Brabant was een provincie van België die na de Belgische onafhankelijkheid in 1831 ontstond door hernoeming van de provincie Zuid-Brabant door het Voorlopig Bewind. Deze hernoeming werd tot 1839 niet erkend door het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. De provincie werd op 1 januari 1995 opgeheven en gesplitst in de provincies Vlaams-Brabant en Waals-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Op dat moment telde de provincie ongeveer 2.283.000 inwoners.

Toponymie Het toponiem Brabant. De naam Brabant is afgeleid van het middeleeuwse hertogdom Brabant. De provincie heette, onder het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, Zuid-Brabant. De naam Zuid-Brabant verwees naar de ligging van de provincie: het was de meest zuidelijke provincie van het gebied brabant.

De naam Brabant zou komen van het middeleeuwse woord "braecbant", 'braec' wat moeras of drassig betekende en 'bant' met als betekenis gebied of streek. Brabant zou dus letterlijk betekenen: moerassig gebied of drassige streek.

Geschiedenis thumb|De provincie Brabant, gesplitst in Vlaams-Brabant (felgeel), Waals-Brabant (felrood), en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest (oranje). thumb|Het Hôtel de Limminghe in Brussel, zetel van het provinciebestuur De provincie Brabant bestond oorspronkelijk uit de arrondissementen Brussel, Leuven en Nijvel.

Anno 1882 telde Brabant 341 gemeenten: 123 in arrondissement Brussel, 111 in arrondissement Leuven en 107 in arrondissement Nijvel. De stad Brussel was veruit de meest bevolkte. Verder hadden de sterk groeiende gemeenten Schaarbeek en Sint-Jans-Molenbeek de stad Leuven ingehaald.

In 1961-1963 werd de taalgrens vastgelegd, die vanaf dan de provincie verdeelde in een Nederlands taalgebied, een Frans taalgebied en het tweetalige Brussel. Toen werd ook het arrondissement Brussel gesplitst in het tweetalige Brussel-Hoofdstad en het Nederlandstalige Halle-Vilvoorde. Eveneens werd in 1963 het Nederlandstalige kanton Landen overgeheveld van de provincie Luik naar de provincie Brabant (na een tijdelijke overheveling naar Limburg onder de Duitse bezetter in 1917).

Op het moment van de grootschalige gemeentefusies van 1976-1977 daalde het aantal gemeenten in Brabant van 330 naar 111. Een uitdrukkelijke uitzondering waren de 19 Brusselse gemeenten, die heden nog bestaan.

Splitsing van de provincie Sinds de oprichting van de gewesten als gevolg van de staatshervorming werd de provincie Brabant onderdeel van zowel het Brussels, het Vlaams als het Waals Gewest. Ingevolge de uitbreiding van de bevoegdheden van de gewesten bij de vierde staatshervorming in 1993, die van België een federaal land maakte, werd deze situatie juridisch onmogelijk. Op 1 januari 1995 werd Brabant daarom definitief gesplitst in de provincies Vlaams-Brabant en Waals-Brabant en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

De voorgeschiedenis is nog merkbaar in sommige federaal geregelde zaken, zoals de postnummers, de provinciale voetbalafdelingen en wegennummers. Het archief van de provincie Brabant wordt bewaard in het Rijksarchief te Brussel.

Het provinciebestuur zetelde in het Hôtel de Limminghe (heden het Brussels Parlementsgebouw). Net als de andere provincies was er een verkozen provincieraad, een permanente deputatie en een aangeduide gouverneur. Vanaf de provinciekieswet van 1921 tot aan de splitsing van de provincie waren er 90 provincieraadsleden.

Geografie Brabant ligt centraal in België en grenst aan onder andere aan de provincies Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Limburg, Henegouwen, Luik en Namen. Het landschap is overwegend laag en licht golvend, zonder echte bergen, met hoogtes die meestal rond de 70 meter liggen. Het hoogste punt van de gemeente is 165 meter hoog (TAW) in ligt nabij de gemeente Hélécine. De streek behoort grotendeels tot de vruchtbare leemstreek, wat ze geschikt maakt voor landbouw. Belangrijke rivieren zijn de Dijle, de Zenne, de Dender en de Gete, die zorgen voor de afwatering van het gebied. Brabant is ook dichtbevolkt, vooral rond Brussel, en kent een afwisseling van akkers, bossen, dorpen en steden. Belangrijke steden in deze regio zijn onder andere Leuven, Vilvoorde, Tienen, Halle en Waver.

Politiek

Structuur NationaalGemeenschap / GewestProvincieArrondissementProvinciedistrictKantonGemeenteDistrictAdministratiefNiveauBrussel, Leuven, Nijvel, Halle-Vilvoorde90 -BestuurBelgische regeringVlaamse regeringWaalse regeringDeputatieGemeentebestuurDistrictscollegeRaadKamer van volksvertegenwoordigersBelgische SenaatVlaams ParlementWaals ParlementProvincieraadGemeenteraadDistrictsraadKiesomschrijvingKieskring Brabant -Leuven, Halle-Vilvoorde, Nijvel - - - -VerkiezingFederaleRegionaleProvincieraads-Gemeenteraads-Districtsraads-

Gouverneurs Nr.GouverneurAmbtstermijnPartijad interim Pierre Van Meenen 1830 1830Liberalen 1 Feuillien de Coppin de Falaën(1800-1887) 1830 1834 Onafhankelijk 2 Goswin de Stassart(1780-1854) 1834 1838Liberalen 3 Guillaume de Viron(1791-1857) 1839 1845 Katholieken 4 Charles Liedts(1802-1878) 1845 1852Liberalenad interim Pierre Annemans(1792-1865) 1852 1855Onbekend 4 Charles Liedts(1802-1878) 1855 1861Liberalenad interim Pierre Annemans(1792-1865) 1861 1862Onbekend 5 François Dubois-Thorn(1805-1886) 1862 1883Onafhankelijk 6 Theodore Heyvaert(1834-1907) 1883 1884 Liberale Partij 7 Auguste Vergote(1818-1906) 1885 1906 Liberale Partij 8 Emile de Béco(1843-1928) 1906 1928 Katholieke PartijDuitse militaire gouverneurs August Friedrich Wilhelm Ludwig von Schroeder 1914 1915 Duitse Keizerrijk (bezetting)Duitse militaire gouverneurs Friedrich Hermann Anton von Hurt 1915 1918 Duitse Keizerrijk (bezetting)Duitse burgerlijke gouverneurs Karl Gerstein 1914 1916 Duitse Keizerrijk (bezetting)Duitse burgerlijke gouverneurs Eugen Kranzbühler 1917 1918 Duitse Keizerrijk (bezetting)Duitse burgerlijke gouverneurs Oskar Freiherr von der Lancken-Wakenitz 1918 1918 Duitse Keizerrijk (bezetting) 9 François-André Nens 1928 1935 KatholiekGazet van Antwerpen 18.01.1935. Was op moment van zijn benoeming kabinetschef van minister van binnenlandse zaken Albert Carnoy, zie notulen ministerraad 07.11.1928 10 Albert Houtart(1887-1951) 1935 1942 Katholieke Uniead interim Mathieu Croonenberghs(1904-1976) 1942 1943 Katholieke Uniead interim Frans Wildiers(1905-1986) 1943 1943 VNV (bezetting)ad interim Adrien Gillès de Pélichy 1943 1944 REX (bezetting)ad interim Jean Herinckx(1888-1961) 1944 1945 Katholieke Uniead interim Jules Hansez 1945 1945 Liberale PartijGazet van Antwerpen 04.08.1945 11 Fernand Demets(1884-1952) 1945 1951 Liberale Partij 12 Jean de Néeff(1909-1999) 1951 1976 PSC 13 Ivan Roggen(1921-1997) 1976 1989 PRL 14 André Degroeve(1931-2014) 1989 1994 PS

Provincieraad en deputatie De provincieraad van Brabant werd elke zes jaar rechtstreeks verkozen. Het dagelijks bestuur was in handen van de deputatie van de provincieraad. Die bestond uit leden verkozen door de provincieraad en werd voorgezeten door de gouverneur.

Bij de eerste verkiezingen als Belgische provincie op 29 september 1836 werden 57 leden verkozen met de 21 kantons als kieskring.

Demografische ontwikkeling Bij het ontstaan van België in 1830-1831 was Brabant slechts de vierde meest bevolkte provincie, na Henegouwen, West-Vlaanderen en (op kop) Oost-Vlaanderen. In de loop der tijd groeide Brabant (en met name Brussel) sneller en werd de provincie wel de meest bevolkte.

Inwoneraantal x 1000NIS - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen; 1980 en 1990=inwoneraantal op 1 januari; 1994=inwoneraantal op 31 december

Categorie:Brabant Categorie:Voormalige provincie van België