Prachtagamen (Calotes) zijn een geslacht van hagedissen uit de familie agamen (Agamidae).
Naam en indeling De wetenschappelijke naam van de groep werd voor het eerst voorgesteld door Georges Cuvier in 1817.
Veel agamen die tegenwoordig tot andere geslachten worden gerekend, behoorden vroeger tot Calotes. De loendoek (Bronchocela cristatella) bijvoorbeeld behoorde vroeger tot dit geslacht, evenals de soorten uit het geslacht Pseudocalotes. Nog vrij recentelijk -in 2018- zijn wederom een aantal soorten overgeplaatst naar andere geslachten op basis van nieuwe inzichten. Voorbeelden zijn Microauris aurantolabium, Monilesaurus ellioti en Monilesaurus rouxii.
Andersom gaat het ook op; een aantal soorten werd vroeger tot andere geslachten gerekend, zoals Bronchocela en Agama, maar ze worden tegenwoordig bij de prachtagamen ingedeeld.
De bekendste soort is de bloedzuiger, die ook een aanzienlijk groter verspreidingsgebied heeft dan de andere soorten.
Levenswijze Alle soorten zijn overdag actief jagen op kleine ongewervelden zoals spinnen en insecten zoals vlinders en sprinkhanen. Prachtagamen zijn boombewoners die veel klimmen en zeer lenig zijn; ze kunnen op de kleinste takjes balanceren.
Vijanden zijn voornamelijk vogels en slangen. In door de mens aangepaste streken vallen ze vaak ten prooi aan huiskatten. Bij bedreiging gaan de hagedissen hoog op hun poten staan, blazen de keelzak op en vertonen afstekende kleuren.
Uiterlijke kenmerken Prachtagamen hebben een slank lichaam en een verhoudingsgewijs grote kop. Op de rug en met name op de nek zijn grote scherpe stekels aanwezig. Sommige soorten hebben ook een stekel boven ieder oog. Het lichaam is sterk zijdelings afgeplat, de staart is ongeveer twee keer zo lang als de rest van het lichaam. kunnen relatief snel van kleur veranderen, van helderrood naar groen of bruin. De kleuromslag verloopt veel sneller dan die bij kameleons, die juist bekend staan om hun kleurveranderingen. Prachtagamen hebben een keelzak die ze kunnen opzetten. Mannetjes hebben in de paartijd vaak uitzonderlijk bonte kleuren, zoals diep rood en helder blauw. Buiten de voortplantingstijd is de kleur meestal groen tot bruin of grijs.
Verspreiding en habitat De verschillende soorten komen voor in delen van zuidoostelijk Azië tot in het Midden-Oosten, en leven in de landen Afghanistan, Bangladesh, Bhutan, Cambodja, China, India, Indonesië, Iran, Laos, Maleisië, Myanmar, Nepal, Pakistan, Sri Lanka, Thailand en Vietnam.
De habitat bestaat uit begroeide gebieden, zoals scrubland en tropische en subtropische bossen.
Beschermingsstatus Door de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN is aan 25 soorten een beschermingsstatus toegewezen. 16 soorten worden beschouwd als 'veilig' (Least Concern of LC), drie soorten als 'onzeker' (Data Deficient of DD) en vijf soorten als 'bedreigd' (Endangered of EN). De soort Calotes desilvai ten slotte wordt beschouwd als 'kritiek' (Critically Endangered of CR).
Soorten Er zijn 37 soorten, inclusief de pas in 2014 wetenschappelijk beschreven soorten Calotes manamendrai en Calotes pethiyagodai. Het geslacht omvat de volgende soorten, met de auteur en het verspreidingsgebied. thumb|Calotes calotes thumb|Bloedzuiger (Calotes versicolor) thumb|Calotes mystaceus Naam Auteur Verspreidingsgebied Calotes bachae Hartmann, Geissler, Poyarkov, Ihlow, Galoyan, Rödder & Böhme, 2013 Vietnam Calotes bhutanensis Biswas, 1975 Bhutan Calotes calotes (Linnaeus, 1758) India, Sri Lanka Calotes ceylonensis Müller, 1887 Sri Lanka Calotes chincollium Vindum, 2003 Myanmar Calotes desilvai Bahir & Maduwage, 2005 Sri Lanka Calotes emma Gray, 1845 Cambodja, China, India, Laos, Maleisië, Myanmar, Thailand, Vietnam,Calotes farooqiAuffenberg & Rehmann, 1995PakistanCalotes geissleriWagner, Ihlow, Hartmann, Flecks, Schmitz & Böhme, 2021India (Manipur), MyanmarCalotes goetziWagner, Ihlow, Hartmann, Flecks, Schmitz & Böhme, 2021Cambodja, China (Yunnan), Laos, Myanmar en Thailand Calotes grandisquamis Günther, 1875 India Calotes htunwini Zug & Vindum MyanmarCalotes iadinaWang, Deepak & Grismer, 2024Myanmar Calotes irawadi Zug, Brown, Schulte & Vindum, 2006 Myanmar Calotes jerdoni Günther, 1870 Bhutan, India, Myanmar Calotes liocephalus Günther, 1872 Sri Lanka Ceylonese prachtagame(Calotes liolepis) Boulenger, 1885 Sri LankaCalotes maehongsonensisPrakobkarn, Zug, Tandavanitj & Ngamprasertwong, 2026Myanmar, Thailand Calotes manamendrai Amarasinghe & Karunarathna, 2014 Sri Lanka Calotes maria Gray, 1845 India Calotes medogensis Zhao & Li, 1984 China Calotes minor (Hardwicke & Gray, 1827) Bangladesh, India, Pakistan Calotes mystaceus Duméril & Bibron, 1837 Cambodja, China, Myanmar, Thailand, Vietnam Calotes nemoricola Jerdon, 1853 India Calotes nigrilabris Peters, 1860 Sri Lanka Calotes nigriplicatus Hallermann, 2000 IndonesiëCalotes paulusSmith, 1935India Calotes pethiyagodai Amarasinghe, Karunarathna & Hallermann, 2014 Sri LankaCalotes sinyikPatel, Thackeray, Sheth, Khandekar & Agarwal, 2024India (Arunachal Pradesh)Calotes thailandensisPrakobkarn, Zug, Tandavanitj & Ngamprasertwong, 2026Maleisië, Thailand Bloedzuiger(Calotes versicolor) (Daudin, 1802) Afghanistan, Bangladesh, Bhutan, Cambodja, China, India, Iran, Laos, Maleisië, Myanmar, Nepal, Pakistan, Sri Lanka, Thailand, VietnamCalotes vindumbarbatusWagner, Ihlow, Hartmann, Flecks, Schmitz & Böhme, 2021Myanmar, China (Yunnan)Calotes vultuosus(Harlan, 1825)India, Nepal, Bangladesh, PakistanCalotes wangiHuang, Li, Wang, Li, Hou & Cai, 2023China (Guangxi, Guangdong, Fujian, Hainan, Hongkong), VietnamCalotes yunnanensisAnnandale, 1905Myanmar, China (Yunnan)Calotes zhaoermiiWang, Shu, Li, Guo & Che, 2025China (Xizang)Calotes zolaikingGiri, Chaitanya, Mahony, Lalronunga, Lalrinchhana, Das, Sarkar, Karanth & Deepak, 2019India (Mizoram, Meghalaya)
Bronvermelding
Categorie:Draconinae