De spelling van aardrijkskundige namen in het Nederlands is niet altijd eenvoudig. Spellingshervormingen zijn in Vlaanderen en Nederland, maar ook in Wallonië, Frankrijk en Duitsland, niet op dezelfde manier toegepast op toponiemen. In Nederland heeft men gewoonlijk de oude schrijfwijzen behouden, terwijl in België nieuwe schrijfwijzen werden aangenomen. Toen onder andere de schrijfwijze van het woord "mensch" veranderde in "mens" (België in 1946, Nederland in 1947), werd de nieuwe spelling in België wel doorgevoerd bij plaatsnamen, maar in Nederland werd dit tot nader order uitgesteld. Vandaar dat het nog altijd 's-Hertogenbosch is met -sch en dat men daar Bossche bollen kan eten.
Ook het schrijven van plaatsnamen buiten het Nederlandse taalgebied kan problemen opleveren. Er bestaat namelijk geen regel omtrent het gebruik van Nederlandse namen (exoniemen) en de plaatselijke benamingen (endoniemen). Zo schrijft men in de vijftigste staat van de Verenigde Staten zelf Hawaii, en de sprekers van de oorspronkelijke taal aldaar schrijven liefst Hawai‘i om de glottisslag duidelijk te maken. De Taalunie geeft twee mogelijke vormen: Hawaï en Hawaii. Bij sommige buitenlandse plaatsnamen verkiezen Nederlanders eerder de naam uit een lokale taal en neigen Vlamingen meer naar de Nederlandse naam. Een voorbeeld daarvan is de Noord-Franse stad die Vlamingen doorgaans "Rijsel" noemen en Nederlanders meest "Lille".
De Nederlandse overheden stellen zich enerzijds op het standpunt dat officiële buitenlandse namen normgevend dienen te zijn om misverstanden te voorkomen, anderzijds blijven ingeburgerde namen van vooral grote steden in het buitenland gehandhaafd. Voorbeelden hiervan: Luik, Aken, Keulen, Berlijn, Parijs, Milaan, Londen, Straatsburg, Kopenhagen, Wenen, Boedapest, Praag, Belgrado. Toponiemen die na 1945 werden veranderd omdat plaatsen door territoriale annexaties in een ander land kwamen te liggen, werden in het Nederlands aangepast, hoewel zij soms maar niet consequent in een historische context wel in de oude vorm voorkomen: Danzig naast Gdańsk.
Lastige gevallen zijn plaatsnamen waarvan de schrijfwijze niet meer geheel overeenkomt met de uitspraak. Toronto wordt bijvoorbeeld "Tronno" genoemd en Connecticut "Cennèdicut". Ook in Nederland zijn hier veel voorbeelden van te vinden. Men zegt "Woerkum", "Gorkum" en "Sjaarloos", maar men schrijft Woudrichem, Gorinchem en Charlois. In familienamen zijn de oorspronkelijke uitspraakvormen vaak aangehouden en soms is de officiële plaatsnaam dan moeilijk te herkennen. Opmerkelijk is dat voor deze plaatsen sprekers van Standaardnederlands en soms de plaatselijke politici en bestuurders, vaak teruggrijpen op de geschreven vorm. Waarschijnlijk uit huiver om dialect te spreken, soms omdat men niet anders weet. Soms werden in de Standaard-Nederlandse vorm hypercorrecties doorgevoerd. Van dat laatste is 'Ammerzoden' een voorbeeld. Oorspronkelijk was deze naam Ammersooien, waarin het elders ook voorkomende woorddeel ooi/ooien verwees naar graslanden in de uiterwaarden. Om de negatieve associatie met 'zooi' te vermijden, vond de bureaucratie het gepaster er 'zoden' van te maken, waarmee de oorspronkelijke betekenis verloren ging.
Nederland De tabel toont enige Nederlandse plaatsnamen en de bijbehorende nieuwe spelling, die niet werd doorgevoerd. In de jaren 70 werd een Bosatlas uitgegeven waarin alle plaatsnamen op de moderne wijze geschreven waren.
Huidige schrijfwijze Alternatieve schrijfwijze Acquoy Akkooi Aerdenhout Aardenhout Alphen Alfen Amersfoort Amersvoord Arnhem Arnem (zoals in Dalem, Haarlem) Axel Aksel Axwijk Akswijk Bergeijk Bergeik Berlicum (Noord-Brabant) Berlikum (zoals in Friesland; Fries Berltsum) Binckhorst Binkhorst Blaricum Blarikum Boesingheliede Boezingeliede Cadier en Keer Kadier en Keer Cadzand Kadzand Callantsoog Kallantsoog Capelle aan den IJssel Kapelle aan de IJssel Castelré Kastelree Castricum Kastrikum Chaam Kaam Clinge Klinge Coevorden Koevorden Cranendonck Kranendonk Cromstrijen Kromstrijen Cuijk Kuik De Cocksdorp De Koksdorp Dinxperlo Dingsperlo Duyncroft Duinkroft Eijsden Eisden Enschede Enschedee (vanouds ook Enschedé) Escamp Eskamp Goedereede Goederede Goidschalxoord Goodschalksoord Goirle Goorle Hardinxveld Hardinksveld Heerenveen Herenveen Helvoirt HelvoortHilversumHilvertsem Cromvoirt Kromvoort 's-Hertogenbosch, Den Bosch, vroeger ook geschreven als 's-Bosch 's-Hertogenbos, Den Bos Hoogerheide Hogerheide Huissen Husen Kockengen Kokkengen Leidschendam Leidsedam Leidschenveen Leidseveen Luyksgestel Luiksgestel Mheer Meer Monnickendam Monnikendam Nibbixwoud Nibbikswoud Nieuwstadt Nieuwstad Nuenen Nunen Oirschot Oorschot Oisterwijk Oosterwijk Oost-Souburg Oost-Soeburg Oss Os Oudenbosch Oudebos Pijnacker Pijnakker Rhoon Roon Roosendaal (Noord-Brabant) Rozendaal (zoals in Gelderland) Rucphen Rukven Texel Tessel (ingevoerd in de Franse tijd) Teylingen Teilingen Veenendaal Venendaal Veere Vere Velsen Velzen Venray Venraai Waddinxveen Waddinksveen Weijland Weiland Weijpoort Weipoort Wijchen Wiechen Wijlre Wielree Yerseke Ierseke Ypenburg Iepenburg Zandvoort Zandvoord Zutphen Zudven
Friesland In de Nederlandse provincie Friesland hebben de meeste plaatsen een Friese en een Nederlandse naam. In geval van twee namen is een van beide de officiële. Soms is de Friese naam in plaats van de Nederlandse gekomen en dan is die eerste uiteraard ook de officiële. De Friese versie is vaak gebaseerd op de modern-Friese uitspraak en schrijfwijze; de Nederlandse op een oudere Friese vorm die Nederlands wordt genoemd maar dat taalkundig-historisch vaak niet is. Een voorbeeld is 'Reduzum' uit het oudere Roordahuizum. Soms zijn hybride vormen als het oude Tietjerk, dat in correcter Nederlands Tietkerk had kunnen zijn, 'verfriest' in taalkundig correct Tytsjerk. In het geval van een officiële Friese naam wordt soms nog steeds de Nederlandse versie gebruikt. Een voorbeeld is de officiële aanduiding Fryslân, die in Nederlandstalige teksten vaak niet gevolgd wordt, althans niet voor zover deze teksten buiten het gezag van de provincie Friesland worden uitgegeven. In andere gevallen geeft men de voorkeur weer aan de officiële (Friese) naam, al is hierin niet altijd consistentie aanwezig.
België Vlaanderen In Vlaanderen werden deze spellingshervormingen wel doorgezet in de plaatsnamen: Voormalige schrijfwijze Huidige schrijfwijze Anseghem Anzegem Asch As Audenaerde Oudenaarde Beverloo Beverlo Calmpthout Kalmthout Capellen of Cappellen Kapellen Den Haan De Haan Eeckeren Ekeren Esschen Essen Hemixem Hemiksem Kapelle-op-den-Bosch Kapelle-op-den-Bos Merxem Merksem Sempst Zemst Wuestwezel Wuustwezel Yperen IeperVarssenaereVarsenare
De meest recente spellingshervorming heeft echter geen gevolg; "Westmalle", "Oostmalle", "Westvleteren" en "Oostvleteren" blijven de officiële schrijfwijzen.
De Franse schrijfwijze houdt vast aan de oudere (Nederlandse) schrijfvormen en voor namen van kastelen en domeinen wordt vaak die oude schrijfwijze gebruikt omdat ze deftiger zou staan: Domein Planckendael Kasteel Ooidonck Kasteel van Brasschaet Waerbeke voor het stiltecentrum in Waarbeke
Ook overigens blijven in het Frans de oude Nederlandse (Vlaamse) en uiteraard ook direct Franse dan wel verfranste schrijfwijzen in gebruik. Omdat zij tot in de jaren dertig van de twintigste eeuw ook de officiële naam waren, zijn deze in een historische context ook nog steeds in bijvoorbeeld het Engels aanwezig, bijvoorbeeld bij de aanduiding van plaatsen langs de frontlijnen van de Eerste Wereldoorlog: Ypres voor Ieper Furnes voor Veurne Dixmude voor Diksmuide Passchendaele voor Passendale Messines voor Mesen
In het Nederlands gaat de voorkeur uit naar de hedendaagse en officiële Nederlandstalige namen. Dit geldt zeker voor Vlaamse steden en dorpen met een Nederlandse en een Franse naam: Nederlandse naam Franse naam Antwerpen Anvers Aalst Alost Leuven Louvain Mechelen Malines Oostende Ostende Oudenaarde Audenarde
De oude schrijfwijzen blijven ook voortbestaan in familienamen. Indien iemand zijn naam wil wijzigen, wordt de huidige schrijfwijze aangeraden: Oude schrijfwijze Alternatief Dirckx Dirks Coeckelberghs Koekelbergs Van Ruysbroeck Van Ruisbroek De oude schrijfwijzen blijven ook voortbestaan in de volgende namen voor hondenrassen: Tervuerense herder, Groenendaeler, Laekense herder, hoewel een aangepaste spelling ook gehanteerd wordt.
Wallonië
Algemeen
Van oudsher werd in een deel van het tegenwoordige gewest Wallonië ook Nederlands gesproken. Door het verschuiven van de taalgrens door de eeuwen heen – tegengestelde bewegingen hebben zich hierbij overigens voorgedaan – en de contacten tussen de Waalse steden en dorpen en Vlaanderen hebben veel plaatsen in Wallonië zowel een Franse als een Nederlandse naam. In sommige gevallen is de Nederlandse naam de oorspronkelijke naam en is de Franse daarvan afgeleid of gaan beide naamvarianten terug op een oudere naam van Keltische of Gallo-Romeinse oorsprong.
Sinds 1996 publiceert de Nederlandse Taalunie een lijst van Nederlandse namen voor plaatsen in Wallonië.Lijst van de Nederlandse Taalunie van Nederlandse namen voor plaatsen in Wallonië De Taalunie heeft te kennen gegeven dat deze lijst zeker niet uitputtend is en dat er nog voor vele andere plaatsen in Wallonië Nederlandse namen bestaan die echter (nog) niet staan vermeld op de lijst van de Taalunie.
Tegenwoordig gebruiken de Nederlandse media ook steeds meer de Nederlandse namen, zoals bleek na de gasexplosie van 30 april 2004 in het Henegouwse Gellingen (Ghislenghien) en het proces tegen Marc Dutroux in Aarlen (Arlon). Dit is geen bewuste keuze in de taalstrijd voor het Nederlands, maar een onbewust gevolg van de informatie die via de Vlaamse media is verstrekt en in Nederland gemakkelijker wordt overgenomen dan informatie uit Franstalige bronnen. Door deze ontwikkeling is het verschil in gebruik van Nederlandstalige plaatsnamen voor plaatsen in Wallonië ten opzichte van het gebruik ervan in de Vlaamse media minder prominent geworden en lijkt zich een zekere convergentie hierin voor te doen. Mede als gevolg van deze ontwikkeling heeft de Nederlandse Taalunie in juni 2019 besloten om het voorheen gemaakte onderscheid tussen het gebruikelijk zijn in Vlaanderen en Nederland van de Nederlandse namen voor plaatsen in Wallonië te laten vallen.Overzicht van wijzigingen van de website Taalunie – Buitenlandse Aardrijkskundige Namen
Voorbeelden van Nederlandse plaatsnamen in Wallonië Hieronder volgen enkele voorbeelden van de vele Nederlandse namen voor plaatsen ten zuiden van de taalgrens. Voor de volledige lijst wordt verwezen naar de lijst van de Taalunie. Nederlandse naam Franse naam Doornik Tournai Henegouwen Hainaut Bergen Mons Limburg Limbourg Luik Liège Namen Namur Nijvel Nivelles Geldenaken Jodoigne Terhulpen La Hulpe Waals-Brabant Brabant-Wallon
Faciliteitsgemeenten Plaatsen in Wallonië met faciliteiten voor het Nederlands hebben een naam in de beide talen, overigens ook voor straten, wijken en openbare gebouwen. Dat rechtvaardigt dan zeker het gebruik van de Nederlandse namen. Nederlandse naam Franse naam Komen Comines Waasten Warneton Dottenijs Dottignies Moeskroen Mouscron Herzeeuw Herseaux Vloesberg Flobecq Edingen Enghien Mark Marcq Lettelingen Petit-Enghien
Opmerkelijke Nederlandse plaatsnamen in Wallonië Oude Nederlandse plaatsnamen die hier en daar langs de taalgrens in Wallonië te vinden zijn, hebben hun oude spelling behouden. {| class="wikitable sortable" ! Huidige naam ! Alternatief |- | Neerheylissem | Neerheilissem |- | Nethen | Neten |- | Waterloo | Waterlo |- | Opheylissem | Opheilissem |}