Abel Jacob Herzberg (Amsterdam, 17 september 1893 – aldaar, 19 mei 1989) was advocaat en procureur. Daarnaast was hij een Nederlandse toneel- en kroniekschrijver en essayist.
Levensloop Herzberg was de zoon van Russisch-Joodse ouders. In 1922 werd hij tot Nederlander genaturaliseerd. Als student was hij bevriend met Jacob Israël de Haan. Hij studeerde rechten in Amsterdam en werd na zijn studie advocaat en procureur. Als advocaat specialiseerde hij zich in de drankwetgeving. Zijn Duitse zwager Wilhelm Spiegel was in 1933 een van de eerste slachtoffers van het nazisme na Hitlers machtsovername.
Herzberg was van 1934 tot 1939 voorzitter van de Nederlandse Zionistenbond. Vanaf augustus 1940 tot de ontruiming in maart 1941 was hij directeur van het joodse werkdorp in de Wieringermeer. Herzberg stond met zijn vrouw en drie kinderen op de zogeheten Frederikslijst en genoot daardoor een zekere bescherming. Vanaf maart 1943 werd hij met zijn gezin geïnterneerd in Barneveld. Zijn drie kinderen ontsnapten toen de Duitsers in september 1943 het kamp ontruimden. Zij overleefden allen de oorlog als onderduikers. Herzberg en zijn vrouw werden getransporteerd naar Westerbork en later Bergen-Belsen, dat op 15 april 1945 door de Britten werd bevrijd. Vlak voor deze bevrijding was Herzberg op het verloren transport gezet. De trein waarin hij opgesloten zat, reed 14 dagen in oostelijke en zuidoostelijke richting door Duitsland, voordat de reis bij het dorpje Tröbitz, niet ver van de Elbe, in door de Russen veroverd gebied eindigde.Beschreven in zijn boek Amor Fati Op 30 juni 1945 kwam hij terug in Nederland. Abel Herzberg had kans gezien in het kamp een dagboek bij te houden. Na de oorlog is dit gepubliceerd onder de titel Tweestromenland.
In 1950 verscheen de Kroniek der Jodenvervolging, waarvoor hij de Jan Campertprijs won. Eerder had hij al opstellen geschreven over het concentratiekamp Bergen-Belsen (Amor fati, 1946) waarvoor hij de Dr. Wijnaendts Franckenprijs kreeg. In zijn stukken over het proces tegen de nazi Adolf Eichmann worden naast de harde feiten ook de menselijke achtergronden belicht en pleit Herzberg voor een waarachtige, geestelijke cultuur. Ook zijn toneelstukken over figuren uit de joodse geschiedenis gaan over alledaagse, menselijke problematiek.
Abel Herzberg was gehuwd met Theodora (Thea) Loeb. De dichteres en toneelschrijfster Judith Herzberg is hun dochter. Zijn zus Frieda was de moeder van psychiater Louis Tas. Abel Herzberg is begraven op de Liberaal Joodse Begraafplaats Gan Hasjalom aan de Vijfhuizerweg in Hoofddorp.
Prijzen 1949 - Dr. Wijnaendts Franckenprijs voor Amor fati 1952 - Extra prijs van de Jan Campert-stichting voor Kroniek der Jodenvervolging 1958 - ANV-Visser Neerlandia-prijs voor Herodes 1960 - ANV-Visser Neerlandia-prijs voor Sauls dood 1964 - Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele oeuvre 1972 - P.C. Hooft-prijs voor zijn gehele oeuvre
Bibliografie Boeken 1936 - Vaderland (toneelstuk) 1946 - Amor fati (zeven opstellen over Bergen-Belsen) 1950 - Tweestromenland (dagboek) 1950 - 'Kroniek der Jodenvervolging', in: Onderdrukking en verzet. Nederland in oorlogstijd (4 delen, 1947-1954, onder redactie van Johannes Jacobus van Bolhuis, Coenraad Dirk Jan Brandt, Hendrik Mattheus van Randwijk en Barend Cornelis Slotemaker), deel 3, p. 5—256. Afzonderlijke boekuitgave: Kroniek der Jodenvervolging 1940—1945 (1952. Derde druk, aangevuld met twee nabeschouwingen 1978. Nieuwe uitgave 1985) 1955 - Herodes (toneelstuk) 1958 - Sauls dood 1960 - Amor fati, Tweestromenland (twee boeken in één pocketuitgave) 1961 - Het proces Eichmann 1962 - Eichmann in Jeruzalem 1964 - Brieven aan mijn kleinzoon 1969 - Pro-Deo. Herinneringen aan een vooroordeel 1972 - Om een lepel soep - Over advocaten en cliënten 1974 - De memoires van koning Herodes 1975 - Drie rode rozen (novelle) 1979 - Een andere visie, bijlage bij de heruitgave van Het Joodsche Weekblad (met een inleiding van D. Houwaart) 1980 - De man in de spiegel. Opstellen, toespraken en kritieken 1940—1979 1981 - Twee verhalen 1983 - Brieven aan mijn grootvader 1985 - Mirjam, met illustraties van Mance Post, kinderboek 1986 - Aartsvaders 1993-1996 - Verzameld werk 1996 - Brief aan mijn kleindochter
Artikelen Het ondergaan van geweld. In: Politiek geweld - Uitg. Vredesopbouw / Studium Generale R.U. Utrecht, 1978
Literatuur Conny Kristel, Geschiedschrijving als opdracht. Abel Herzberg, Jacques Presser en Loe de Jong over de jodenvervolging. Amsterdam, 1998 (proefschrift). Arie Kuiper, Een wijze ging voorbij. Het leven van Abel J. Herzberg. Amsterdam, Querido, 1997.
Trivia De Abel Herzberglezing wordt sinds 1990 door de Rode Hoed in samenwerking met dagblad Trouw georganiseerd. Prominenten spreken een lezing uit ter nagedachtenis aan Abel Herzberg.https://rodehoed.nl/series/abel-herzberglezing/. Gearchiveerd op 27 september 2023.
Externe links
VIAF
Categorie:Holocausthistoricus Categorie:Kampgevangene in Westerbork Categorie:Kampgevangene in Bergen-Belsen Categorie:Nederlands advocaat Categorie:Nederlands essayist Categorie:Nederlands Holocaustoverlevende Categorie:Nederlands schrijver Categorie:Nederlands toneelschrijver Categorie:Zionist