thumb|270px|De Sint-Gaugericuskerk Pamel is een dorp in het Pajottenland van de Belgische provincie Vlaams-Brabant en een deelgemeente van de fusiegemeente Roosdaal. Pamel ligt aan de Brabantse oever van de Dender. In het dorpscentrum van Pamel bevindt zich ook het administratief centrum van de fusiegemeente. Pamel was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1965.
Geschiedenis Onder het ancien régime behoorde Pamel net als Strijtem en Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek tot het kwartier van Brussel in het hertogdom Brabant, en meer in het bijzonder tot de meierij van Gaasbeek. Na de Franse invasie werd Pamel als gemeente bij het kanton Sint-Martens-Lennik van het Dijledepartement ingedeeld., Ch. (an VII). Paemele. In Le département de la Dyle ou première partie du dictionnaire géographique et topographique des neuf départemens de la Belgique. (pp. 137-138). Bruxelles: Armand Gaborria.
Verschuiving van het centrum Het centrum van Pamel situeerde zich tot en met de 20e eeuw aan de rechteroever van de Dender. Echter, door enkele verbouwingen stortte de kerktoren neer in 1879 en beschadigde hierbij grote delen van de kerk. Op 3 april 1893 werd de bouw van de nieuwe kerk beslist ter hoogte van het huidige centrum. Ook het gemeentehuis, de gemeentelijke jongensschool en enkele huizen waren hier reeds eerder gebouwd. De verschuiving van het dorpscentrum richting huidig centrum kan dus in belangrijke mate toegewezen worden aan de herlocatie van het kerkgebouw.
Gehuchten Een belangrijk gehucht van Pamel vormt Ledeberg, een getuigeheuvel die ook al in de prehistorie bewoond geweest moet zijn. Een ander gehucht is Poelk, gelegen langs de Ninoofsesteenweg N8. Hier was vroeger een gemeenteschool. In Poelk staat de bekende grot, gebouwd op het einde van de 19e eeuw. Elk jaar wordt hier nog een processie gehouden.
Geografie Hydrografie Het landschap van Pamel wordt gevormd door de Denderoever aan de Kaai en de Ledeberg.
Bezienswaardigheden In Pamel zijn verscheidene erfgoedsites te vinden.
De Villa Puttenberg De Villa Den Uil De Sint-Gaugericuskerk Enkele bunkers van de voormalige KW-stelling Mariagrot van Poelk met twee opgaande beuken
Natuur en landschap Pamel ligt aan de noordgrens van het Pajottenland op een hoogte van 9-48 meter. De Dender loopt ten westen van Pamel met in het noorden het natuurgebied Pamelse Meersen. In het zuiden vindt men het Berchembos. Verder is er het natuurgebied Walputbeek-Dendermeersen ten zuidwesten van Pamel.
Demografische ontwikkeling
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen; 1976 = inwoneraantal op 31 december
Cultuur Toneel Het toneelstuk Het gezin Van Paemel is een van de bekendste werken van Cyriel Buysse. Het wordt nog geregeld opgevoerd en in 1978 werd het verfilmd als televisiefeuilleton en uitgezonden op de toenmalige BRT. In 1986 werd er eveneens een speelfilm van gemaakt. Naast de gedeelde naam heeft dit toneelstuk echter niets te maken met het dorp. Het berust dus eerder op een toevalligheid maar speelt wel mee in de herkenbaarheid van de dorpsnaam doorheen Vlaanderen.
Streekproducten Een bekend product is het bronwater van het merk Ledeberg. Bekende Pamelse dranken: Dikke van Pamel (genoemd naar Viktor De Klerck), Arjaun, Pamels Datje; een jenever gemaakt van tatjes (zeer kleine blauwe pruimen) Pamelse aardbeien en frambozen
Politiek Al sinds 1675 is in Pamel een soort burgemeester aanwezig. In het begin werd deze taak uitgeoefend door de baljuw van Pamel, nl. Balthasar de Regnaucourt. Later werd het ambt vervangen door de eerste schepen. En nog een tijd later, pas in 1754 valt voor de eerste maal het woord burgemeester. De laatste burgemeester van Pamel was Karel Van Cauwelaert de Wyels, hij bleef na de fusie van Pamel bij de gemeente Roosdaal nog enige tijd burgervader.
Voormalige burgemeesters PeriodeNaamPartij 1675-1682 Balthasar de Regnaucourt 1682-1700 Peeter Appelmans 1700-1705 Jan Geeroms 1720-1741 Joos Van Tricht 1741-1746 Jan De Coene 1746-1750 Peeter Van Huylenbroeck 1750-1757 Jan-Baptist Van Der Stappen 1758-1779 Jan Straetmans 1779-1787 Arnold-Petrus Van den Heuvel 1789-1796 Jan-Baptist de Vidts 1796-1800 Jan-Baptist Walckiers 1800-1803 Arnold Petrus Geeroms 1803-1806 Jan-Baptist Walckiers 1806-1808 Jan-Baptist Kestens 1808-1813 Jan Van Overstraeten 1813-1821 Henri Claus 1821-1827 Judocus Joannes Van Bellinghen 1827-1857 Elias de Vidts Katholiek 1857-1877 Petrus-Joannes Baveghem Katholiek 1877-1907 Frans Tondeurs Katholiek 1907-1921 Cornelius-Frans van Mieghem Katholiek 1921-1958 Joseph De Schepper CVP 1958-1964 Dokter Albert Roosens CVP 1964-1965 Karel Van Cauwelaert de Wyels CVP
Sport Voetbalclub Denderzonen Pamel is aangesloten bij de KBVB en actief in de provinciale reeksen. De club speelde in haar geschiedenis 11 jaar in de nationale reeksen.
Bekende Pamelaars Hendrik Borginon (1890-1985), advocaat en politicus Victor De Klerck (1848-1885), alias den Dikke van Pamel Joseph De Schepper (1881-1967), burgemeester, stichter van "de Lébergbronnen" Josephus Désiderius Cautaerts (1888-1962), laatste kerkbaljuw "suiss" te Pamel Albert Roosens (1916-1983), burgemeester Fons Straetmans (1939-2023), wielrenner, kapper en komiek Karel Van Cauwelaert de Wyels (1905-1987), burgemeester, senator, hoofdredacteur dagblad Het Volk Hubert van Herreweghen (1920-2016), auteur, dichter
Nabijgelegen kernen Ledeberg, Okegem, Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek
Categorie:Plaats in Vlaams-Brabant