thumb|Joop Koopman presenteerde de quiz van 1971 tot 1981. 2 voor 12 (vanaf januari 2019 gestileerd als 2v12) is een televisiequiz die op de Nederlandse publieke omroep wordt geproduceerd en uitgezonden door BNNVARA (voorheen VARA). Het is een kennisquiz waarbij de deelnemers, teams van twee spelers, twaalf vragen moeten beantwoorden. Vandaar de naam: 2 voor 12. Uit de twaalf beginletters van de antwoorden moeten zij dan een woord raden.
Spelverloop Er zijn steeds twee teams die het tegen elkaar opnemen, echter na elkaar. Het tweede team weet niet hoe het eerste team heeft gespeeld, maar het eerste team mag toekijken als het tweede team aan de beurt is. De spelers moeten twaalf vragen beantwoorden. De vragen gaan bij beide teams vrijwel altijd over gelijksoortige onderwerpen waarbij vraag 12 een vraag is over muziek (meestal popmuziek). Van elk antwoord wordt de beginletter genoteerd(de kijker ziet deze beginletters onder in beeld in de vakjes verschijnen). Bij eigennamen wordt de beginletter van de achternaam genoteerd. De spelers krijgen niet te horen of hun antwoorden goed of fout zijn (de kijker krijgt dit wel te zien) en weten dus ook niet of de genoteerde beginletters goed zijn. De deelnemers krijgen in de eerste ronde 15 minuten speeltijd. Ze mogen de antwoorden zoveel als ze willen in naslagwerken opzoeken. Naast een aantal standaardwerken zoals de Winkler Prins Encyclopedie en de Grote Bosatlas, zijn er per aflevering verschillende andere naslagwerken die de deelnemers kunnen raadplegen. Dit varieert van filmjaarboeken tot plantenboeken en het boek 50 jaar hitparade voor het opzoeken van het antwoord op vraag 12 (de muziekvraag). Ook "Het aanzien van ...." dat aan het begin van elk jaar verschijnt, wordt vaak gebruikt als naslagwerk. Tot september 2015 mocht ook de online encyclopedie Encarta worden gebruikt. Sinds die datum mag een aantal vragen op Wikipedia worden opgezocht. Hiervoor is de computer voor de spelers voorzien van een internetverbinding — beperkt tot de Nederlandstalige Wikipedia. Naar termen zoeken op een pagina door middel van Ctrl+F is daarbij uitgeschakeld.NPO Start 2 voor 12, seizoen 2024 aflevering 8 (19.15 e.v.), geraadpleegd op 7 april 2024 Per aflevering mag een vast aantal vragen (maximaal vier) op Wikipedia nagezocht worden.
Het opzoeken kost echter euro's: zodra een speler een boek opent of op de computer iets op Wikipedia opzoekt, gaat de kassa teruglopen. Hierbij is het geluid van een tikkende klok te horen. Als een antwoord op een vraag gevonden is, rinkelt de speler een belletje om de teller te stoppen en geeft hij of zij vervolgens het gevonden antwoord op de betreffende vraag met het bijbehorende vraagnummer, waarvan de beginletter wordt ingevuld op de betreffende plek. Meestal luistert de ene speler naar de vragen terwijl de andere de antwoorden op de vorige vragen opzoekt. De spelers mogen hun antwoorden achteraf veranderen.
De tweede fase van het spel – het 'puzzelen' – begint als er nog twee minuten over zijn, of eerder als alle vragen zijn beantwoord en de spelers dat willen. Sinds een spelregelwijziging van januari 2009 is de beschikbare tijd in deze tweede fase altijd twee minuten. De spelers kunnen vanaf dit moment geen antwoorden meer veranderen. Bij vragen die niet zijn beantwoord verschijnen dan streepjes. Nu dient uit de beginletters van de twaalf antwoorden een woord van twaalf letters te worden samengesteld, waarbij het erom gaat om met het 'kopen' van letters zo weinig mogelijk euro's te verliezen. De deelnemers kopen die letters door bijvoorbeeld te zeggen: "De A van (vraag) zeven". Hebben zij in de eerste fase van het spel het juiste antwoord gegeven op de desbetreffende vraag, dan verschijnt de letter op de positie die deze inneemt in het twaalfletterige woord dat moet worden gemaakt. Was het antwoord fout (ook als de beginletter toevallig goed was), dan verschijnt er een vraagteken op die positie. De spelers weten dan dat het antwoord fout was, maar nog steeds niet welke letter er had moeten staan (in eerste instantie werd er dan een half antwoord toegekend).
Telling thumb|Joop Koopman en twee kandidaten in 1971 Bij de start van de quiz staat de teller op 500 euro. (Tot 2015 was dit 600 euro, en in het guldentijdperk 1200.) Het gebruik van een naslagwerk door één persoon kost 1 euro per 2 seconden (tussen 1993 en 2002 een gulden per seconde). Gebruikt ook de tweede persoon een naslagwerk, bijvoorbeeld om te helpen als er veel moet worden opgezocht, dan kost het opzoeken wederom een euro per seconde (het geluid van de tikkende klok klinkt dan sneller en de teller loopt dan sneller terug). Het kopen van een letter in de tweede fase van het spel kost 10 euro. Na afloop worden extra euro's bonus gegeven, tenzij meer dan drie vragen verkeerd beantwoord zijn: 3 fouten 25 euro, 2 fouten 50 euro, 1 fout 75 euro en geen fouten 100 euro. Voorheen kreeg het team 100 (200 in guldentijdperk) euro bonus als er maximaal drie fouten waren. Sinds 2015 leveren goede antwoorden die niet zijn opgezocht extra euro's bonus op. Per niet opgezocht goed antwoord wordt 10 euro bonus gegeven. De kijker ziet de niet opgezochte goede antwoorden aan de violette rand om de betreffende letters. Wanneer de spelers een juist antwoord hebben gegeven en toch besluiten voor de zekerheid het antwoord op te zoeken, dan verdwijnt de violette rand en worden de 10 extra euro's niet toegekend. Het koppel dat de meeste euro's overhoudt én het woord heeft geraden, mag door naar de volgende ronde, waarin de speeltijd een minuut korter is. Wint het koppel ook voor de derde achtereenvolgende keer, dan krijgt het een veelvoud van de gewonnen euro's uitbetaald. Een team kan ook na de tweede ronde al beslissen om geen derde ronde te spelen en naar huis te gaan. In de volgende aflevering komen er dan twee nieuwe teams. Na winst in de eerste aflevering mag men niet stoppen en moet het team terugkomen voor een tweede aflevering. Na winst in de tweede aflevering kan men kiezen voor doorgaan naar de derde en laatste aflevering of stoppen. Stopt men na tweemaal winst, dan krijgen de winnaars het bedrag van beide afleveringen, vermenigvuldigd met drie. Winnen ze ook een derde maal, krijgen ze het bedrag van alle drie de afleveringen, vermenigvuldigd met vijf. Met ingang van september 2025 wordt na de tweede ronde het bedrag vermenigvuldigd met twee en na de derde ronde met zes. Dit om de kandidaten een grotere verleiding te geven om door te spelen na winst in de tweede ronde. Veel teams durfden de laatste jaren een derde ronde niet aan. Als het woord niet wordt geraden gaat het team met lege handen naar huis, ook als dit gebeurt in de tweede of derde ronde. Het team krijgt dan nog wel een pennenset als troostprijs. Als beide teams het woord wel raden, krijgt ook het verliezende team deze pennenset. Ook als een team de derde ronde wint of na de tweede ronde besluit te stoppen krijgt dit team sinds 2017 naast het geld deze pennenset. Als geen van de teams het woord weet te raden, moeten zij beide naar huis. Ze krijgen dan allebei de pennenset. Ook in dit geval komen er in de volgende aflevering twee nieuwe teams.
Selectieprocedure Deelnemers moeten vooraf geslaagd zijn voor een test. Daarmee worden zwakke spelers vermeden zodat de uitzendingen spannend blijven. Door de massale aanmeldingen staat de inschrijving maar een paar momenten van het jaar open. Welke momenten dit zijn geeft Joosten zelf aan tijdens de uitzendingen van het programma. Op deze momenten kan men zich aanmelden via de site van het programma (via de optie "Aanmelden"). Tweemaal per jaar wordt in Hilversum een selectiedag gehouden. De inschrijvers worden daarvoor uitgenodigd. Elk uur worden zo’n veertig nieuwe kandidaten ontvangen. Hun kennis wordt in dat uur getest. Daarbij moeten individueel honderd vragen schriftelijk worden beantwoord, verdeeld over tien rubrieken. ‘Het is handig om bijvoorbeeld de ministers van het kabinet te kennen evenals een aantal schrijvers, films, acteurs, zangers, buitenlandse politieke kopstukken, geografie en dieren,’ aldus Joosten. De vragen worden individueel gemaakt, waarbij koppels gescheiden worden. Er kan dan niet worden samengewerkt. Ook opzoeken van antwoorden is er niet bij, de parate kennis van elke individuele deelnemer wordt getest. De test zelf blijft geheim en mag na afloop niet worden meegenomen. Ook de exacte uitslag wordt niet meegedeeld, enkel of het voldoende is. Alleen deelnemers die een voldoende halen mogen door naar de volgende ronde: een gesprek met de eindredacteur en presentator Astrid Joosten. Daarin wordt de gang van zaken uitgelegd. Later wordt de lijst met boeken voor het opzoeken overhandigd. Tijdens het gesprek worden de aankomende spelers door de redactie verder geselecteerd.
Thuis gemakkelijker Het raden van het woord is voor de kijker gemakkelijker dan voor de kandidaten. Zo is voor de kijker zichtbaar welke letters fout zijn, maar voor de kandidaten niet. Ook als de kijker bepaalde al dan niet fout gegeven antwoorden wel weet en dus extra letters kent, is het woord makkelijker te raden. Tot 2018 hadden de woorden van beide teams met elkaar te maken. Hierdoor wist de kijker bij het tweede team in welke richting het woord gezocht moest worden. Het spel is aangepast na opmerkingen van kijkers hierover. Bovendien hebben de teams vergelijkbare vragen, waarbij in de vraag voor het tweede team soms het antwoord wordt verwerkt dat het eerste team had moeten geven.
Geschiedenis thumb|1978: Joop den Uyl speelt de quiz met Jos van Kemenade ter gelegenheid van de 1 meiviering. Presentator Joop Koopman staat in het midden. De quiz werd bedacht door Ellen Blazer en werd van oktober 1971 tot december 1981 gepresenteerd door Joop Koopman. Sommige vragen werden ingeleid door een animatie. Deze animaties werden vervaardigd door studenten van de Rietveldacademie.
thumb|Astrid Joosten (hier in 2008) is de huidige presentatrice. Toen eind jaren 80, begin jaren 90 veel oude spelletjes (Babbelonië, Wie van de Drie, Zo vader, zo zoon) weer op televisie werden vertoond (zij het soms in een nieuw jasje en onder een nieuwe naam), kwam ook 2 voor 12 weer op de buis. De eerste aflevering in de nieuwe vorm was op 16 maart 1991, nadat er eerder in november 1990 een speciale aflevering was uitgezonden ter gelegenheid van 65 jaar VARA. De presentatie is sindsdien in handen van Astrid Joosten, en de animaties worden vervaardigd door studenten van de HKU.
Vanaf 6 oktober 2005 werd ter gelegenheid van het 25-jarig jubileum een aantal speciale afleveringen uitgezonden met als deelnemers de winnaars van eerdere afleveringen. Tot de deelnemers behoorden onder anderen Martin Lodewijk en Relus ter Beek. Eind december 2005 werden de halve finales en de finale uitgezonden. Sander Zielhuis en Matthijs van Pijkeren (uit Utrecht) wonnen uiteindelijk de finale en gingen met 25.000 euro naar huis.
Op 28 februari 2008 raadde een team het woord zonder een enkele letter te kopen. Daarnaast werden nul fouten gemaakt waardoor het eindbedrag op een recordhoogte van 673 uit kwam, meer dan het startbedrag. Ook op 26 februari 2026 raadde een team het woord zonder een letter te hoeven kopen. Zij kwamen met nul fouten op een score van 665. Op 26 maart 2009 eindigden beide koppels op dezelfde stand, namelijk 519 euro. In dit geval werd gekeken naar het aantal fouten. Koppel 2, dat toen de derde ronde speelde, had het minst aantal fouten gemaakt en won 9756 euro.
In 2016 is ter gelegenheid van het 45-jarig bestaan van de quiz de paardensprong weer ingevoerd als een van de vragen. Hierbij dient een woord van 8 letters te worden geraden.