thumb|Cali Chase, Mikey Butders en fotograaf Nicole op de filmset van een pornofilm, december 2007 Pornografie, ook wel afgekort tot porno, is het beschrijven, weergeven of suggereren van menselijke seksuele handelingen met het doel om seksuele opwinding op te wekken. De pornografie kan bijvoorbeeld bestaan uit mensen in opwindende houdingen op foto's, mensen die seksuele handelingen uitvoeren op film (pornofilm), door getekende beelden, geschreven of gesproken tekst of door geluiden. Pornografie in tijdschriften combineert meestal geschreven tekst met fotomateriaal. Meestal wordt pornografie professioneel geproduceerd en deels gratis, deels tegen betaling, op internet ter beschikking gesteld. Daarnaast is er amateurpornografie. Er wordt onderscheid gemaakt tussen 'zachte' ('soft porno') en 'harde' pornografie. Zachte pornografie is minder expliciet terwijl harde porno niks aan de verbeelding overlaat.
Pornografie is van alle tijden. Zo bestonden er in de oudheid al afbeeldingen van seksuele handelingen en in de steentijd werden al erotische grotschilderingen gemaakt. De begrippen pornografie, erotica en erotiek worden nog weleens met elkaar verward. Erotica moet gezien worden als kunst die weliswaar erotische gevoelens opwekt, maar waarbij de esthetiek en de emotie vooropstaan. De scheidslijn is echter vaag en verschilt per cultuur en periode. De vraag of pornografie een positieve of negatieve invloed heeft of zelfs verboden moet worden, is onder andere onder feministen onderwerp van debat.
Etymologie Het Nederlandse woord pornografie is ontleend aan het Franse woord pornographie. Dat woord is op zijn beurt weer afgeleid van het Frans pornographe, dat oorspronkelijk 'iemand die schrijft over prostitutie, obsceen gedrag' betekende.Philippa, M., Debrabandere, F., Quak, A., Schoonheim, T, & Sijs, N. van der (2003-2009). Etymologisch Woordenboek van het Nederlands. Amsterdam. Het woord pornografie is een samengesteld woord ontleend aan de Oudgriekse woorden πορνεία (porneia), dat ontucht of prostitutie betekent, en γράφειν (gráphein), 'schrijven'. Oudgriekse samenstellingen en afleidingen van πορνεία hebben allemaal betrekking op hoeren, bordelen of overspel.
Het Franse woord pornographe had oorspronkelijk betrekking op een verhandeling over de prostitutie.Pornographie, Instituut Nederlandse taal, 1936 Dit woord wordt voor de eerste keer gebruikt door Restif de la Bretonn. Van deze verschijnt in 1770 een boek met de titel Le Pornographe, ou Idées d’un Honnête-Homme sur un Projet de Réglement, pour les Prostituées (Vertaald: De pornograaf, of: ideeën van een eerzaam man over een ontwerpverordening voor de prostituees). Het boek is een verhandeling over prostitutie. In het boek schrijft hij over "het hoerenprobleem", dat volgens hem nooit zal verdwijnen.De geschiedenis van de erotiek: van holbewoner tot Markies de Sade
Pas in de jaren 1830-1840 wordt in Frankrijk de moderne betekenis van het woord pornografie, voor obscene geschriften en afbeeldingen, of erotisch prikkelend (kunst)werk gebruikt. Beide betekenissen zijn nog opgenomen in het dat verscheen in de periode 1863-1873.
Geschiedenis thumb|Seksuele handeling op een kleitablet uit Mesopotamië circa 20e eeuw v.Chr.. thumb|Seksuele handelingen van drie mannen op een schaal in de Oud-Griekse roodfigurige stijl, waarschijnlijk gemaakt rond 510 v.Chr. thumb|Een tekening uit 1906 door Édouard-Henri Avril uit de De figuris Veneris, een boek over seksuele posities waarvan de eerste versie reeds uit 1425 stamt. thumb|Prof. dr. Inger Leemans (VU): Waarom werd porno vanaf de Gouden Eeuw zo populair? (2016). Videolezing over de geschiedenis van de pornografie. Universiteit van Nederland.
De oudste erotische afbeeldingen stammen van voor de laatste ijstijd. Pornografie bestond reeds in de oudheid en komt in vrijwel alle culturen voor. Voorbeelden uit de oudheid zijn het Turijns erotisch papyrus uit het Oude Egypte waarop verschillende seksuele posities zijn afgebeeld. Ook op Oud-Grieks aardewerk in de roodfigurige stijl werden regelmatig seksuele taferelen afgebeeld, zo ook homoseksuele. Een ander voorbeeld is de Kamasoetra, een boek dat z'n huidige vorm kreeg rond het jaar 200. Het werk gaat met name over het huwelijk maar besteedt een groot aantal hoofdstukken aan uiteenlopende seksuele posities.
De boekdrukkunst heeft een belangrijke rol gespeeld in de verspreiding van pornografisch materiaal. Een belangrijk boek was het Engelse werk Fanny Hill uit 1748. Over het boek is veel geproduceerd en het is in vele landen verboden geweest.
Met de opkomst van de film kwamen ook de pornofilms. Een vroeg voorbeeld was de Franse film Le Coucher de la Mariée uit 1896 waarin een vrouw zich uitkleedt. De periode 1969 tot 1984 wordt wel de gouden eeuw van de pornofilm genoemd. Dit was de tijd van grote producties zoals Deep Throat, The Devil in Miss Jones en Behind the Green Door. Deze films werden aanvankelijk in gewone bioscopen en later wegens wettelijke beperkingen in kleinere zogenaamde pornobioscopen vertoond (in Nederland gekenmerkt door de ¨50 zitplaatsen¨-norm die onder het Kabinet Den Uyl door de toenmalige Minister van Justitie Dries van Agt als concessie werd doorgevoerd).
In deze films werd een toename zichtbaar van professioneel kwalitatief camerawerk, regie en cinematografie, die niet onderdeed voor de reguliere bioscoopfilms. Daarnaast was er vaak sprake van een goed verhaal en professioneel acteerwerk.
In de jaren 70 en 80 bereikten vooral zeer vele gespecialiseerde vrouwelijke porno-actrices alsook een geringer aantal mannelijke porno-acteurs een zekere status van beroemdheid, zoals de meest befaamde Amerikaanse acteur Ron Jeremy (die weliswaar jarenlang gold als ¨legendarisch¨, doch sinds 2020 van seksueel misbruik van actrices gedurende zijn langdurige loopbaan zou worden beschuldigd), Randy West, Peter North, Tom Byron en Harry Reems.
Van deze beroemde acteurs uit de jaren 80 zou Peter North na zijn loopbaan als porno-acteur nog enige beroemdheid genieten als auteur van zijn op persoonlijke ervaringen gebaseerd boek Penetrating Insights, Dit boek verwierf zelfs de status van collector's item en was bedoeld als een soort raadgeving voor andere mannen voor het ontmoeten en daten van aantrekkelijke vrouwen. Dit boek kon hij schrijven dankzij zijn privilege als voormalig porno-acteur verworven eigen mogelijkheid zelf talloze mooie vrouwen te ontmoeten en te daten. Daarin geeft hij de lezer tips over alles, van verzorging tot persoonlijke gezondheid.
Door de komst van de videorecorder kwam de porno in de huiskamer en kon men deze in alle privacy bekijken. Het aanbod werd groter maar zo ook de concurrentie, wat de kwaliteit niet ten goede kwam. De productie verplaatste zich deels naar Oost-Europa waar de actrices genoegen namen met lagere honoraria. Door het toenemend aanbod en nieuwe concurrentie nam ook de duur van de faam (ironisch: houdbaarheidsdatum) van de gevestigde beroemde acteurs en actrices af.
Begin 21e eeuw nam het gebruik van online porno, via peer-to-peer en streamingdiensten, sterk toe. Niet alleen werd er meer gekeken ook de winstgevendheid nam af waardoor de positie van de actrices verzwakt werd. Niet alleen kregen ze minder betaald, ook hadden ze op de set steeds minder in te brengen. De emancipatie heeft voor een nieuw genre gezorgd, de vrouwvriendelijke porno , ook wel porna genoemd. In deze variant ligt de nadruk op de beleving van de vrouw, de romantiek en de gelijkwaardigheid tussen man en vrouw. Ook werd het mannenlichaam meer in beeld gebracht. Sommige pornaproducenten gaan verder en geven de actrices en acteurs inspraak op de set, vinden het belangrijk dat ze zichtbaar plezier hebben en de penetratie mag soms ook ongemakkelijk en natuurlijker ogen. Critici stellen echter dat porna ook gewoon een marketingterm is zoals alle andere.
Beschikbaarheid op het internet Er staan veel pornografische foto's en video's op internet. Een aantal pornografische website behoort tot de meest bezochte ter wereld. Voor het bekijken moet soms betaald worden. Het gratis materiaal wordt gecombineerd met internetadvertenties, onder meer voor het betaalde materiaal. Mensen die pornografie aanbieden op OnlyFans maken zo soms reclame voor hun account. Volgens de Alexa ranking van best bezochte websites ter wereld was xvideos.com de meest bezochte pornosite ter wereld in 2015. Het was daarmee de 53 grootste site wereldwijd. Een andere veelbezochte pornosite was Pornhub. In 2012 was het aandeel pornografische websites rond de 4%.https://www.nrc.nl/nieuws/2012/10/22/internet-bestaat-grotendeels-uit-porno-12567144-a901708
In de Arabische wereld biedt slechts Libië een relevante hoeveelheid pornografische websites, maar veel bezoekers uit deze regio maken gebruik van buitenlandse websites. Zo bleek bijvoorbeeld uit Google Trends dat veel pornografische zoektermen wel degelijk van IP-adressen uit Arabische en islamitische landen afkomstig zijn.
In 2021 kwam de Britse website OnlyFans, waarop onder andere tegen betaling pornografisch materiaal van bekende personen werd getoond, in het nieuws. Onder druk van o.a. bankpartners besloot het bedrijf het tonen van expliciete seks op deze site te verbieden, maar deze beslissing werd al snel opgeschort toen creators die hierdoor getroffen zouden worden, overwogen over te stappen naar een andere site.
Maatschappelijke invloed Door de grote beschikbaarheid en toegankelijkheid van pornofilms op internet is het gebruik navenant toegenomen. Er is discussie over de mate van gebruik van pornografie en de cijfers variëren per onderzoek. Wel is duidelijk dat veel mensen regelmatig porno kijken, dat het gebruik onder jongeren hoger is, dat de gemiddelde man vaker porno kijkt dan de gemiddelde vrouw en dat mannen het vaker kijken tijdens het masturberen. Onderzoeken zijn niet altijd objectief, omdat rond het onderwerp nog steeds schaamte hangt. Een onderzoek uit 2024 onder Nederlandse jongeren en jongvolwassenen toonde de volgende cijfers aan: In de zes maanden ervoor had van de mannen tussen de 13 en 15 jaar 65 procent porno gekeken en tussen de 22 en 24 jaar was dit 96 procent. Bij jonge vrouwen lag het percentage lager, tussen de 13 en 15 jaar was dit 22 procent en tussen de 22 en 24 jaar was dit 75 procent.
Invloed van het feminisme
thumb|Porno (en bezwaar hiertegen) is van alle tijden. Franse cartoon tegen "La Grande Epidémie de Pornographie", 19e eeuw Over de invloed van pornografie op de samenleving bestaat weinig consensus. Door sommige groeperingen wordt pornografie als negatief gezien, door anderen als positief. Feministen zijn onderling sterk verdeeld over pornografie: sommigen vinden het een vorm van geweld tegen vrouwen die vernederend en seksistisch is, de gelijkwaardigheid van vrouwen ondermijnt en dat porno-actrices worden uitgebuit; andere feministen zeggen dat in ieder geval bepaalde vormen van pornografie juist een goede manier zijn voor vrouwen of seksuele minderheden om zich seksueel te uiten, om van seks te genieten en om zich te emanciperen. Zo kan porno een vrouw ook helpen om te ontdekken wat mogelijk is, wat ze graag zelf in bed zou willen en om het gesprek aan te gaan. Rond het begin van de 21 eeuw kwam er nieuw pornogenre in zwang, de porna, dat vrouwvriendelijk materiaal voortbracht.
Gevolgen