thumb|De fasen van besluitvorming volgens de systeemtheorie van David Easton Politicologie (ook wel politieke wetenschap, politieke wetenschappen of staatkunde genoemd)Tromp, B. (1995) De Wetenschap der Politiek. Verkenningen, p. 53 is de sociaalwetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met de studie van politiek. De politicologie wordt gekenmerkt door haar substantiële interesse in de politiek in al haar vormen.Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann "Political Science: The Discipline" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. 7 De politicologie kent niet één, exclusieve methode of dominante theoretische benadering:Tromp, B. (1995) De Wetenschap der Politiek. Verkenningen, p. ix in methodologisch en theoretisch opzicht is de politicologie pluralistisch.Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann "Political Science: The Discipline" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. 7; Almond, G.A. "Political Science: The History of the Discipline" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. 89; Stoker, G. & D. Marsh (2010) "Introduction" In: Marsh, D. & G. Stoker 'Theory and Methods in Political Science, p. 11' Er zijn verschillende theoretische benaderingen, bijvoorbeeld de politieke psychologie, de rationelekeuzetheorie en het institutionalisme. Deze benaderingen worden door politicologen naast elkaar gebruikt; ze worden soms door onderzoekers geïntegreerd, soms staan de benaderingen in academische debatten tegenover elkaar. Politicologen passen verschillende methoden toe, met name kwalitatieve onderzoeksmethoden, zoals casusonderzoek, en kwantitatieve onderzoeksmethoden, bijvoorbeeld statistiek en experimenten.
Een van de redenen voor het pluralisme in de politicologie is dat de precieze definitie van wat het begrip 'politiek' inhoudt omstreden is.Tromp, B. (1995) De Wetenschap der Politiek. Verkenningen, p. 6 Er zijn grofweg twee benaderingen van het begrip 'politiek'. De eerste bedoelt met 'politiek' de instituties van de overheid; politicologie is dan de studie van deze instituties.Stoker, G. & D. Marsh (2010) "Introduction" In: Marsh, D. & G. Stoker 'Theory and Methods in Political Science'; Tromp, B. (1995) De Wetenschap der Politiek. Verkenningen, p. 1 De tweede benadering ziet politiek als het gebruik van macht van mensen over andere mensen; daarmee is de politicologie de studie van "de gebruikte technieken voor het uitoefenen van sociale macht", en beperkt haar onderzoeksgebied zich niet slechts tot de overheid, maar strekt dit zich uit over alle sociale domeinen waar macht wordt uitgeoefend.
Politicologen lenen methoden, theorieën en begrippen uit andere disciplines als de sociologie, psychologie, economie, filosofie,Dogan, M. "Political Science and the Other Social Sciences" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. 103 rechtsgeleerdheid en het vakgebied van de geschiedschrijving. De scheidslijnen tussen deze disciplines en de politicologie zijn niet scherp gedefinieerd. In de grensgebieden tussen deze disciplines en de politicologie liggen subdisciplines als de politieke sociologie, politieke psychologie, politieke economie, politieke filosofie,Dogan, M. "Political Science and the Other Social Sciences" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. 110-115 staatsrecht en politieke geschiedenis. Aan onderzoek op ieder van deze interdisciplinaire gebieden dragen steeds onderzoekers van beide disciplines bij. In Nederland geldt daarnaast dat het vakgebied der politicologie organisatorisch gescheiden is van dat van de bestuurskunde. Daarbij richt de bestuurskunde zich op het openbaar bestuur in algemene zin, terwijl de politicologie zich meer richt op de klassieke politieke instituties.
Geschiedenis van de politicologie
De geschiedenis van de politicologie gaat terug tot het werk van Griekse filosofen als Plato en Aristoteles en Romeinse historici als Polybius.Almond, G.A. "Political Science: The History of the Discipline" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. 53-57 Zij schreven als eersten op een systematische manier over het functioneren van de staat, waarbij ze verschillende politieke regimes vergeleken. Een belangrijke doorbraak was het werk van de renaissance-denker Niccolò Machiavelli.Almond, G.A. "Political Science: The History of the Discipline" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. 58 Machiavelli legde de focus op het individu, zoals de vorst (in De Vorst) en de burger (in Over de Burger), en op de drijfveren van hun handelen, waarbij hij gebruik maakte van "systematische empirische waarneming".Deschouwer, K. en M. Hooghe (2015) Politiek. Een inleiding in de politieke wetenschappen, p. 28 In de zeventiende eeuw werden aan verschillende universiteiten de eerste leerstoelen Politieke Wetenschap opgericht. Het ging daarbij om de leerstoel voor Politiek en Welsprekendheid, in 1602 ingesteld aan de Universiteit van Uppsala, en de leerstoel Politieke Wetenschap, in 1612 ingesteld door de Universiteit Leiden.Andeweg, R.B. (2014) "Leidse Politicologie: van Geesteswetenschappen en Rechten naar Sociale Wetenschappen" in Andeweg, R.B. en B. Vis (eds.) 'Politicologie in Nederland. Van Politisering naar Professionalisering' p. 67; Tromp, B. (1995) De Wetenschap der Politiek. Verkenningen, p. 21 De Leidse leerstoel werd bij oprichting ingenomen door Daniël Heinsius.
De moderne politicologie is als wetenschap ontstaan in de Verenigde Staten, in de tweede helft van de negentiende eeuw. De Amerikaanse historicus Herbert Adams zou de term politieke wetenschappen ('political science') hebben bedacht, toen hij geschiedenis doceerde aan de Johns Hopkins-universiteit. De empirische studie van de politiek begon met vroege werken als Political Science: Or the State Theoretically and Practically Considered van Theodore Woolsey uit 1878 en The State: Elements of Historical and Practical Politics van Woodrow Wilson uit 1889. Deze werken hadden een sterk descriptief karakter en richtten zich op de formeel-juridische aspecten van politieke instituties. Deze benadering wordt institutionalisme genoemd.Almond, G.A. "Political Science: The History of the Discipline" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. 62; Lowdes, V. (2010) "The Institutional Approach" In: Marsh, D. & G. Stoker 'Theory and Methods in Political Science', p. 60 In deze perioden werden departementen Political Science, Government en Politics opgericht aan Amerikaanse Universiteiten. Deze werden vaak bevolkt door historici, juristen en politiek-filosofen. Tegelijkertijd vond er onderzoek plaats, dat nu als politicologisch aangeduid zou worden, bij de departementen voor rechten en geschiedenis.Tromp, B. (1995) De Wetenschap der Politiek. Verkenningen, p. 54 In 1903 werd in Amerika de American Political Science Association opgericht, nog steeds de belangrijkste vereniging van politicologen. Na de Eerste Wereldoorlog vindt het eerste politicologische onderzoek plaats dat gebruik maakte van grootschalige enquêtes aan de University of Chicago.Almond, G.A. "Political Science: The History of the Discipline" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. 65-66 Dit onderzoek had een politiek-psychologisch karakter; de focus lag op de 'menselijke factoren' die politiek gedrag structureerden.'t Hart, P. (2010) "Political Psychology" In: Marsh, D. & G. Stoker 'Theory and Methods in Political Science', p. 99 De empirische studie van politicologie ontwikkelde zich in deze periode met name in de Verenigde Staten wat tot de huidige tijd het belangrijkste land voor de politicologie zou blijven.Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann "Preface" In: Goodin, R.E. & H.-D. Klingemann (eds.) A New Handbook of Political Science, p. xiii
Professor N.W. Posthumus had in 1946 in het Amsterdamse studentenblad Propria Cures plannen ontvouwd voor het stichten van een universitaire faculteit met politieke wetenschappen als kern.