Leeuwarden () (Stadsfries: Liwwadden of Leewadden; Fries: Ljouwert ()) is een gemeente in het noorden van de Nederlandse provincie Friesland. De gemeente heeft in totaal inwoners per en hoort hiermee qua inwonertal tot de 25 grootste gemeenten van Nederland. Leeuwarden is na Groningen in inwonertal de grootste gemeente van Noord-Nederland. Leeuwarden heeft een oppervlakte van 167,10 km², waarvan 15,25 km² water.
De hoofdplaats van de gemeente is de gelijknamige stad Leeuwarden. De stad telde in ongeveer inwoners.
thumb|300px|De gemeente Leeuwarden in 1866
Kernen De gemeente Leeuwarden telt met ingang van 1 januari 2018 36 officiële kernen, waarvan de stad Leeuwarden verreweg de grootste is.
Per die datum werd de gemeente Leeuwarden opgeheven en per dezelfde datum werd een nieuwe gemeente Leeuwarden ingesteld, bestaande uit het grondgebied van de opgeheven gemeente Leeuwarden, uitgebreid met het grondgebied van de gemeente Leeuwarderadeel en een deel van het grondgebied van de gemeente Littenseradeel.
Voor de dorpen die eerder tot Littenseradeel en Boornsterhem behoorden, is de Friese naam de officiële. Eerder werd door de gemeente Leeuwarden ook Wijtgaard al verfriest tot Wytgaard.
Stad en dorpen Aantal inwoners per woonkern op behorende tot de gemeente Leeuwarden. Nederlandse naamStadsfriese naamFriese naamInwonersLeeuwardenLiwwaddenLjouwertStiens-StiensGrouw- GrouGoutum-GoutumWarga-WergeaIrnsum-JirnsumMantgum-MantgumWirdum-WurdumRoordahuizumRoadahuzumReduzumBritsum-BritsumWartena-WartenWijtgaardWytgaardWytgaardWeidum-WeidumCornjumKoarnjumKoarnjumOosterlittens-EasterlittensHijum-HijumLekkum-LekkumJorwerd-JorwertJelsum-JelsumHijlaard-HilaardOude Leije-Alde LeieHempensHempusHimpens(*)Snakkerburen-SnakkerbuorrenBaard-BaardFinkum-FeinsumJellum-JellumBeers-BearsHuins-HúnsFriens-FriensIdaard-IdaerdMiedum-Miedum(**)Swichum-SwichumAegumAgumEagumWarstiens-WarstiensLions-LeonsTeernsTirnsTearns(*)
(*) De plaatsen Teerns en Hempens worden bij elkaar berekend door het CBS. (**) Miedum en het buitengebied van Lekkum worden bij elkaar gerekend door het CBS, los van Lekkum zelf.
Buurtschappen Naast deze officiële kernen bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen: Abbengawier Angwier Baardburen Barrahuis Bartlehiem (deels) De Hem Domwier Fons Groote Bontekoe Gotum Hezens Horne Hofland Hoptille Midsburen Naarderburen Noordend Oude Schouw (deels) Poelhuizen Rewerd (deels) Schillaard Schrins Tichelwerk Tjaard Tjeintgum Truurd Tsienzerburen Vensterburen Vierhuis Vrouwbuurtstermolen (deels) Wammerd Wiel Wieuwens Wilaard Zuiderend
thumb|Topografische gemeentekaart van Leeuwarden, per september 2022 thumb|300px|Bevolkingsontwikkeling vanaf 1714
Bevolking De gemeente Leeuwarden is door autonome groei en dankzij een aantal herindelingen in het laatste decennium flink gegroeid naar ruim 123.000 inwoners. De samenstelling van de bevolking was per 1 januari 2018 10.545 personen met een migratieachtergrond, dit is 8,6% van de totale bevolking.
Bevolkingsgroei Vanaf de jaren '80 van de 20ste eeuw heeft de gemeente Leeuwarden een groeiende bevolking na een dip in de jaren '70.
1960 - 82.649 1970 - 88.688 1980 - 84.518 1990 - 85.570 2000 - 88.887 2010 - 94.073 2013 - 95.949 2014 - 107.412 (na gemeentelijke herindeling) 2017 - 108.667 2018 - 122.415 (na gemeentelijke herindeling) 2019 - 123.107 2022 - 125.542 2024 - 128.857 Bron: CBS Statline
Annexaties en herindelingen In 1944 werden de dorpen Lekkum, Miedum, Swichum, Wirdum, Huizum en Wytgaard geannexeerd van Leeuwarderadeel. In 2014 werd een deel van de toenmalige gemeente Boornsterhem (onder andere het dorp Grouw) toegevoegd aan Leeuwarden. In 2018 volgde de laatste gebiedsuitbreiding met delen van Littenseradeel (onder andere het dorp Mantgum) en de volledige gemeente Leeuwarderadeel.
Aangrenzende gemeenten
Bestuur en politiek Gemeenteraad
De gemeenteraad van Leeuwarden bestaat uit 39 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1986. +Gemeenteraadszetels Partij19861990199419982002200620102013201720222026GroenLinks-PvdA - - - - - - - - - - 9D66 1 5 6 2 2 - 2 4 4 3 5VVD 5 4 5 5 5 4 5 4 4 3 4CDA 9 9 7 7 7 5 5 6 5 4 4Gemeentebelangen 058 - - - - - - - - - - 4FNP - - - - 1 1 1 2 2 4 4FVD - - - - - - - - - 1 3JA21 - - - - - - - - - - 2PvdD - - - - - - - - 1 - 1ChristenUnie - - - - 1 2 2 2 2 2 1SP - - - 3 3 4 2 - - - 1Sociaal Lokaal Inclusief Milieubewust - - - - - - - - - - 1PvdA 18 15 11 13 10 15 11 12 11 8 PAL GroenLinks (tot 1992: Progressieve Aktie Leeuwarden, v.a. 2021: GroenLinks) 3 3 5 3 4 4 5 4 5 7 Gemeentebelangen Leeuwarden - - 2 3 2 2 4 4 2 4 Lijst058 - - - - - - - - 2 3 50PLUS - - - - - - - - 1 - -Verenigd Links - Feriene Lofts - - - - - - - 1 - - -Leefbaar Leeuwarden - - - - 2 - - - - - -GPV/RPF/SGP 1 1 1 1 - - - - - - -Totaal3737373737373739393939Opkomst39,59%40,59%53,46%
College van B&W Het college van burgemeester en wethouders voor 2022-2026 bestaat uit:
Waarnemend burgemeester: Foort van Oosten (VVD): openbare orde en veiligheid, algemene communicatie, handhaving en public affairs Wethouders: Hein de Haan (PvdA): 1e loco-burgemeester, wonen en bouwen, ruimte en leefomgeving en gebiedsontwikkeling Hein Kuiken (PvdA): wmo en maatschappelijke opvang, armoede en schuldhulp, financiën en cultuur Abel Reitsma (CDA): werk, participatie en inkomen, economie en toerisme Nathalie Kramers (GroenLinks): 2e loco-burgemeester, jeugd, onderwijs, publieke gezondheidszorg, vluchtelingen en inclusie Evert Stellingwerf (GroenLinks): klimaat, duurzaamheid, circulaire economie, vastgoed en erfgoed Gijs Jacobse (Gemeentebelangen): wijken en dorpen, dienstverlening, bedrijfsvoering en sport Gemeentesecretaris: Eelke de Jong: verantwoordelijk voor de gemeentelijke organisatie, bijwonen vergaderingen van het college van burgemeester en wethouders
Monumenten In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Leeuwarden (gemeente) Lijst van gemeentelijke monumenten in Leeuwarden (gemeente) Lijst van oorlogsmonumenten in Leeuwarden