Anders Behring Breivik (Oslo, 13 februari 1979), is een Noorse terrorist en de dader van de aanslagen in Noorwegen in 2011, waarbij in totaal 77 mensen om het leven kwamen.Al zeker 92 doden na aanslagen in Noorwegen, deredactie.be, 23 juli 2011 Hij werd in augustus 2012 veroordeeld voor meervoudige moord en terrorisme.

Breivik schreef voorafgaand aan de aanslag een manifest waaruit extreemrechtse, staatsnationalistische, anti-islamitische en anti-feministische opvattingen blijken. Breivik is een oud-lid van de rechts-populistische Noorse Vooruitgangspartij.Norwegian massacre gunman was a right-wing extremist who hated Muslims, Daily Mail, 24 juli 2011. Gearchiveerd op 19 december 2021.

Aanslagen

thumb|links|Rook boven Oslo na de bomaanslag

Op 22 juli 2011 vond een dubbele aanslag in Noorwegen plaats, bestaande uit een bomaanslag in de regeringswijk van de hoofdstad Oslo en een schietpartij op een zomerkamp van de jeugdafdeling van de sociaaldemocratische Norse Arbeiderpartiet (AP; 'Arbeiderspartij') op het eiland Utøya.

Zowel voor de bomaanslag als voor de schietpartij op Utøya heeft Breivik een bekentenis afgelegd. Hij zei dat de aanslagen, die hij jarenlang had voorbereid, 'gruwelijk maar noodzakelijk' waren en hij beschouwt zijn daden niet als misdaden.Dader schietpartij Oslo bekent ook bomaanslag, handelde alleen, NRC Handelsblad, 24 juli 2011. Gearchiveerd op 8 mei 2016. Volgens Behring Breivik ging het in de politiek al tientallen jaren niet meer om de strijd tussen socialisme en kapitalisme, maar om "de strijd tussen internationalisme en nationalisme".Anders Behring Breivik 32-anhallen for attackerna i Norge, Expressen Svenska, 23 juli 2011 Eveneens verklaarde hij alleen te hebben gehandeld.Anders Breivik: "Ik handelde alleen", deredactie.be, 24 juli 2011

In mei 2009 richtte hij in Rena zijn eigen bedrijfje op, zogenaamd om groenten te telen en te verhandelen. Zo kon hij legaal aan grote hoeveelheden kunstmest komen, die hij gebruikte bij het maken van explosieven., 'Anders Behring Breivik (32) tatt etter massakrene', Dagbladet, 23 juli 2011, geraadpleegd op 2 mei 2012. Gearchiveerd op 23 april 2012.

Breivik wilde met deze aanslagen de Noorse overheid, en met name de regerende partij (AP) van premier Stoltenberg, in de kern treffen. Ook vroeg hij tijdens het vooronderzoek naar de aanslagen het ontslag van de Noorse regering in ruil voor meer informatie over de door hem gepleegde feiten.Breivik wil aftreden Noorse regering in ruil voor meer informatie, De Standaard, 31 juli 2011. Gearchiveerd op 19 januari 2021. Breiviks motieven worden uitvoerig toegelicht in een lijvig manifest dat hij vlak voor de aanslagen naar een duizendtal personen zond.

Manifest thumb|Het appartementencomplex in West-Oslo waarin Breivik opgroeide

Kort na de aanslagen werd op internet een manifest van 1.518 pagina’s gevonden onder de titel ‘2083 – A European Declaration of Independence’Breiviks manifest, unitednations.ispnw.org. Geraadpleegd 22 juni 2013Breiviks manifest, origineel en video, sites.google.com Geraadpleegd 3 december 2013. Gearchiveerd op 26 december 2013. dat geschreven werd door ene 'Andrew Berwick' (pseudoniem van Anders Breivik).Het manifest van Anders Behring Breivik zijn jeugd het zelfbeeld en de idolen, De Morgen, 27 juli 2011. Gearchiveerd op 7 december 2013.Wie kreeg er mail van Breivik?, NRC, 27 juli 2011. Gearchiveerd op 14 juni 2016. Het document is een synthese van eigen opstellen en beschouwingen van anderen en bestaat, naast een dagboek en een autobiografie, uit drie delen.Manifest Breivik: fascinerende kijk in het hoofd van een terrorist, de Volkskrant, 25 juli 2011. Gearchiveerd op 7 december 2016.Anders Behring Breivik, Oslo terror suspect, detailed attack planning in diary (Associated Press), The Washington Post, 25 juli 2011. Gearchiveerd op 21 juni 2018. In zijn autobiografie verklaart Breivik, dat hij uit een vrijzinnig sociaaldemocratisch gezin komt, sinds zijn vijftiende levensjaar en de echtscheiding van zijn ouders geen contact meer heeft met zijn vader.

Breivik betoogt dat Europa's politieke systeem inclusief de Europese Unie gefaald heeft. Ook weidt hij uit over de 'schadelijke invloed' van de islam en het "cultuurmarxisme" op Europa en presenteert een hervormingsplan waarin gewelddadige acties en aanslagen worden genoemd. De islam en sociaaldemocratie worden een bedreiging voor het humanisme, christendom en jodendom in Europa genoemd. Het jaartal 2083 in de titel verwijst naar het Beleg van Wenen (1683) en het feit dat naar Breiviks schatting tegen 2083 de helft van de Europeanen uit moslims zou bestaan. Over het jodendom is Breivik ambivalent: hij zegt ermee te sympathiseren, in het bijzonder met de staat Israël als bolwerk tegen islamisme. Anderzijds toont hij begrip voor de nazi's en maakt hij laatdunkende opmerkingen over het herdenken van de Holocaust, door hem betiteld als "holocaustreligie". Volgens journalist Eildert Mulder, die een boek publiceerde over het manifest, was Breiviks opstelling vooral strategisch: een keuze voor uitgesproken nazisme en antisemitisme zou averechts werken in de strijd tegen de islam.Eildert Mulder, Anders Breivik is niet alleen, Zoetermeer : Meinema, 2012

Breivik was tot na zijn daad vrijmetselaar in de Johannesloge St. Olaf van de Drie Zuilen.Anders Behring Breivik (32) pågrepet etter angrepene i Oslo og på Utøya, Aftenposten, 23 juli 2011 Han er, etter det Aftenposten.no erfarer, frimurer og medlem av Johannes-losjen St. Olaus T.D. Tre Søiler. In de alternatieve geschiedschrijving van de vrijmetselarij gelden de Tempeliers als oprichters en geestverwanten.De Haagse Loges. 'Vrijmetselaars en Tempeliers'. Gearchiveerd op 21 juni 2018. Breivik verwijst in zijn manifest ook dertig keer naar politieke stellingen van Geert Wilders en naar de ideeënwereld van uiterst rechts gesitueerde partijen als het Vlaams Belang, het Front National en de FPÖ.Rechtse populisten in het defensief, De Standaard, 27 juli 2011. Gearchiveerd op 10 mei 2021. Hij bleek stukken tekst van anderen, zoals Theodore Kaczynski, te hebben gekopieerd en aangepast.The Unabomber and the Norwegian mass murderer, BBC, 28 mei 2016. Gearchiveerd op 23 oktober 2021.

Breivik is een bewonderaar van Karel Martel, Winston Churchill en de Noorse anti-nazistische verzetsstrijder Max Manus (die in Finland en Fins Karelië in 1939 tegen de Sovjet-Unie vocht, en na 9 april 1940 tegen de Duitse bezetters van Noorwegen). Hij uitte sympathie voor de Nederlandse politieke partij PVV.Breivik had bewondering voor de PVV, RTL Nieuws, 23 juli 2011. Gearchiveerd op 22 maart 2021.Wilders neemt afstand van Breivik voor de PVV, RTL Nieuws, 26 juli 2011. Gearchiveerd op 5 december 2020.

Breivik gebruikte het internet om zijn ideeën te verspreiden. Hij verzond zijn manifest vlak voor de aanslagen naar duizenden e-mailadressen van mensen, kranten en organisaties die hij als media, publicisten ofwel geestverwanten beschouwde, waaronder een duizendtal Facebook-vrienden of vrienden van vrienden. Breivik plaatste een video The Knight Templar 2083 (verwijzend naar de ridderorde van de Tempeliers) die zijn manifest aanvult op YouTube. Deze video werd later verwijderd maar circuleert nog steeds op internet.Video: het manifest van Anders Breivik, NRC, 24 juli 2011. Gearchiveerd op 8 mei 2016. Breiviks manifest werd in 2012 door Nederlandse sympathisanten vertaald.Manifest Breivik in het Nederlands, NOS, 16 december 2012. Gearchiveerd op 27 januari 2021.

Vervolging thumb|De gevangenis in Skien waar Breivik zijn straf uitzit

Gerechtelijk onderzoek Op 25 juli 2011 werd Breivik voorgeleid voor de rechter-commissaris. Breivik werd aangeklaagd voor het destabiliseren en vernietigen van de basisfuncties van de maatschappij en daden van terrorisme vallende onder het strafrecht. De procureur onderzoekt de mogelijkheid hem te vervolgen voor misdaden tegen de menselijkheid.Vil vurdere å sikte Breivik for forbrytelser mot menneskeheten, aftenposten.no, 26 juli 2011 De beschuldigde werd voor acht weken in voorlopige hechtenis genomen, waarvan de eerste vier weken in afzondering.

Breivik vroeg het ontslag van de Noorse regering, de toegang tot zijn site en Wikipedia in ruil voor samenwerking in het onderzoek.

Er werd een speciale eenheid van ongeveer honderd personen opgericht binnen de Noorse politie om een jaar lang onderzoek te doen naar de aanslagen van Breivik. Het onderzoek spitst zich toe op de internationale medewerking en de eventuele financiële hulp die Breivik zou hebben gekregen.Noors politieteam gaat daden Breivik jaar lang onderzoeken, De Standaard, 3 augustus 2011. Gearchiveerd op 23 januari 2021.

Op 29 november 2011 werd Anders Breivik door twee Noorse gerechtspsychiaters ontoerekeningsvatbaar verklaard,Breivik ontoerekeningsvatbaar, Het Laatste Nieuws, 29 november 2011. Gearchiveerd op 24 september 2015. maar dit werd in een later rapport door twee andere psychiaters tegengesproken.'Nieuw rapport: Breivik toch toerekeningsvatbaar', AD, 14 april 2012, laatst geraadpleegd op 31 januari 2014. Gearchiveerd op 2 februari 2014.

Proces Het proces tegen Anders Breivik begon in Oslo op 16 april 2012. Tijdens de zitting maakte hij bekend dat hij de Noorse rechtbank niet erkende. Hij vertelde dat de rechters hun mandaat gekregen hebben van politieke partijen die multiculturalisme ondersteunen.Norway rampage suspect claims self-defense justifies killings, CNN, 16 april 2012, geraadpleegd op 16 april 2012. Gearchiveerd op 16 april 2012.Eerste onderwerp acht uur Journaal, NOS Journaal 20.00 uur, 16 april 2012, geraadpleegd op 16 april 2012. Gearchiveerd op 20 april 2012. Ook wees hij erop, dat een van de rechters bevriend is met Hanne Harlem, de zuster van de Noorse ex-premier Gro Harlem Brundtland. Brundtland was een van Breiviks doelwitten op Utøya. Breivik erkende de ten laste gelegde feiten, maar hij meent onschuldig te zijn. Ik handelde uit zelfverdediging, zei hij in zijn toelichting. Vlak voor de pauze werd Breiviks video vertoond waarbij hij begon te huilen.

Op de tweede dag van het proces werd een van de lekenrechters vervangen, omdat deze een jaar eerder op Facebook schreef dat Breivik de doodstraf verdient.'Breivik: "Vlotte contacten met twee andere cellen"', VRT Nieuws, 17 april 2012, geraadpleegd op 17 april 2012. Gearchiveerd op 22 april 2012. Breivik mocht op deze tweede dag van het proces de motieven voor zijn daad uiteenzetten. Hij had deze op dertien A4'tjes geschreven. Hij zei onder andere dat hij de aanslag opnieuw zou plegen als hij de kans kreeg en dat hij vindt dat zijn daad gerechtvaardigd was. Breivik verwees regelmatig naar zijn zelfgeschreven manifest.Manifest Breivik: fascinerende kijk in het hoofd van een terrorist, de Volkskrant, 25 juli 2011. Gearchiveerd op 7 december 2016. In zijn verklaring vertelde Breivik over zijn daden en liet hij weten dat het zijn doel was zoveel mogelijk mensen te doden: "Mijn doel was niet om 69 mensen te doden, maar om ze allemaal te doden."Breivik wilde Noorse ex-premier onthoofden voor de camera, De Standaard, 19 april 2012 De tweede dag van het proces was niet te volgen op televisie. De rechtbank wilde dit niet, omdat men bevreesd was voor wat Breivik te vertellen had.

Vonnis