thumb|De schepping van Adam door God van Michelangelo Het creationisme, begrepen in de zin van scheppingsleer, is de religieus geïnspireerde overtuiging of opvatting dat het universum en de Aarde, maar ook alle planten en dieren alsmede de mens, hun ontstaan te danken hebben aan een scheppingsdaad. Deze scheppingsdaad impliceert een schepper en kan gezien worden als een vrij plotseling en eenmalig gebeuren, dan wel als een geleidelijk en voortgaand proces.
Meestal wordt creationisme echter begrepen als de opvatting dat er een alternatief, concurrerend verklaringsmodel kan worden ontwikkeld voor de gangbare wetenschappelijke inzichten op de gebieden van kosmologie, geologie en biologie, met name voor de evolutietheorie. De creationistische wetenschap heeft als doel om met onderzoek en de theorievorming het ontstaan van de aarde en het ontstaan van het leven te verklaren als scheppingsdaad en de gangbare wetenschap te ontkrachten. Dit wordt in de wetenschappelijke wereld algemeen opgevat als pseudowetenschap. (2002): The structure of evolutionary theory, Harvard University Press
Creationisme als scheppingsgeloof
Het creationisme is in de eerste plaats geloof in een schepping. Dit scheppingsgeloof wordt met name in de monotheïstische religies van fundamenteel belang geacht. Een aantal leerstellingen of geloofsovertuigingen die nauw met het scheppingsgeloof samenhangen zijn: God openbaart zich in de natuur: de schoonheid, ordening en complexiteit van de schepping wijzen op de almacht en alwetendheid van God en zijn een reden voor aanbidding. De schepping wijst op Gods almacht en voorzienigheid: God heeft materie en natuurwetten tot stand gebracht en bestuurt de wereld. Mens en natuur zijn van God afhankelijk: leven en dood, armoede en welvaart, etc, zijn in Gods hand. De schepping was perfect, maar is door een zondige daad van de mens verdorven: hierbij kan men vooral denken aan de begrippen paradijs en zondeval.
Richtingen in het creationisme thumb|God die de wereld schept in de Kroniek van Neurenberg Ten opzichte van de natuurlijke historie kent het creationisme verschillende varianten: jongeaardecreationisme: schepping in zes dagen van 24 uur, gedateerd omstreeks 4000 v.Chr. oudeaardecreationisme: schepping over een periode van vele miljoenen jaren progressief creationisme: God stuurt of grijpt in op de ontwikkeling van het leven
De laatste is het minst in overeenstemming met een letterlijke lezing van de Bijbel, maar komt ook het minst in conflict met de gevestigde wetenschap; de eerste is het meest in overeenstemming met een 'letterlijke lezing' van de Bijbel, maar komt ook het meest in conflict met de gevestigde wetenschap.
Er zijn ook christelijke gelovigen die de evolutietheorie geheel accepteren en in de wetenschap het methodologisch naturalisme aanvaarden. Deze worden aangeduid als theïstische evolutionisten of evolutionaire creationisten.
Een aantal creationistische schrijvers, waaronder Henry M. MorrisBiblical Creationism, Henry M. Morris en John C. Whitcomb,www.whitcombministries.org, John C. Whitcomb geeft aan dat er vanuit de Bijbel geen ruimte is voor miljoenen jaren. Andere theologen laten hier meer ruimte voor interpretatie, o.a. David Pawson.Sleutels tot de Bijbel, David Pawson
Jongeaardecreationisme
Het jongeaardecreationisme gaat uit van een schepping zoals beschreven in het Bijbelboek Genesis, die, door terug te rekenen via de geslachtsregisters etc. in de Bijbelse tijdlijn, circa zesduizend jaar geleden zou hebben plaatsgevonden. Natuurlijke variatie (soms aangeduid als micro-evolutie) wordt wel aanvaard, maar slechts als verklaring voor het ontstaan van varianten op de geschapen 'basissoorten'. Een voorbeeld hiervan zouden de variaties binnen het hondenras zijn. Een verregaande macro-evolutie zoals wordt beschreven vanuit de evolutietheorie, bijvoorbeeld de afstamming van de mens van een gemeenschappelijke voorouder van mensen en apen, wordt niet aanvaard. Volgens het jongeaardecreationisme is een natuurlijk proces als evolutie niet in staat om de complexiteit van levende wezens te creëren of een 'soort' in de ruime zin van het woord in een andere te doen overgaan. In plaats daarvan zou er sprake zijn van een schepping van 'oertypen' of created kinds (ook wel baramin genoemd). Nadien zouden deze 'oertypen' dan in beperkte mate opgesplitst zijn in soorten.Evolutie: een ei zonder kip, Ben Hobrinkwww.bryancore.org
Binnen het jongeaardecreationisme is er ook sprake van een stroming die tracht wetenschappelijk aan te tonen dat de Aarde en het heelal recent zijn ontstaan, door argumenten te verzamelen die pleiten tegen de evolutietheorie en/of dateringsmethoden, ook al heeft de evolutietheorie niets te maken met de leeftijd van de Aarde of het universum. Dit onderzoek wordt echter door de gangbare wetenschap beschouwd als pseudowetenschap, aangezien de wetenschappelijke methode hier zou worden omgedraaid: men trekt eerst een conclusie op basis van religieuze argumenten en probeert deze vervolgens te onderbouwen met alternatieve interpretaties van het empirisch bewijs. Er is zelfs een heel kleine groep van jongeaardecreationisten die de mening is toegedaan dat fossielen - in de staat waarin zij zijn - onderdeel van de schepping zijn.zie Piet Vroon, De Wolfsklem, 1992, 7e gewijzigde druk, 1994, p. 25/26
Oudeaardecreationisme thumb|Schepping van de sterren en planeten Mede vanwege de ouderdom van aardlagen zoals vastgesteld door de gangbare wetenschap zijn er ook creationisten die geloven in een schepping over een periode van miljoenen jaren. Zij worden 'oudeaardecreationisten' genoemd. De oudeaardecreationisten hebben dus geen moeite met de bevindingen van de moderne geologie en kosmologie: ze accepteren de bestaande theorieën betreffende de leeftijd van het heelal, de Aarde en de opvolging van soorten in het fossielenbestand.
Er zijn verschillende stromingen binnen het oudeaardecreationisme: Dag-Tijdperk theorie, die stelt dat de Bijbelse scheppingsdagen miljoenen jaren lang duurden en niet 24 uur. Onderbrekingtheorie, die stelt dat er een miljoenen jaren lange onderbreking was tussen de eerste dag van de schepping en de laatste (24-uurs) scheppingsdagen. Tijdens de onderbreking werden de aardlagen gevormd. Progressief creationisme, die stelt dat een Schepper voortdurend heeft ingegrepen in de ontwikkeling van het leven op Aarde.
Gemeenschappelijk voor deze stromingen is dat ze, net als bij jongeaardecreationisme, de mogelijkheid van darwinistische evolutie afwijzen, maar wel micro-evolutie accepteren.
Progressief creationisme Progressief creationisme spreekt over een Schepper als sturende kracht in de ontwikkeling van het leven en het universum.
Theïstisch evolutionisme
Er zijn ook gelovigen die de conclusies van de gehele gangbare wetenschap accepteren en daarmee de evolutietheorie. In strikte zin zijn aanhangers van deze opvatting creationisten, omdat ze in schepping geloven, maar ze worden meestal aangeduid als 'theïstische evolutionisten'. Volgens de theïstische evolutionisten heeft God het evolutieproces zelf geschapen en al het leven inclusief de mens is een bedoeld voortvloeisel van dit proces. Aanhangers geloven dus niet in bijzondere schepping en deze stroming wordt daarom normaliter niet als een vorm van creationisme beschouwd.
Andere visies op schepping en/of evolutie Neohumanisme Evolutie volgens het emanationisme,Evolutie volgens de theosofie in de oorspronkelijke betekenis van het Latijnse woord "evolutie": "ontwikkelen". Een wezen creëert zichzelf door emanatie vanuit zijn goddelijke essentie, de monade. Hier wordt uitgegaan van een niet-persoonlijke god of goden, maar van een goddelijke natuur die als creatieve kracht de gehele (uiterlijke) natuur doet ontstaan. Evolutie (ontrollen) of emanatie (uitstralen) brengt naar buiten wat in essentie in de kern al reeds aanwezig is.
Bijbelinterpretatie Met name jongeaardecreationisten gaan ervan uit dat Genesis 1 een historisch verslag is van de schepping, en dat in Genesis 2 het verslag van de schepping van de mens verder uitgewerkt wordt. De bronnen- en de vormkritiek echter ziet hier twee aparte verhalen in, (en in Job en psalmen nog de sporen van een derde). In dat geval zou Israël de mythen van omwonende volken hebben weergegeven om haar geloof in één scheppende God te belijden, zonder een punt te maken van hoe Hij dat gedaan heeft of in welke volgorde.
Creationistische argumenten thumb|Creationisten die van mening zijn dat fossielen de evolutietheorie tegenspreken Creationistische opvattingen over het ontstaan van het heelal, de Aarde, organismen en de mensheid komen vaak in confrontatie met wetenschappelijke opvattingen. Met name in de Verenigde Staten zijn er creationistische organisaties actief die bewijzen proberen te geven voor het scheppingsverhaal zoals dat in Genesis beschreven wordt. Tevens vallen zij de evolutietheorie en gerelateerde wetenschappelijke theorieën aan. Enkele voorbeelden van hun argumentatie: de onzekerheidsmarges van de koolstofmethode voor ouderdomsbepaling.ICC CD010 ICC-CD010. Gearchiveerd op 30 mei 2023.ICC-CD-011 ICC CD011 en ICC CD011.1-6. Gearchiveerd op 30 mei 2023. er zouden fossielen uit verschillende geologische tijdperken in eenzelfde geologische laag gevonden zijn.ICC CC101ICC CC102. Gearchiveerd op 28 april 2023. er zouden geen overgangsfossielen zijn aangetroffen.ICC CC200 en CC200.1. Gearchiveerd op 28 april 2023. het zoutgehalte van het zeewater zou geen oude Aarde toelaten.ICC CD221.1. Gearchiveerd op 23 april 2023. uit de tweede wet van de thermodynamica zou volgen dat het aannemelijker is dat leven degenereert in plaats van evolueert naar ingewikkelder vormen. Dit zou dan gelden voor alles in het universum en dus ook voor leven en zelfs de menselijke cultuur, waarbij piramides en andere wonderlijke bouwwerken de grote kennis van de mensen vroeger zouden aantonen.ICC-CF001 en CF001.1-5. Gearchiveerd op 23 april 2023.ICC-CF005 volgens de zogenaamde hydroplaattheorie zou er een uitleg zijn voor 25 geologische kenmerken, waarbij een jonge Aarde van 6000 jaar oud mogelijk is.ICC CH420ICC CD750 kosmologische roodverschuiving van het licht van de sterren door vermindering van de lichtsnelheid in plaats van hoge snelheid van de sterren: (kwantumroodverschuiving).ICC CE411. Gearchiveerd op 23 april 2023.ICC CE425 Het bestaan van niet-reduceerbare complexe structuren in de biologie, d.w.z. complexe structuren die hun effect verliezen als ook maar één deel ervan verwijderd wordt.ICC CB010.2. Gearchiveerd op 7 juni 2023. Het aantal benodigde mutaties en evolutionaire stappen in biologische systemen zou zoveel moeten zijn dat er niet genoeg tijd hiervoor was in 3 1/2 miljard jaar. De eerste stap van niet-leven naar leven (abiogenese) wordt door creationisten als onoverkomelijk gezien.Why Abiogenesis Is Impossible Het vinden van weefsel bij dinosauriërfossielen zou volgens creationisten niet mogelijk zijn wanneer deze fossielen inderdaad miljoenen jaren oud zijn.Carbon Dating of '70 Million Year Old' Mosasaur Soft Tissues Yields Surprising Results. Gearchiveerd op 28 april 2023.