Dagobert Duck, ook wel bekend als Oom Dagobert (Engels: Scrooge McDuck), is een antropomorfe eend en een van de vaste personages uit de Duckstad-wereld. Hij is een creatie uit 1947 van Carl Barks. Hij komt voor als een van de hoofdrolspelers in een deel van de lange stripverhalen waarin ook Donald Duck meedoet. Daarnaast is er een aantal kortere verhalen waarin alleen Dagobert Duck voorkomt.
Dagobert Duck is een steenrijke zakenmagnaat op tamelijk gevorderde leeftijd. In de meeste verhalen is zijn eigen geldpakhuis tevens de plek waar hij woont.
Oorsprong en ontwikkeling als stripfiguur thumb|230px|Dagoberts "voorloper" in The Spirit of '43 Het personage was oorspronkelijk gebaseerd op Ebenezer Scrooge, de hoofdpersoon uit het bekende verhaal A Christmas Carol van Charles Dickens. Gaandeweg is het echter een volkomen eigen leven gaan leiden als strip- en tekenfilmfiguur.
In tegenstelling tot veel andere Disney-personages begon Dagobert Duck zijn carrière niet als tekenfilm-, maar als stripfiguur. Zijn allereerste verschijning was in Barks' verhaal Christmas on Bear Mountain ("Kerstmis op de Berenberg") uit 1947. In 1943 was een soortgelijke figuur echter al opgedoken in de tekenfilm The Spirit of 43: een zuinige oude Schot die veel van Dagobert Duck weg had en die zeer waarschijnlijk als inspiratie diende. Het filmpje in kwestie was een informatiefilmpje over spaargeld tijdens de Tweede Wereldoorlog.
In 1952 was zijn populariteit haast net zo groot geworden als die van zijn neef Donald. Hij kreeg hij zijn eigen stripbladenreeks in Amerika, “Uncle Scrooge”. In het eerste stripverhaal waar hij de hoofdrol speelt, Een meer vol misère, wordt zijn meer vrolijke kant getoond. Ook is hij hier een echte vriend van de familie geworden. In deze strip speelden ook de Zware Jongens (reeds geïntroduceerd in een van Barks’ eerdere verhalen) een hoofdrol. Later zouden er meer vaste tegenstanders volgen zoals Govert Goudglans en Zwarte Magica.Duckipedia: Dagobert Duck. Gearchiveerd op 7 februari 2023. In het volgende nummer uit 1953 wordt voor het eerst meer bekend over zijn goudzoekersverleden, in het verhaal Terug naar Klondike.
In Nederland was Dagobert onder meer tijdens de jaren 1950 en 1960 te horen in een reeks hoorspelen.http://www.minigroove.nl/wimquint2.html. Gearchiveerd op 14 mei 2021. Ook verscheen hij al vrijwel vanaf het begin in (veelal vertaalde) verhalen in het weekblad Donald Duck, dat in oktober 1952 van start was gegaan.
Naam Zijn oorspronkelijke Engelse naam is Scrooge McDuck. Dit is een verwijzing naar de hiervoor genoemde Ebenezer Scrooge, de hoofdpersoon uit Dickens' klassieker A Christmas Carol in Prose uit 1843. Het eerste verhaal waarin Dagobert Duck een rol heeft, speelt zich dan ook af in de kersttijd.
De naam McDuck is een verwijzing naar Dagoberts Schotse afkomst. Barks koos ervoor om Dagobert uit Schotland te laten komen, vanwege de spreekwoordelijke zuinigheid van de Schotten. De meeste andere tekenaars zoals Don Rosa hebben deze verhaallijn later aangehouden.
In de Nederlandstalige versies van de strips werd de achternaam van Dagobert aanvankelijk ook geschreven als McDuck, maar dat Mc is in de loop der jaren weggevallen.In de Nederlandse Donald Duck meldt Dagobert McDuck eens aan een lezer dat hij door Mc niet meer te schrijven, veel inkt bespaart. De voornaam Dagobert is afkomstig uit het Duits.De klassieke oudheid van het weekblad Donald Duck op DD50.Inducks.org
Persoonlijkheid Oom Dagobert staat voor alles bekend om zijn –vaak extreme en absurde – gierigheid. Hij leeft zelf erg sober en probeert op elke mogelijke manier geld te besparen. Als het op geld verdienen aankomt, laat hij zich echter door niets of niemand tegenhouden. Hij zoekt voortdurend nieuwe doelen om na te streven en zo meer geld te verdienen, zoals het afsluiten van een goede zakendeal of het vinden van een verborgen schat. Als zakenman gaat hij vaak agressief en doortastend te werk.
Begin en ontwikkeling In zijn debuutverhaal uit 1947 is Dagobert nog vooral een verbitterde kluizenaar, die iedereen en vooral ook zijn naaste familie wantrouwt. Zijn karakter zou in de volgende verhalen echter snel ontdooien en een over het algemeen veel vriendelijker karakter krijgen. Hij zou gaandeweg zelfs uitgroeien tot een van de bekendste en vaakst terugkerende personages uit de Duckstad-wereld.YouTube - Evolution of SCROOGE MCDUCK Over 72 Years (1947-2019) Explained. Gearchiveerd op 31 mei 2023.
In de verhalen die volgden werd het karakter van Dagobert steeds verder uitgebouwd. In het tweede verhaal, Het geheim van het oude kasteel (1948) gaat hij samen met Donald en de neefjes terug naar zijn familiekasteel in Schotland. Hier is hij nog steeds erg oud en weinig energiek. In Een brief voor de kerstman (1949) blijkt hij over meer energie, driftbuien en een drang om zich te bewijzen te beschikken. Ook toont hij zich nu behulpzamer naar Donald.
Barks' verhaal Voodoo Hoodoo (1949) laat weer een vileinere kant van Dagoberts aard zien. Hier blijkt dat hij niet altijd eerlijk aan zijn geld is gekomen, maar soms niet terugdeinsde voor oplichterij en zelfs geweld. Donald is hier getroffen door een vloek die voor Dagobert zelf was bedoeld, dit vindt hij vooral grappig in plaats van zich heel betrokken te tonen bij zijn neef.
In De magische zandloper (1950) wordt voor het eerst duidelijk dat Dagobert arm is geboren en zelf zijn vermogen heeft verdiend; hij zegt dat hij de zandloper tijdens een reis als arme scheepsjongen in Marokko kocht. Het verhaal laat wederom zijn sluwe en harde kant zien.
In Billions to Sneeze At (1951) is voor het eerst zien dat Dagobert in zijn muntgeld zwemt, wat sindsdien een van de meeste iconische aspecten van het personage is geworden. Zijn streng bewaakte geldpakhuis wordt in Het bevroren geldpakhuis (“The Big Bin on Killmotor Hill”, eveneens uit 1951) geïntroduceerd.
Vooral in de eerste verhalen waarin hij meedeed was Dagobert ook erg afstandelijk tegenover zijn familie en wantrouwde elke vorm van bezoek in zijn kantoor. Een bekende running gag uit deze tijd is dat hij steevast een geweer of kanon schietklaar houdt wanneer er iemand binnenkomt. Ook heeft zijn kantoor een valluik dat met een druk op de knop openklapt wanneer Dagobert genoeg van zijn bezoeker(s) heeft. De verbaasde bezoeker wordt via een glijbaan naar de straat afgevoerd. Op deze manier kan Dagobert ook ongewenste bezoekers, zoals een belastinginspecteur, snel naar buiten gooien. In latere verhalen is zijn houding tegenover zijn familie veranderd en is hij duidelijk meer om hen gaan geven. Ook zijn houding als het om zaken gaat is veranderd. In oudere verhalen was hij erg cynisch over dingen als morele waarden en ging tot het uiterste voor geld. Dit karakter was bedacht door Barks en gebaseerd op met name de grote industriëlen uit de tijd dat Dagobert blijkbaar zijn fortuin vergaarde: eind negentiende en begin twintigste eeuw. In latere verhalen lijkt Dagobert beter na te denken over zijn daden en heeft hij een gevoel van eerlijkheid.
Dagobert gebruikt soms fysiek geweld tegen hen die zijn woede opwekken, maar hij is tegen het doden van anderen. Zo redt hij desnoods ook vijanden als die in gevaar verkeren.
Afwijkingen in DuckTales In DuckTales vertolkt Dagobert samen met zijn neefjes Kwik, Kwek en Kwak de hoofdrollen. Hier is hij vooral een stuk aardiger naar iedereen in zijn omgeving en opgewekter dan in de strips. Alleen in de eerste aflevering reageert hij eerst nog afwijzend naar zijn neefjes, net als in de stripverhalen. Hij ziet ze eerder als last nadat ze bij hem ingetrokken zijn (omdat Donald hier bij de marine is gegaan). Aan het eind van de eerste aflevering is hij echter veranderd en zijn ze vrienden.
Hij heeft in de serie een strenge erecode en houdt te allen tijde vol dat geld alleen iets waard is indien men het eerlijk heeft verdiend. Zijn gierigheid treedt echter ook hier weer duidelijk op de voorgrond.
Opmerkelijke eigenschappen Hij is het rijkste lid van de Biljonairsclub. Hij kan de aanwezigheid van goud ruiken op tientallen meters afstand. Wanneer hij vermoedt dat hij winst kan maken, krijgen zijn pupillen de vorm van eurotekens (voorheen guldentekens) of in de Engelse versie dollartekens. Als hij enkel aan iets weggeven of weggooien denkt, krijgt hij het alleen daarvan al helemaal op zijn zenuwen. Daarom heeft hij ook een vreselijke hekel aan hoge rekeningen. Hij wordt vaak erg boos als hij een belangrijke zakendeal misloopt en geeft Donald hier meestal de schuld van. Aan het eind van sommige verhalen rent Dagobert woedend achter Donald aan, terwijl hij dreigend zwaait met zijn wandelstok of paraplu. De jas die hij draagt, kreeg hij in 1902 samen met een tientje voor een chic pak dat hij gratis van een vooraanstaande modeontwerper had gekregen. Zijn hoed en wandelstok kocht hij in 1910 in Sint-Petersburg, waarna deze kleding in alle latere verhalen zo goed als nieuw blijft. Zijn favoriete hobby is het zwemmen in geld. Hij is allergisch voor vals geld, iets waardoor de Zware Jongens regelmatig door de mand vallen. Zijn lievelingswoord is "gratis". Donald Duck werkt in zijn geldpakhuis als muntenpoetser. Dit werk is het enige dat Donald echt goed kan en daarom komt hij hier naartoe als hij elders wordt ontslagen.
Verhaallijnen (verschillende versies)
In de loop der jaren hebben meerdere tekenaars het verleden van Dagobert Duck uitgediept. Zo zijn er meerdere verhalen ontstaan over zijn jonge jaren en hoe hij zijn fortuin zou hebben vergaard. Veel van deze verhalen spreken elkaar op bepaalde punten tegen, maar steeds terugkerende elementen zijn dat Dagobert Duck van oorsprong uit een arme Schotse familie komt, en zich nadien een weg omhoog heeft gewerkt naar rijkdom. Hij zou rijk zijn geworden als goudzoeker in Klondike.
Verhaallijn van Don Rosa
De bekendste versie van Dagobert Ducks levensverhaal is bedacht en opgetekend door de Amerikaanse schrijver en tekenaar Keno Don Rosa. Eind jaren negentig schreef en tekende hij een reeks van twaalf verhalen waarin het levensverhaal van Dagobert Duck volledig in kaart wordt gebracht, van 1877 tot 1947, gebaseerd op de talrijke verwijzingen naar Dagoberts verleden in de Barksstrips. Hier reist Dagobert onder andere af naar Klondike, de Mississippi en het Wilde Westen om zijn fortuin te vergaren. De gebeurtenissen zijn voor een groot deel gebaseerd op de verhalen van Barks. Daarnaast zijn er veel verwijzingen naar de verhalen van Barks en veel personen uit de strips van Barks worden in het levensverhaal geïntroduceerd. Ook ontmoet Dagobert een aantal echte historische figuren die leefden in de tijd waarin de verhalen zich afspelen, zoals Wyatt Earp en de latere Amerikaanse president Theodore Roosevelt (die hier voor het eerst opduikt in The Buckaroo of the Badlands, een verhaal uit 1992).
In deze verhalen is Dagobert de oudste zoon van Fergus McDuck en Downy O'Drake (Ma McDuck). Hij is geboren op 15 augustus 1867 in Schotland.Tweet van Donald Duck over Dagoberts verjaardag Zijn familie bezat ooit het Kasteel McDuck, maar leidt ten tijde van Dagoberts jeugd een armoedig bestaan, omdat het kasteel intussen is overgenomen door de Whiskervilles. Dagobert had al vanaf het begin van zijn leven de ambitie om rijk te worden. Daarom heeft hij reeds op tienjarige leeftijd als schoenpoetser gewerkt. Hiermee heeft hij zijn eerste dubbeltje verdiend, dat later zijn geluksdubbeltje zou worden.