondsdag niet gehaald. Een wijziging van de kieswet werd pas op 3 december 2011 van kracht. Het Bundesverfassungsgericht verklaarde bij zijn besluit van 25 juli 2012 ook de nieuwe zetelverdeling ongrondwettelijk. De verdeling werd bekritiseerd, omdat het nieuwe kiesrecht het effect van het negatieve stemgewicht niet oplost, de nieuw ingevoerde verdeling van reststemmen onverenigbaar is met de grondwet en daarom nietig is en dat de regeling zoveel overhangmandaten creëert, dat het basisprincipe van evenredige vertegenwoordiging opheft.https://www.spiegel.de/politik/deutschland/neues-wahlrecht-nach-karlsruher-urteil-cdu-will-schnell-verhandeln-a-846454.html. Gearchiveerd op 30 juni 2022.
In oktober 2012 kwamen de fracties van Union (CDU en CSU), SPD, FDP en Grünen een verandering van de kieswet overeen, die de invoer van Ausgleichsmandaten inhield.Spiegel Online Fraktionen einigen sich auf neues Wahlrecht. Gearchiveerd op 17 juni 2022. Afhankelijk van het aantal overhangmandaten en het verschil in opkomst in de verschillende deelstaten kan het totaal aantal zetels aanzienlijk toenemen.Spiegel Online Größer als Nordkorea. Gearchiveerd op 21 april 2023. De wijziging is op 9 mei 2013 in werking getreden.
Ook het kiesrecht voor Duitsers in het buitenland is gewijzigd, nadat het Bundesverfassungsgericht de sinds 2008 geldende regeling ongrondwettelijk verklaarde.Beschluss des Bundesverfassungsgerichts vom 4. Juli 2012 (Az: 2 BvC 1/11, 2 BvC 2/11 – Beschluss vom 4. Juli 2012). Gearchiveerd op 16 mei 2023. De wetswijziging trad op 3 mei 2012 in werking. Sindsdien zijn Duitsers in het buitenland na het volbrengen van hun achttiende levensjaar kiesgerechtigd, mits ze na het volbrengen van het veertiende levensjaar ten minste drie maanden ononderbroken in Duitsland geleefd hebben en de emigratie niet meer dan 25 jaar geleden is. Andere Duitsers in het buitenland mogen slechts dan kiezen, wanneer ze op andere gronden persoonlijke en directe vertrouwdheid met de politieke verhoudingen in de Bondsrepubliek Duitsland verworven hebben en daarvan betroffen zijn.Entwurf eines Einundzwanzigsten Gesetzes zur Änderung des Bundeswahlgesetzes, abgerufen von der Internetseite des Deutschen Bundestages (PDF; 126 kB). Gearchiveerd op 6 mei 2021.
Indeling kieskringen Wegens veranderingen in de bevolkingssamenstelling stelde de Duitse kieskringcommissie in een bericht van 28 januari 2011 aan de Bondsdag een aantal wijzigingen voor in de indeling van de kieskringen (Wahlkreise).Bericht der Wahlkreiskommission für die 17. Wahlperiode des Deutschen Bundestages vom 28. Januar 2011 (Bundestagsdrucksache 17/4642) (PDF; 3,7 MB). Gearchiveerd op 10 mei 2021. Deze wijzigingen werden in de Zwanzigste Gesetz zur Änderung des Bundeswahlgesetzes (twintigste wet tot verandering van de Bondsdagverkiezingenwet), die op 19 april 2012 in werking trad, opgenomen.Zwanzigstes Gesetz zur Änderung des Bundeswahlgesetzes De belangrijkste punten hierin zijn:
Mecklenburg-Voor-Pommeren verliest een kieskring en heeft in de toekomst nog slechts zes kieskringen. De overgebleven kieskringen worden opnieuw ingedeeld en krijgen nieuwe namen. Hessen krijgt er een kieskring bij en heeft in de toekomst 22 kieskringen. In Oost-Hessen wordt een nieuwe kieskring met de naam Main-Kinzig – Wetterau II – Schotten opgezet. De grenzen met de voormalige kieskringen in Oost-Hessen wordt als gevolg hiervan gewijzigd.
In de overige deelstaten zijn daarnaast een reeks kleinere grenscorrecties voorzien. Tevens wijzigt de nummering van vele kieskringen als gevolg van de verplaatsing van een kieskring van Mecklenburg-Voor-Pommeren naar Hessen.
Partijen en kandidaten Uitgangssituatie Sinds de Bondsdagverkiezingen 2009 regeert een zwart-gele coalitie bestaande uit CDU, CSU en FDP onder leiding van Bundeskanzlerin Angela Merkel (Kabinet-Merkel II). SPD, Die Linke en Bündnis 90/Die Grünen vormen de oppositie. Tijdens de regeerperiode lukte het de Piratenpartij Duitsland, die in 2009 met 2,0 % nog duidelijk onder de kiesdrempel van 5 % niet in het parlement werd verkozen, om in vier landdagen binnen te komen.
Partijen Aan de verkiezingen nemen in totaal 34 partijen deel.34 Parteien nehmen an der Bundestagswahl 2013 teil, Persbericht van 6 augustus 2013 van de Bundeswahlleiter Daarvan nemen 30 partijen met een zogenaamde Landesliste (kieslijst) deel, vier partijen met alleen kandidaten voor een kieskring.Die Wahlbewerber für die Wahl zum 18. Deutschen Bundestag 2013
CDU – Christlich Demokratische Union Deutschlands (niet in Beieren) SPD – Sozialdemokratische Partei Deutschlands (in alle deelstaten) FDP – Freie Demokratische Partei (in alle deelstaten) DIE LINKE (in alle deelstaten) GRÜNE – Bündnis 90/Die Grünen (in alle deelstaten) CSU – Christlich-Soziale Union in Bayern (alleen in Beieren) PIRATEN – Piratenpartei Deutschland (in alle deelstaten) NPD – Nationaldemokratische Partei Deutschlands (in alle deelstaten) FREIE WÄHLER – Freie Wähler (in alle deelstaten) AfD – Alternative für Deutschland (in alle deelstaten) MLPD – Marxistisch-Leninistische Partei Deutschlands (in alle deelstaten) pro Deutschland – Bürgerbewegung pro Deutschland (13 Landeslisten, niet in Hamburg, Sleeswijk-Holstein, Thüringen; drie kieskringkandidaten) REP – Die Republikaner (tien Landeslisten: Berlijn, Brandenburg, Hessen, Rijnland-Palts, Beieren, Mecklenburg-Voor-Pommeren, Nedersaksen, Noordrijn-Westfalen, Thüringen, Baden-Württemberg; 21 kieskringkandidaten) ÖDP – Ökologisch-Demokratische Partei (acht Landeslisten: Berlijn, Hamburg, Noordrijn-Westfalen, Rijnland-Palts, Beieren, Thüringen, Saksen-Anhalt, Baden-Württemberg; 62 kieskringkandidaten) BüSo – Bürgerrechtsbewegung Solidarität (zes Landeslisten: Beieren, Baden-Württemberg, Berlijn, Hessen, Noordrijn-Westfalen, Saksen; 38 kieskringkandidaten) DIE PARTEI – Partei für Arbeit, Rechtsstaat, Tierschutz, Elitenförderung und basisdemokratische Initiative (vijf Landeslisten: Berlijn, Bremen, Hamburg, Hessen, Noordrijn-Westfalen; 32 kieskringkandidaten) Tierschutzpartei – Partei Mensch Umwelt Tierschutz (vijf Landeslisten: in Beieren, Bremen, Nedersaksen, Sleeswijk-Holstein, Baden-Württemberg; twee kieskringkandidaten) PARTEI DER VERNUNFT – Partei der Vernunft (vier Landeslisten: Beieren, Noordrijn-Westfalen, Rijnland-Palts, Baden-Württemberg; zes kieskringkandidaten) Bündnis 21/RRP (drie Landeslisten: Beieren, Bremen, Noordrijn-Westfalen; 17 kieskringkandidaten) BIG – Bündnis für Innovation und Gerechtigkeit (drie Landeslisten: Berlin, Noordrijn-Westfalen, Baden-Württemberg; zes kieskringkandidaten) RENTNER – Rentner Partei Deutschland (drie Landeslisten: Hamburg, Sleeswijk-Holstein, Baden-Württemberg; een kieskringkandidaat) PSG – Partei für Soziale Gleichheit, Sektion der Vierten Internationale (drie Landeslisten: Berlin, Hessen, Noordrijn-Westfalen) PBC – Partei Bibeltreuer Christen (twee Landeslisten: Nedersaksen en Baden-Württemberg; vijf kieskringkandidaten) Volksabstimmung – Ab jetzt … Demokratie durch Volksabstimmung (twee Landeslisten: Noordrijn-Westfalen en Baden-Württemberg; twee kieskringkandidaten) BP – Bayernpartei (Landesliste in Beieren; elf kieskringkandidaten) DIE VIOLETTEN – Die Violetten – für spirituelle Politik (Landesliste in Beieren; vijf kieskringkandidaten) FAMILIE – Familien-Partei Deutschlands (Landesliste im Saarland; vier kieskringkandidaten) DIE FRAUEN – Feministische Partei Die Frauen (Landesliste in Beieren) Die Rechte (Landesliste in Noordrijn-Westfalen) Partei der Nichtwähler (Landesliste in Noordrijn-Westfalen) DKP – Deutsche Kommunistische Partei (zes kieskringkandidaten) B – Bergpartei, die „ÜberPartei“ (een kieskringkandidaat) BGD – Bund für Gesamtdeutschland (een kieskringkandidaat) Nein!-Idee (een kieskringkandidaat)
Daarnaast nemen 81 onafhankelijke personen deel aan de verkiezingen.https://web.archive.org/web/20130921060910/http://www.bundeswahlleiter.de/de/bundestagswahlen/BTW_BUND_13/veroeffentlichungen/Tab24_Unabhaengige_Bewerber.csv
Kanselierskandidaten CDU/CSUTopkandidaat
De sinds 2005 zittende bondskanselier Angela Merkel (CDU) maakte in juli 2011 bekend, dat ze in 2013 voor een derde ambtstermijn kandideren wilde. SPDTopkandidaat
Op 28 september 2012 maakte de SPD-partijvoorzitter Sigmar Gabriel bij een gemeenschappelijke persconferentie met de voormalige minister van financiën Peer Steinbrück en fractieleider in de Bondsdag, Frank-Walter Steinmeier, bekend, dat Steinbrück als topkandidaat van de SPD zal deelnemen. Tijdens de partijbijeenkomst van 9 december 2012 werd Steinbrück met 93,45 procent van de gedelegeerde stemgerechtigden tot kanselierskandidaat gekozen. FDPTopkandidaat
De FDP besloot in januari 2013 op voorstel van partijleider en minister van economische zaken Philipp Rösler, dat Reiner Brüderle topkandidaat van de FDP bij de Bondsdagverkiezingen van 2013 wordt. Die LinkeTopkandidaten
Op 21 januari 2013 maakte Die Linke bekend om met acht politici als team aan de verkiezingen deel te nemen. De topkandidaten zijn Nicole Gohlke, Jan van Aken, Caren Lay, Klaus Ernst, Gregor Gysi, Dietmar Bartsch, Sahra Wagenknecht en Diana Golze. Bündnis 90/Die GrünenTopkandidaten