thumb|Roze driehoek als symbool van de homo-emancipatie. Roze Zaterdag is de Nederlandse versie van de Gay Pride Parade, die in 1977 voor het eerst gehouden werd en tegenwoordig jaarlijks in telkens een andere stad plaatsvindt. Vanaf 1979 werd ook in België een Roze Zaterdag georganiseerd, maar deze wordt sinds 1996 altijd in Brussel gehouden en heet sinds 2010 The Belgian Pride.
Roze Zaterdag is een jaarlijks georganiseerde thema- en feestdag die naast ontmoeting, feestelijkheid en zichtbaarheid ook een emancipatoir, demonstratief en politiek karakter heeft. Ze heeft een meer uitgesproken ideologisch karakter dan de eveneens jaarlijkse Pride Amsterdam, dat van oorsprong vooral een feest rondom de Canal Parade was.
Nederland thumb|Hoofdpodium op de Grote Markt in Haarlem ter gelegenheid van Roze Zaterdag op 7 juli 2012. Roze Zaterdag wordt in Nederland doorgaans georganiseerd op de laatste zaterdag van juni, een aantal keren echter op de eerste zaterdag van juli. In 2021 was deze in oktober. Het is een jaarlijks openlijk en landelijk treffen van homo's, lesbiennes, transgenders en andere seksuele minderheden in telkens een andere stad. De bedoeling van deze roulering is om zo telkenmale weer in een andere stad de gemeente, de bevolking en de organisatie aldaar een roze impuls te geven.
Roze Zaterdag (ook wel afgekort tot RZ) begint elk jaar met een oecumenische kerkdienst en vervolgens vindt dan de traditionele parade plaats. Aanvankelijk was dat vooral een demonstratie, maar tegenwoordig heeft deze een meer ludiek karakter gekregen. Door mee te doen met Roze Zaterdag willen homo's, lesbiennes en sympathisanten tonen, dat ze trots zijn op deze levensstijl, dan wel hun solidariteit daarmee tot uiting brengen.
In de parade lopen regelmatig bekende homo's en hetero's mee, alsmede kopstukken uit de homobeweging en lokale bestuurders en politici, die dan na afloop enkele toespraken houden. De rest van de dag is gevuld met optredens en feesten. Ook is er altijd een informatiemarkt, waarop uiteenlopende homovriendelijke en homo-organisaties en -bedrijven zich presenteren.
Sinds 2002 beslist de stichting Roze Zaterdagen Nederland jaarlijks in welke stad de Roze Zaterdag wordt georganiseerd. De stichting bewaakt en beschermt de formule van Roze Zaterdag als de oudste Pride van Nederland. Jaarlijks kent de stichting de organisatie van Roze Zaterdag, twee jaar vooruit, toe aan een stad in Nederland en ondersteunt en adviseert de organisatoren. Een plaatselijke projectorganisatie neemt de uitvoering op zich. De stad die de Roze Zaterdag toegewezen heeft gekregen wordt sinds 2009 ook wel de 'Roze Stad' genoemd. In de week voorafgaand aan Roze Zaterdag zijn er vaak allerlei publieksgerichte en specifieke activiteiten, men noemt dit wel de 'Roze Week'.
Geschiedenis thumb|De eerste homodemonstratie in Nederland, in januari 1969 op het Binnenhof in Den Haag. Roze Zaterdag wordt in Nederland in principe jaarlijks op de laatste zaterdag van juni gehouden.Geschiedenis Roze Zaterdag Veel informatie over Roze Zaterdagen in Nederland en daarbuiten is ook te vinden in het Internationaal Homo/Lesbisch Informatiecentrum en Archief (IHLIA) in Amsterdam (Homodok) en in Leeuwarden (Anna Blamanhuis): Internationaal Homo/Lesbisch Informatiecentrum en Archief Op die dag in 1969 braken in New York rellen uit, nadat de politie de homobar Stonewall Inn in Christopher Street was binnengevallen. De rellen leidden tot de georganiseerde strijd voor de rechten voor homo's en lesbiennes, die onder meer tot uiting kwam in de eerste Gay Pride Parade, die op 28 juni 1970 in New York werd gehouden. Ook in andere landen ging men dergelijke parades organiseren.
In Nederland waren al eerder twee kleinere homodemonstraties gehouden. De eerste was op 21 januari 1969 op het Binnenhof in Den Haag, waarbij zo'n honderd jongeren demonstreerden tegen het uit 1911 stammende artikel 248-bis van het Wetboek van Strafrecht, dat de leeftijdsgrens voor homoseks op 21 jaar stelde, terwijl die voor heteroseks op 16 jaar lag. Dit artikel werd in 1971 afgeschaft.
De tweede demonstratie werd gehouden op 4 mei 1970, tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam. Twee leden van de Amsterdamse Jongeren Aktiegroepen Homoseksualiteit (AJAH) probeerden toen een krans te leggen ter herdenking van homoseksuele oorlogsslachtoffers, maar werden daarbij gearresteerd.Thijs Bartels en Jos Versteegen, "Homo Encyclopedie van Nederland", Amsterdam 2005, p. 42. Zie ook IHLIA: Amsterdamse Jongeren Aktiegroepen Homoseksualiteit Dit was aanleiding voor het oprichten van een eigen Homomonument in Amsterdam.
De Gay Pride Parade in New York op 28 juni 1970 vond in Nederland aanvankelijk geen navolging omdat het COC destijds vond dat homo's en lesbiennes gewone mensen waren, die hun seksuele gevoelens niet middels een demonstratie hoefden te benadrukken. Pas nadat het COC midden jaren 70 zijn beleid gewijzigd had kon ook in Nederland een met een Gay Pride Parade vergelijkbare demonstratie gaan plaatsvinden.Thijs Bartels en Jos Versteegen, "Homo Encyclopedie van Nederland", Amsterdam 2005, p. 30.
Dit gebeurde voor het eerst op 25 juni 1977 in Amsterdam. Deze demonstratie, georganiseerd door de Internationale Lesbische Alliantie, was echter niet gericht op de binnenlandse situatie, maar vond plaats uit internationale solidariteit en met name tegen de antihomo-campagne van de Amerikaanse Anita Bryant.De eerste landelijke 'Pride-mars' in Amsterdam (1977), www.ihlia.nl Dit werd een jaarlijks evenement, dat aanvankelijk "Internationale homobevrijdings en -solidariteitsdag" of "Gay Pride Day" genoemd werd, maar sinds 1979 Roze Zaterdag heet.
thumb|Homoseksuelen demonstreren in 1979 in Roermond tegen uitlatingen van bisschop Gijsen. Op het spandoek staat te lezen: "Gijsen flikker op". De naam 'Roze Zaterdag' werd bedacht door actiegroep ROZA uit Limburg.5 april 1979, Pamflet van Aktiegroep ROZA in voorbereiding van de demonstratie in Roermond bron: Lesbisch Archief Nijmegen. ROZA organiseerde op zaterdag 14 april 1979 in Roermond een demonstratie naar aanleiding van uitspraken door bisschop Gijsen over homoseksualiteit onder het motto "Gijsen flikker op". De actiedag viel in de Goede Week, de tijd dat katholieken Witte Donderdag, Goede Vrijdag en Stille Zaterdag vieren. Waarop ROZA deze niet zo stille actiedag Roze Zaterdag noemde."De bisschop en het ontstaan van Roze Zaterdag", in: Gay News, nr. 285, april 2015, p. 60-61.Expositie: Gijsen, Flikker op! www.oba.nlDe bisschop en het ontstaan van Roze Zaterdag (1979), www.ihlia.nl
Het Roze is waarschijnlijk ontleend aan de roze driehoek, die homoseksuelen tijdens de Tweede Wereldoorlog als stigma in concentratiekampen moesten dragen. Vanaf de jaren zeventig zijn deze kleur en de roze driehoek geuzentekens geworden in de strijd die homo's hebben moeten voeren tegen de gevestigde orde. De term Roze Zaterdag is vervolgens overgenomen voor de laatste zaterdag van juni, voor het eerst op 30 juni 1979, bijna exact tien jaar nadat de Stonewall-rellen plaatsvonden.
Van 1977 t/m 1980 vond Roze Zaterdag plaats in Amsterdam, maar vanaf 1981 wordt deze dag elk jaar in een andere stad gehouden en kreeg toen ook thema's die betrekking hebben op de Nederlandse samenleving. Het komt ook voor dat een stad na een aantal jaren opnieuw de organisatie toegewezen krijgt. Diverse steden hebben zodoende al twee of drie keer de Roze Zaterdag georganiseerd.
De Roze Zaterdag op 26 juni 1982 in Amersfoort liep uit op rellen. De ruim 4.000 deelnemers maakten een ernstige confrontatie met conservatieve jongeren mee, die de demonstratie met eieren en stenen bekogelden en De Flint, waar het slotfeest werd gehouden, urenlang omringden, waardoor zelfs taxichauffeurs geen klanten bij De Flint durfden af te halen. Naar aanleiding hiervan begon het COC gesprekken met het kabinet die uitmondden in homo-emancipatiebeleid vanuit de Rijksoverheid en in de aanstelling van een minister die optreedt als coördinerend bewindspersoon voor homo-emancipatiebeleid.
In 1984 vond de landelijke Roze Zaterdag in Nijmegen plaats. De anti-homorellen in 1983 tijdens de Nijmeegse Vierdaagse waren voor het Roze Front aanleiding om Roze Zaterdag 1984 in Nijmegen te houden.De Zomerfeesten tijdens de 4-daagse zijn nu 'een feest voor iedereen!' Dat is niet altijd zo geweest. Rozegeschiedenis-nijmegen.nl
thumb|Regenboogvlag wapperend vanaf de Grote of Sint-Bavokerk in Haarlem, waar in 1989 en 2012 de Roze Zaterdagviering plaatsvond. Sinds 1989 begint Roze Zaterdag met een oecumenische kerkdienst, die doorgaans wordt gehouden in een protestantse of katholieke kerk in de betreffende stad. Dit leidde soms tot spanningen met kerkelijke gezagsdragers, zoals in 1996, toen de Haarlemse bisschop Bomers de viering had willen voorkomen, maar uiteindelijk toch niet verbood.Trouw.nl: BOMERS EN ROZE (29-6-1996) In 2001 vond in Rotterdam voor het eerst een multireligieuze bijeenkomst plaats, waar christenen, moslims, joden en hindoes bij aanwezig waren.
In 1994 was de Roze Zaterdag voor het eerst weer terug in Amsterdam en viel toen samen met de derde EuroPride. De rijdende stoet van versierde opleggers werd echter door menigeen aanstootgevend gevonden. De EuroPride liep bovendien uit op een financieel debacle, waarna de stichting Roze Front zichzelf in 1995 ophief. Het Roze Front was in 1979 opgericht om de jaarlijkse Roze Zaterdag te organiseren en was een samenwerkingsverband waarin de belangrijkste Nederlandse homo- en lesbische groepen samenwerkten.Zie Archief Stichting Roze Front Sindsdien wordt de dag georganiseerd door de Stichting Roze Zaterdagen Nederland.
Om na de EuroPride van 1994 de goede naam en faam van Amsterdam als homo-uitgaanscentrum hoog te houden, werd in 1996 de eerste Amsterdam Pride gehouden, die sindsdien jaarlijks plaatsvindt, naast de Roze Zaterdag. Anders dan Gay Pride Parades elders in de wereld, was die in Amsterdam niet bedoeld als demonstratie of protest, maar puur als feest om de vrijheid en diversiteit te vieren.
Een opmerkelijke blijk van betrokkenheid vond plaats in juni 2007, toen koningin Beatrix met vriendelijke woorden een uitnodiging afsloeg om op 30 juni naar de Roze Zaterdag in Bergen op Zoom te komen. Zij schreef niet alleen dat zij was verhinderd, maar ook dat zij "het gedachtegoed waarvan Roze Zaterdag een expressie is een warm hart toedraagt", zo citeerde burgemeester J. Polman uit de brief tijdens de roze kerkdienst in de Sint-Gertrudiskerk.refdag.nl: Steun Máxima voor acceptatie homo's (27 februari 2008)
Wegens de coronacrisis werd de voor 20 juni 2020 in Leeuwarden geplande Roze Zaterdag een jaar uitgesteld. Deze dag vond nu plaats op 16 oktober 2021.Leeuwarder Courant: Roze Zaterdag Leeuwarden een jaar uitgesteld door coronavirus, 1 april 2020www.rozezaterdag2021Roze Zaterdag in Leeuwarden, www.omropfryslan.nl; 16 oktober 2021
Overzicht Roze Zaterdagen in Nederland
2028 – Zwolle (Ov) – (Zwolle had ook in 2006 en 1990 een RZ) 2027 – Arnhem (Gld) – 19 juni – In Vrijheid VerbondenRoze Zaterdag 2027 in Arnhem, www.rozezaterdagen.nl; 28 mei 2025 (Arnhem had ook in 1999 een RZ) 2026 – Noordwijk (Z-H) – Be Yourself Festival – 27 juniNoordwijk gaststad voor Roze Zaterdag 2026, www.rozezaterdagen.nl; 28 augustus 2024 2025 – Zaanstad (N-H) – 28 juni – De Zaanstreek in alle kleuren – aantal deelnemers 20.000Roze Zaterdag 2025 in Zaanstad, www.rozezaterdagen.nl; 17 juni 2023Ruim 20.000 bezoekers op geslaagde editie Roze Zaterdag, www.zaanstad.nieuws.nl; 29 juni 2025 2024 – Groningen (Gr.) – 22 juni – Queer Year – aantal deelnemers 25.000Roze Zaterdag 2024 in Groningen, www.rozezaterdagen.nl (Groningen had ook in 1985 en 2011 een RZ) 2023 – Goes (Zl) – 17 juni – Jij bent Goes zoals je bent – aantal deelnemers circa 20.000Roze Zaterdag 2023 in Goes, www.rozezaterdagen.nlZeeland viert uitbundig zijn eerste Roze Zaterdag, www.nos.nl; 17 juni 2023