Rijmenam is een dorp in het zuiden van de Belgische provincie Antwerpen en een deelgemeente van Bonheiden. Rijmenam was een zelfstandige gemeente tot aan de gemeentelijke herindeling van 1977. Rijmenam is een landelijke en bosrijke gemeente en ligt in de Brabantse Kempen aan de oevers van de Dijle. Het dorp telt ongeveer 6.000 inwoners en strekt zich uit over 1723 ha. De gemeente behoort tot het kieskanton Duffel en het gerechtelijk kanton Mechelen. Rijmenam wordt de "Parel aan de Dijle" genoemd.'Parel aan de Dijle' mag wat meer blinken; Het Laatste Nieuws; 15 september 2018
Toponymie Over de oorsprong van de naam Rijmenam doen verschillende theorieën de ronde.
Volgens één theorie zou de betekenis van Rijmenam terug te brengen zijn naar zijn ligging bij het water. Het zou komen van de woorden “rijm”, dat “oever” zou betekenen, en “ham” dat “inham” of “heem” zou betekenen.
Een andere aannemelijke theorie is dat het een verwijzing is naar de woonplaats van de Rïma, een Germaanse stam. Wellicht hadden ze zich gevestigd in een inham van de Dijle.Oudste vermelding dateert van 1046: “Rijmenam heeft Germaanse wortels”; Gazet van Antwerpen; 4 mei 2021
Geschiedenis Ontstaan Rijmenam is een van de oudste dorpen uit de regio. Uit allerlei archeologische vondsten zoals vuistbijlen blijkt dat Rijmenam ook al bewoond werd in de prehistorie. Het dorp werd aangelegd net buiten het overstromingsgebied van de Dijle. Dat was een strategische keuze, aangezien er een oversteekplaats was voor de Dijle. Later vestigden de Gallo-Romeinen er zich. Dit blijkt uit opgravingen van oude Romeinse muntstukken op verschillende plaatsen in de omgeving van de rivier, maar ook van gevonden fragmenten van dakpannen uit die tijd. Volgens oude documenten zou er ergens in Rijmenam zelfs een Romeinse villa liggen die nog steeds niet is gevonden. Historici situeren het ontstaan van het huidige dorp rond 1140.
Franken Dat ook de Franken Rijmenam bewoonden, bewijst de dries in het centrum van het dorp. Dit driehoekige dorpsplein - in het verleden met lindebomen - was de plek waar vroeger recht gesproken werd. Er staat naast de kerk nog steeds een schandpaal.
Middeleeuwen De geschiedenis van Rijmenam kenmerkt zich door een rurale dorpsgemeenschap waar gedurende lange tijd de focus op landbouwexploitatie lag. Rijmenam wordt voor het eerst vermeld als "Rimenham" in een document uit 1046. Gelegen in het vlakke landschap aan de Dijle behoorde Rijmenam in de middeleeuwen tot het hertogdom Brabant en meer bepaald tot het land van Arkel of van Mechelen dat onder toezicht stond van de familie Berthout. De Berthouts waren de heren van Mechelen en Grimbergen tot in 1331.
Daarnaast was Rijmenam een grensparochie van het oude bisdom Kamerijk. Reeds in de 11e eeuw is er sprake van een kapel die afhangt van de abdij van Sint-Augustinus te Bornem die in 1120 verenigd werd met de abdij van Affligem.
In 1558 kwam de heerlijkheid Rijmenam in handen van ridder Nicolas Oudaert die in dat jaar het leenverhef deed van keizer Karel V.
Slag van Rijmenam Op 1 augustus 1578 vond de Slag van Rijmenam plaats tussen de troepen van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, gekend als de Staatsen, onder leiding van de graaf van Boussu en Spaanse troepen onder leiding van don Juan van Oostenrijk. De inzet was de controle over de stad Mechelen. De Spanjaarden verloren de veldslag. Rijmenam werd nagenoeg volledig platgebrand en het duurde 20 jaar voor het dorp heropgebouwd was. Nieuwe Tijd In de 17e eeuw kwam Rijmenam in handen van de familie Cuypers wier wapenschild door de gemeente werd overgenomen.
In de 18e eeuw werden onder het bewind van Keizerin Maria Theresia van Oostenrijk de zandduinen voornamelijk met dennenbomen beplant, waardoor de oorspronkelijke heide verdrongen werd.
Op de Ferrariskaarten van 1777 is Rijmenam te zien als "Rymenam". Het telde toen zo'n 35 huizen.
20e Eeuw Zo bleef Rijmenam tot de Eerste Wereldoorlog voornamelijk een landbouwdorp. Daarna begonnen steeds meer toeristen af te zakken en werden hotels en landhuizen gebouwd en nam de woonfunctie sterk toe.
Na de Tweede Wereldoorlog vestigden de ijzerdraadtrekkerij Trefac (Tréfilerie d’Acier) en vervolgens een uitbreiding ervan met de meubelfabriek Meurop (Mobilier Européen) zich in het dorp. Meurop sloot in 1980 de deuren.
De voormalige gemeente maakt sinds de fusie in 1977 deel uit van Bonheiden. Het gehucht Peulis, dat voorheen voor een groot deel tot Rijmenam behoorde, werd bij Putte gevoegd. De gemeenteraad besliste het wapenschild van Rijmenam over te nemen als Wapen van Bonheiden.
21e Eeuw In juni 2017 ging de lang geplande herinrichting van het dorp van Rijmenam van start. De werken duurden meer dan 2,5 jaar. Het oude vertrouwde dorpsbeeld in het centrum met het historisch Frankisch plein werd grotendeels opgeslokt en geïntegreerd in een ovonde, een ovale rotonde met een verhoogd fiets- en voetpad.
Geografie Naast zijn historische dorpskern bestaat Rijmenam verder nog uit de gehuchten Harent, Mart en Weynes.
In het oosten deelt Rijmenam enkele straten met de Vlaams-Brabantse gemeente Keerbergen, onder meer de Bakestraat, de Grote Paallaan, de Kleine Paalstraat en de Brughoevestraat. Hierdoor wonen aan de ene kant van de straat Vlaams-Brabanders en aan de andere kant Antwerpenaars.
Rijmenam is het zuidelijkste punt van de provincie Antwerpen.
Bezienswaardigheden Rijmenam beschikt over een authentieke dorpskern met een rijk historisch en waardevol patrimonium aan oude gebouwen, maar ook over verschillende kastelen en oude hoeven.
Sint-Martinuskerk thumb|Sint-Martinuskerk (foto 2006) De imposante gotische Sint-Martinuskerk werd in de loop van de 14e eeuw op een “verheven” zandheuvel gebouwd. In de kerk staat een arduinen doopvont uit de 15e eeuw, een preekstoel uit 1558 en meerdere houten beelden uit de 16e eeuw. In 1951 werd de kerk aangeduid als beschermd monument en in 1975 - samen met de toren en het omliggend kerkhof - als beschermd cultuurhistorisch landschap. Volgens de volksoverlevering werd de parochie en de kerk gesticht door Sint-Elooi. Via de Dijle kwam Sint-Elooi in Rijmenam het geloof verkondigen. Tijdens de Slag van Rijmenam in 1578 is de kerk afgebrand. De herstellingen startten in 1580. De toren werd pas hersteld in 1612.
Pastorie
Naast de kerk bevindt zich de classicistische pastorie uit 1785. In 2018 werd deze grondig gerenoveerd na een restoratie die 9 jaar duurde.Restauratie pastorij Rijmenam na negen jaar afgerond; Het Laatste Nieuws; 18 december 2018
Sint-Maartensberg
Het voormalig neogotische gemeentehuis Sint-Maartensberg en de jongensschool met aangrenzende onderwijswoning, ontworpen door architect Edward Careels in 1905, werd gebouwd in 1907. In 1985 werd het gemeentehuis en de onderwijswoning aangeduid als beschermd dorpsgezicht. In 2019 werden de pastorie, de kerk, het gemeentehuis, de onderwijswoning en de schandpaal aangeduid als bouwkundig erfgoed. Vóór 1977 was in het voormalige gemeentehuis van Rijmenam het gemeentebestuur gevestigd. Tussen 1977 en 2005 werd het gebruikt om een deel van de gemeentelijke diensten van Bonheiden in onder te brengen. In die periode vond de gemeenteontvanger en zijn afdeling er onderdak. Door de bouw van het nieuwe administratieve centrum te Bonheiden was het echter totaal overbodig geworden. Het heeft er dan ook meer dan twee jaar verlaten bij gelegen. Er was echter geen loket aanwezig in het voormalige gemeentehuis zodat Rijmenammers zich naar Bonheiden moesten begeven voor het afhalen van documenten, vuilniszakken en dergelijke. In 2007 heeft het gemeentebestuur beslist om in het oude gemeentehuis een loket in te richten om verre verplaatsingen voor eenvoudige lokethandelingen te vermijden.
Sint-Elooiskapel De Sint-Elooiskapel aan de Dijle werd in 1826 gebouwd op een plaats waar ooit een kapel had gestaan die verwoest werd tijdens de Slag van Rijmenam.
Rijmenambrug De Rijmenambrug is een betonnen liggerbrug over de Dijle. De brug bestaat uit één overspanning van 26,5 m, de breedte bedraagt 12,2 m. De brug zorgt voor de verbinding van Rijmenam met Boortmeerbeek. Reeds in 1906 lag hier een brug over de Dijle. Dit was toen een gietijzeren liggerbrug op twee stenen pijlers in de rivier. In 1987 werd de huidige betonnen brug gebouwd.
Brugwachtershuis
Het 18e-eeuwse brugwachtershuis aan de brug over de Dijle deed vroeger dienst als tolhuis. Kapel van de Heilige Theresia van Lisieux De Kapel van de Heilige Theresia van Lisieux of in de volksmond de Kapel van het Heilig Trezeke werd in 1930 gebouwd aan de achterkant van Domein Sluyts op de Korte Dreef. De familie Sluyts had aan de parochie toegezegd om hier gebouwen toe te laten. De kapel werd uiteindelijk gebouwd door Josephine Portael uit dankbaarheid dat ze gespaard bleef van een heelkundige ingreep.
Kasteel Hollaken Het neoclassicistisch kasteel Hollaken is gelegen in het zuiden van Rijmenam tussen de Dijle en de Hollakenbeek en dateert van 1832. Het omgracht kasteel is omgeven door een park met dienstgebouwen ten zuidwesten en is toegankelijk via een bakstenen boogbrug met uitgewerkte baksteenfries. Het kasteel is samen met de bijgebouwen en het park sinds 2001 beschermd als monument.Kasteeldomein Hollaken
Kasteel Weyneshof Het kasteel Weyneshof is gelegen in het noorden van Rijmenam aan de grens met Putte. Het is opgericht in oorspronkelijke traditionele bak- en zandsteenstijl uit de 17de eeuw en dateert vermoedelijk van 1658. Dit voormalig hof van plaisantie werd gebouwd door Jan-Baptist de Bruxelles, die het dorp en de heerlijkheid van Rijmenam van zijn vader geërfd had. Het werd later aangepast en uitgebreid, onder meer met het neogotische linkergedeelte in circa 1913.Kasteel Weyneshof Sinds 1950 wordt er speelpleinwerking georganiseerd en thans is het domein in beheer van Speelplein Weyneshof vzw.Speelplein Weyneshof vzw
Schueremanshoeve De Schueremanshoeve in het centrum van het dorp dateert uit de 17e eeuw. Aan het begin van de 19e eeuw ontstond hier een brouwerij.
Feestzaal Sint-Martinus De Feestzaal Sint-Martinus, langs de Brugstraat in het hart van het centrum van Rijmenam, werd in 1924 op initiatief van de familie Schueremans gebouwd. De zaal diende als repetitielokaal voor de Koninklijke Fanfare Sint-Martinus. De feestzaal is ondertussen eigendom geworden van de gemeente en werd in de periode 2022-2023 volledig gerenoveerd en in zijn glorie hersteld. Op 8 september 2023 werd de vernieuwde feestzal officieel geopend onder massale belangstelling van dorpsbewoners. Feestzaal Sint-Martinus wordt vernieuwd en krijgt nieuwe inkomhal: “Renovatie zal niet ten koste gaan van het nostalgische karakter van de zaal”; Het Laatste Nieuws; 6 oktober december 2020 Sint-Martinuszaal in zijn volle glorie hersteld; Het Nieuwsblad; 8 september 2023
't Smiske Het Heemkundig Museum 't Smiske in de Hoogstraat is een volledig ingerichte 19e-eeuwse hoeve met een oud winkeltje en een bakhuis. Het is de thuisbasis van de lokale Heemkring ‘t Hoefyser.
Gietijzeren wegwijzer In 2021 werd de historische gietijzeren wegwijzer die vanuit Rijmenam de weg toont naar Boortmeerbeek, Peulis, Bonheiden en Muizen opnieuw ingehuldigd op het vernieuwde Gemeenteplein. De blauwwit geschilderde wegwijzer werd vermoedelijk omstreeks 1929 geplaatst door de Touring Club de Belgique die opgericht was om het gebruik van rijwielen op de openbare weg te promoten en om informatie en bijstand te verlenen. Opmerkelijk aan de Rijmenamse wegwijzer is dat hij bovenaan een windroos heeft, want de meeste versies hadden een granaatappel of een pin. In Vlaanderen werden slechts twee gietijzeren wegwijzers beschermd als monument en één als dorpsgezicht, namelijk die van Damme, Gistel en Teuven.Bijna 100 jaar oude wegwijzer krijgt terug zijn plaats in centrum van Rijmenam
Schranshoeve De Schranshoeve in de Schranshoeflei is een hoeve die dateert uit 1741. Oorspronkelijk was de hoeve omgracht.
Kapel van Harent