Gerrit (Ger) Hendrikus Maria van der Waals (Soerabaja, 24 april 1920 - Moskou, 11 augustus 1948) was een verzetsman tijdens de Tweede Wereldoorlog.Oorlogsgravenstichting Slachtofferregister: Waals, G.H.M. van der. Gearchiveerd op 15 juni 2021.Storm van 'sGravesande, jhr. C.M. (2000). “Gerrit van der Waals: een vergeten held”, Doctoraalscriptie Geschiedenis. Groningen: Rijksuniversiteit Groningen.
Levensloop Van der Waals werd geboren in Soerabaja waar hij ook naar de HBS ging. Omstreeks 1937 vertrok hij naar Nederland om de Koninklijke Militaire Academie in Breda te volgen; hij wilde na de driejarige opleiding naar Nederlands-Indië terugkeren om daar te dienen in het KNIL. Het uitbreken van de oorlog verhinderde dit, maar onder de Duitse bezetting werd hij in 1940 als cadet gepromoveerd tot tweede luitenant. Als beroepsofficier werd hij in 1942 naar een krijgsgevangenkamp in Stanislau gebracht.Hartog, L. de. (1983). Officieren achter Prikkeldraad 1940-1945. Nederlandse militairen in Duitse Krijgsgevangenschap. Baarn: Uitgeverij Hollandia. Op 21 augustus 1943 lukte het hem, om als eerste Nederlandse officier, te ontsnappen waarna hij te voet over de Karpaten Hongarije bereikte; Hongarije was niet in oorlog met Nederland en stuurde gevluchte geallieerde krijgsgevangen niet weg.
Verzet Van der Waals bleef in Hongarije en raakte in Boedapest betrokken bij het verzet, waaraan zich tot januari 1944 nog elf gevluchte Nederlandse officieren zouden toevoegen. In maart 1944 viel nazi-Duitsland Hongarije binnen. De groep van Van der Waals maakte in Boedapest onder meer valse papieren voor joden en hielp geallieerde militairen.
Gevangenschap en overlijden In december 1944 kreeg Van der Waals van de Hongaarse verbindingsman met codenaam ALBERT (Gabor Haraszty) de opdracht om bij een boerderij in het gehucht Csiribpuszta (bij het Velencemeer) contact te leggen met de Sovjets. Deze ALBERT werkte, net als een ander prominent Nederlands lid van de verzetsgroep, Philips-directeur Lolle Smit - codenaam PETERS, voor de Britten (Special Operations Executive).
Het bleek een val te zijn: Van der Waals viel op 8 december 1944 in handen van de Sovjet organisatie voor contraspionage SMERSJ, vrij vertaald 'Dood aan de Spionnen', die direct achter de frontlinies waren begonnen met het oppakken van van spionage verdachte personen - zowel geallieerde als Duitse. In januari 1945 kwam hij terecht in de gevangenis van Loebjanka en daarna in Lefortovskaja en Boetirskaja. De Smersj probeerde hem te laten bekennen en martelde hem onder meer door het toedienen van drugs, maar een bekentenis kregen ze niet.
In 1946 deed Van der Waals een poging tot zelfmoord door in een liftschacht te springen, maar zijn val werd door een stang gebroken. Door ondervoeding werd zijn gezondheid steeds slechter en op 11 augustus 1948 overleed hij in het hospitaal van de Lefortovskaja-gevangenis aan de gevolgen van tbc. Van der Waals is op 13 augustus 1948 gecremeerd, zijn as is met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid verstrooid op de (Nieuwe) Donskoj begraafplaats in "massagraf № 3", de plaats waar de as van de slachtoffers van repressie door de geheime dienst terechtkwam.
Onderscheiding en herdenking Van der Waals werd per 3 april 1948 onderscheiden met een Bronzen KruisKB no. 51 van 3-4-1948 in: Nationaal Archief, Den Haag, Kabinet der Koningin, 1946-1975 (1985), nummer toegang 2.02.20, inventarisnummer 9648 wegens:
Pas op 28 september 1955 gaven de Russische autoriteiten toe dat zij Van der Waals hadden gekend en pas toen kreeg de familie te horen dat hij in 1948 overleden en gecremeerd was. In oktober 1956 kreeg de Oorlogsgravenstichting toestemming een steen te plaatsen op een cenotaaf op de Vedensky-begraafplaats in Moskou. Elk jaar op 4 mei wordt hij daar door de Nederlandse gemeenschap herdacht.http://florisakkerman.blogspot.nl/2010/05/ook-twee-minuten-stilte-in-moskou.html Herdenking op 4 mei. Gearchiveerd op 2 januari 2017.
Categorie:Engelandvaarder Categorie:Nederlands verzetsstrijder in de Tweede Wereldoorlog Categorie:Militair in het KNIL Categorie:Nederlands krijgsgevangene in de Tweede Wereldoorlog Categorie:Tweede Wereldoorlog in Hongarije Categorie:Koude Oorlog