thumb|Le Vite van Vasari

De levens van de grootste schilders, beeldhouwers en architecten of Le Vite de' più eccellenti pittori, scultori, e architettori da Cimabue insino a' tempi nostri ('Het leven van de uitmuntendste Italiaanse architecten, schilders en beeldhouwers van Cimabue tot onze tijd'), zoals het oorspronkelijk bekend was in het Italiaans, is een serie biografieën van kunstenaars, geschreven door de 16e-eeuwse Italiaanse schilder en architect Giorgio Vasari. Het is een van de bekendste en invloedrijkste werken over de kunstenaars van de Italiaanse renaissance, en ook het eerste belangrijke boek over kunstgeschiedenis. De titel wordt in de literatuur vaak verkort tot 'Vite' of 'Levens'. Het werd eerst gepubliceerd in 1550, en werd later nog aanzienlijk uitgebreid voor een tweede editie in 1568. In die twee editie nam Vasari onder meer een hoofdstukje over de schilderkunst in de Nederlanden op.Deze pittori Fiamminghi werden behandeld in het hoofdstuk 'Di diversi', p. 857-861 Ook besteedde hij enkele zinnen aan de schilderessen Plautilla Nelli, Lucrezia Quistelli en Sofonisba Anguissola, en noemde hij nog Barbara Longhi en Vittoria Colonna.Sheila Barker, "Lucrezia Quistelli (1541-1594), a Woman Artist in Vasari's Florence" in: Women Artists of Early Modern Italy. Careers, Fame, and Collectors, 2016, p. 73, n. 2 In de eerste editie had hij slechts één vrouwelijke kunstenaar vermeld: de beeldhouwster Properzia de' Rossi.

Inhoud en beschreven kunstenaars Eerste volume

Opdracht aan Cosimo de' Medici van 9 januari 1568 Opdracht aan Cosimo de' Medici uit de editie van 1550 Inhoudstafel Brief van Giovambattista Adriani aan Vasari, een lange verhandeling over de meest vooraanstaande oude kunstenaars (schilderkunst, bronsgieten en beeldhouwkunst) Proömium (inleiding) tot het gehele werk Inleiding tot de drie kunsten (35 hoofdstukken over technische aspecten en referentieliteratuur): 7 hoofdstukken over architectuur 7 hoofdstukken over beeldhouwkunst 21 hoofdstukken over schilderen Proömium (inleiding) tot de biografieën

Eerste deel van de biografieën

30 levens – 33 kunstenaars worden genoemd in de kopjes

Tweede deel van de biografieën

Voorwoord

52 levens – 63 kunstenaars worden genoemd in de kopjes, evenals een groep kunstenaars (zie Vittore Carpaccio)

Tweede volume Derde deel van de biografieën

Voorwoord

49 levens – 65 kunstenaars worden genoemd in de kopjes, evenals verschillende kunstenaarsgroepen

Derde volume Derde deel van de biografieën (vervolg)

24 levens – 29 kunstenaars worden genoemd in de kopjes

In de eerste uitgave van 1550 was de laatste biografie die van Michelangelo (1475-1564), die toen nog leefde. In de tweede editie van 1568 is de bijgewerkte biografie van Michelangelo het laatste van de 155 hoofdstukken waarvan de titel begon met "Vita di". Daarna volgen verdere hoofdstukken over kunstenaars en hun werken, die ook onder de "levens" worden gerekend:

Francesco Primaticciomet Giovanni Battista Ramenghi (Bagnacavallo de Jongere), Prospero Fontana, Niccolò dell'Abbate, Domenico del Barbieri, Lorenzo Sabatini, Pellegrino Tibaldi, Luca Longhi, Livio Agresti, Marco Marchetti, Giovanni Boscoli en Bartolomeo Passarotti Titiaanmet Jacopo Bassano, Giovanni Maria Verdizotti, Johan Stefan van Kalkar (Giovanni fiammingo) en Paris Bordone Jacopo Sansovinomet Andrea Palladio, Alessandro Vittoria, Bartolomeo Ammanati en Danese Cattaneo Leone Leoni (Lione Aretino)met Giovanni Giacomo della Porta, Guglielmo della Porta en Galeazzo Alessi Giulio Clovio DiverseItalië: Girolamo Siciolante da Sermoneta, Marcello Venusti, Iacopino del Conte, Dono Doni, Cesare Nebbia en Niccolò Circignani (genaamd Pomarancio)Nederlanden (en Duitsland): Jan van Eyck, Rogier van der Weyden, Albrecht Dürer en anderen Bronzino en de Accademia del disegnomet Raffaellino del Colle, Benedetto Pagni da Pescia, Alessandro Allori, Giovanni Maria Butteri, Cristofano dell'Altissimo, Stefano Pieri, Giovanni Stradano, Santi di Tito, Benvenuto Cellini, Francesco da Sangallo, Andrea Calamech, Giovanni Battista Fiammeri, Vincenzo de' Rossi, Francesco Camilliani en Stoldo Lorenzi Giorgio Vasari (autobiografie)

Zie ook Kunstgeschiedenis: Le vite op de pagina Giorgio Vasari

Nederlandse vertalingen De levens van de grootste schilders, beeldhouwers en architecten, vert. Anthonie Kee, 2 dln., 1990 (ruime keuze) De levens van de grootste schilders, beeldhouwers en architecten, vert. Anthonie Kee, gekozen en van een inleiding voorzien door Henk van Veen, 1998. (25 levens)

Voetnoten

Categorie:Biografie Categorie:16e-eeuws boek Categorie:Renaissance Categorie:1550 Categorie:1568