Het kabinet-Balkenende II was het Nederlandse kabinet van 27 mei 2003 tot 7 juli 2006. Het werd gevormd door de politieke partijen Christen-Democratisch Appèl (CDA), Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD) en de Democraten 66 (D66) na de Tweede Kamerverkiezingen van 2003. Het kabinet-Balkenende II was een meerderheidskabinet dat zowel in de Eerste Kamer en Tweede Kamer kon rekenen op een geringe meerderheid. Het kabinet-Balkenende II was met een regeringsperiode van 1130 dagen het langstzittende kabinet onder leiding van Jan Peter Balkenende.
Verloop Het kabinet voerde een omvangrijk pakket aan bezuinigingen door op onder andere de sociale zekerheid. Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aart Jan de Geus hield zich bezig met het herzien van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering (WAO), de invoering Wet Werk en Inkomen naar arbeidsvermogen, de Wet Werk en Bijstand en korting op de huurtoeslag van €18 per maand. Verder lukte het om het stelsel van ziektekostenverzekeringen te wijzigen, in 2006 werd door minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Hans Hoogervorst een nieuw zorgstelsel ingevoerd. Daarnaast maakte de economie een periode van recessie door, die leidde tot oplopende werkloosheid. Het kabinet stuurde daarom aan op loonmatiging en vice-premier en minister van Financiën Gerrit Zalm moest verdere bezuinigingen doorvoeren.
Het kabinet besloot in maart 2003 om alleen politieke, maar geen militaire steun te geven aan de invasie van Irak, maar stuurde wel een legereenheid om in het bezette Irak een deel van de provincie Basra te bewaken. Ook werd in NAVO-verband een legereenheid naar de provincie Uruzgan in Afghanistan gezonden. In eigen land werd een streng vreemdelingenbeleid gevoerd door minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie Rita Verdonk, met de nadruk op inburgering van immigranten. Aan gezinshereniging werden voorwaarden verbonden, zoals een inkomens- en een taaltoets.
Paasakkoord Op 23 maart 2005 stemde de Eerste Kamer tegen een voorstel om een grondwetswijziging door te voeren die de rechtstreeks gekozen burgemeester mogelijk moest maken. Vicepremier en minister voor Bestuurlijke vernieuwing en Koninkrijksrelaties Thom de Graaf (D66) trad in reactie daarop af. De coalitiepartijen moesten vervolgens opnieuw onderhandelen over een regeerakkoord. In het paasweekeinde bereikten de partijen een akkoord, het zogenoemde Paasakkoord. Op 31 maart 2005 werd de burgemeester van Wageningen Alexander Pechtold (D66) benoemd als minister voor Bestuurlijke vernieuwing en Koninkrijksrelaties. De functie van vicepremier werd vervolgens overgenomen door minister van Economische Zaken Laurens Jan Brinkhorst (D66).
Steun in de Tweede Kamer In juli 2004 publiceerden VVD–Tweede Kamerleden Geert Wilders en Gert-Jan Oplaat een op persoonlijke titel opgesteld manifest met tien stellingen "bedoeld voor de interne discussie binnen de VVD". Ze stelden onder meer dat radicale moslims Nederland moeten worden uitgezet. Ze namen met hun stellingen ook afstand van partijgenoten staatssecretarissen Mark Rutte en Melanie Schultz van Haegen, die eerder een pleidooi hadden gehouden om van de VVD juist een sociaal-liberale partij te maken.
In augustus 2004 kwam Wilders meerdere keren in conflict met VVD–Tweede Kamer fractievoorzitter Jozias van Aartsen, die dreigde hem vervolgens uit de VVD–Tweede Kamerfractie te zetten als hij zich niet meer aan de fractiediscipline zou houden. Op 2 september 2004 was de positie van Wilders als VVD–Tweede Kamerlid onhoudbaar geworden en was de breuk tussen hem en de rest van de VVD–Tweede Kamerfractie een feit. Wilders besloot verder te gaan als eenmansfractie Groep Wilders.
Personele wijzigingen Op 3 december 2003 trad minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer (CDA) af, omdat hij was benoemd tot secretaris-generaal van de NAVO. Hij werd diezelfde dag opgevolgd door voormalig secretaris-generaal van het ministerie van Buitenlandse Zaken en oud-ambassadeur voor de Europese Unie Ben Bot (CDA).
Op 9 juni 2004 stapte staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Annette Nijs (VVD) op, omdat haar positie onhoudbaar was geworden, nadat er in de Tweede Kamer een niet aangenomen motie van treurnis tegen haar was ingediend. Op 17 juni 2004 werd staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Mark Rutte (VVD) benoemd als staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Hij werd diezelfde dag opgevolgd als staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid door voormalig staatssecretaris van Defensie Henk van Hoof (VVD).
Op 27 juni 2006 trad staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Mark Rutte (VVD) af, nadat hij op 31 mei 2006 was gekozen tot partijleider van de VVD en van mening was dat hij in die positie beter geen deel meer kon uitmaken van het kabinet. Op 29 juni 2006 werd voormalig wethouder van Den Haag Bruno Bruins (VVD) benoemd als zijn opvolger. Doordat het kabinet diezelfde dag viel, werd hij pas officieel beëdigd bij het aantreden van het nieuwe kabinet-Balkenende III op 7 juli 2006.
Ambtsbekleders +Balkenende II Rijksoverheid.nl Ambtsbekleders Ministers / Ministerie Termijn Partij 120px|J.P. (Jan Peter) Balkenende mr.dr. J.P. (Jan Peter) Balkenende (1956) Minister-president / Minister Algemene Zaken 22 juli 2002 – 14 oktober 2010 Functie gecontinueerd van het vorige Kabinet-Balkenende IFunctie gecontinueerd in het volgende Kabinet-Balkenende III CDA 120px|G. (Gerrit) Zalm drs. G. (Gerrit) Zalm (1952) Vicepremier / Minister Financiën 27 mei 2003 – 22 februari 2007 VVD Minister Economische Zaken 3 juli 2006 – 7 juli 2006 Waarnemend 120px|Th.C. (Thom) de Graaf mr. Th.C. (Thom) de Graaf (1957) Minister Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) 27 mei 2003 – 23 maart 2005 Afgetreden D66 Vicepremier 120px|L.J. (Laurens Jan) Brinkhorst mr. L.J. (Laurens Jan) Brinkhorst (1937) Economische Zaken 31 maart 2005 – 3 juli 2006 Minister 27 mei 2003 – 3 juli 2006 120px|J.W. (Johan) Remkes J.W. (Johan) Remkes (1951) Minister Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 22 juli 2002 – 22 februari 2007 VVD 120px|J.G. (Jaap) de Hoop Scheffer mr. J.G. (Jaap) de Hoop Scheffer (1948) Minister Buitenlandse Zaken 22 juli 2002 – 3 december 2003 Afgetreden na benoeming tot secretaris-generaal van de NAVO CDA 120px|B.R. (Ben) Bot mr.dr. B.R. (Ben) Bot (1937) 3 december 2003 – 22 februari 2007 120px|J.P.H. (Piet Hein) Donner mr. J.P.H. (Piet Hein) Donner (1948) Minister Justitie 22 juli 2002 – 21 september 2006 120px|H.G.J. (Henk) Kamp H.G.J. (Henk) Kamp (1952) Minister Defensie 12 december 2002 – 22 februari 2007 VVD 120px|J.F. (Hans) Hoogervorst drs. J.F. (Hans) Hoogervorst (1956) Minister Volksgezondheid, Welzijn en Sport 27 mei 2003 – 22 februari 2007 120px|A.J. (Aart Jan) de Geus mr. A.J. (Aart Jan) de Geus (1955) Minister Sociale Zaken en Werkgelegenheid 22 juli 2002 – 22 februari 2007 CDA 120px|M.J.A. (Maria) van der Hoeven M.J.A. (Maria) van der Hoeven (1949) Minister Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 120px|K.M.H. (Karla) Peijs drs. K.M.H. (Karla) Peijs (1944) Minister Verkeer en Waterstaat 27 mei 2003 – 22 februari 2007 120px|C.P. (Cees) Veerman dr. C.P. (Cees) Veerman (1949) Minister Landbouw, Natuurbeheer en Visserij 22 juli 2002 – 1 juli 2003 Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit 1 juli 2003 – 22 februari 2007 120px|S.M. (Sybilla) Dekker S.M. (Sybilla) Dekker (1942) Minister Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer 27 mei 2003 – 21 september 2006 VVD Ambtsbekleders Minister / Portefeuille / Ministerie Termijn Partij 120px|A. (Alexander) Pechtold drs. A. (Alexander) Pechtold (1965) Minister Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) 31 maart 2005 – 3 juli 2006 D66 120px|Agnes van Ardenne A.M.A. (Agnes) van Ardenne (1950) Minister • Ontwikkelingssamenwerking (Buitenlandse Zaken) 27 mei 2003 – 22 februari 2007 CDA 120px|M.C.F. (Rita) Verdonk drs. M.C.F. (Rita) Verdonk (1955) Minister • Integratie • Immigratie • Asielzaken • Vreemdelingenzaken (Justitie) 27 mei 2003 – 13 december 2006 VVD Ambtsbekleders Staatssecretaris / Portefeuille / Ministerie Termijn Partij 120px|A. (Atzo) Nicolaï mr.drs. A. (Atzo) Nicolaï (1960–2020) Staatssecretaris • Europese Zaken (Buitenlandse Zaken) 22 juli 2002 – 7 juli 2006 VVD 120px|J.G. (Joop) Wijn mr.drs. J.G. (Joop) Wijn (1969) Staatssecretaris • Fiscale Zaken • Belastingdienst • Agglomeratie Zaken • Staatsloterij • Muntwezen (Financiën) 27 mei 2003 – 7 juli 2006 CDA gecentreerd|kaderloos|132x132px ir. C.E.G. (Karien) van Gennip (1968) Staatssecretaris • Internationale Handel • Exportbevordering • Midden- en Kleinbedrijf • Consumentenbeleid • Telecommunicatie • Toerisme • PTT (Economische Zaken) 27 mei 2003 – 22 februari 2007 120px|C. (Cees) van der Knaap C. (Cees) van der Knaap (1951) Staatssecretaris • Materieelvoorzieningen • Personeelsbeleid (Defensie) 22 juli 2002 – 18 december 2007 120px drs. C.I.J.M. (Clémence) Ross-van Dorp (1957) Staatssecretaris • Jeugdbeleid • Ouderenbeleid • Gehandicaptenbeleid • Verpleging- en Verzorging • Medische Ethiek • Biotechnologie • Sport (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) 22 juli 2002 – 22 februari 2007 120px|M. (Mark) Rutte drs. M. (Mark) Rutte (1967) Staatssecretaris • Sociale Zekerheid • Arbeidsomstandigheden • Armoedebeleid • Bijstandszaken • Pensioenen (Sociale Zaken en Werkgelegenheid) 22 juli 2002 – 17 juni 2004 Afgetreden na benoeming tot staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap VVD 120px|H.A.L. (Henk) van Hoof H.A.L. (Henk) van Hoof (1947) 17 juni 2004 – 22 februari 2007 120px|A.D.S.M. (Annette) Nijs drs. A.D.S.M. (Annette) Nijs (1961) Staatssecretaris • Speciaal Onderwijs • Beroepsgericht Onderwijs • Volwassenenonderwijs • Hoger Onderwijs • Wetenschapsbeleid (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) 22 juli 2002 – 9 juni 2004 120px|M. (Mark) Rutte drs. M. (Mark) Rutte (1967) 17 juni 2004 – 27 juni 2006 120px|B.J. (Bruno) Bruins mr.drs. B.J. (Bruno) Bruins (1963) 29 juni 2006 – 22 februari 2007 120px|M.C. (Medy) van der Laan mr. M.C. (Medy) van der Laan (1968) • Cultuurbeleid • Kunstbeleid • Mediabeleid (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) 27 mei 2003 – 3 juli 2006 D66 120px|M.H. (Melanie) Schultz van Haegen drs. M.H. (Melanie) Schultz van Haegen (1970) Staatssecretaris • Wegverkeer • Luchtvaart • Spoorwegen • Waterbeleid • KNMI (Verkeer en Waterstaat) 22 juli 2002 – 22 februari 2007 VVD 120px|P.L.B.A. (Pieter) van Geel drs. P.L.B.A. (Pieter) van Geel (1951) Staatssecretaris • Milieuzaken • Natuurbeheer (Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer) CDA
Kabinetsformatie
Tweede Kamerverkiezingen 2003: 22 januari 2003 Beëdiging kabinet: 27 mei 2003 Duur formatie: 125 dagen Informateur Piet Hein Donner (CDA), (24 januari 2003 – 3 februari 2003) 11 dagen Informateurs Piet Hein Donner (CDA), (5 februari 2003 – 12 april 2003) 66 dagen Frans Leijnse (PvdA), (5 februari 2003 – 12 april 2003) 66 dagen Informateurs Rein Jan Hoekstra (CDA), (15 april 2003 – 19 mei 2003) 35 dagen Frits Korthals Altes (VVD), (15 april 2003 – 19 mei 2003) 35 dagen Formateur Jan Peter Balkenende (CDA), (20 mei 2003 – 26 mei 2003) 6 dagen
De kabinetsformatie was met 125 dagen de op vier na langste formatie van een Nederlands kabinet tot dan toe. In eerste instantie probeerde men een twee partijen kabinet te vormen van CDA en PvdA. Toen dit niet lukte, werden VVD en D66 bij de kabinetsformatie betrokken. Omdat men hierbij kon terugvallen op het regeerakkoord dat gesloten was voor het kabinet-Balkenende I (dat bestond uit CDA, VVD en LPF), was de formatie hierna vrij snel rond.
Reden ontslagaanvraag