thumb|De drie meest voorkomende aantastingen: A=ontsteking van de dunne darm (het ileum), B=ontsteking van de dunne darm en de dikke darm (ileocolische vorm), C=ontsteking van de dikke darm (colon) De ziekte van CrohnLeflot-Soetemans, C. & Leflot, G. (1975). Standaard Geneeskundig woordboek Frans-Nederlands. Antwerpen-Amsterdam: Standaard Uitgeverij. of enteritis regionalis,Pschyrembel, W. (Red.) (1972). Pschyrembel Klinisches Wörterbuch. (251. Auflage). Berlin/New York: Walter de Gruyter.Hildebrandt, H. (Red.) (1998). Pschyrembel Klinisches Wörterbuch. (258. Auflage). Berlin/New York: Walter de Gruyter. is een inflammatoire darmziekte. Het betreft een chronische ontsteking van de slijmvliezen van het maag-darmkanaal. Meestal zijn de dunne en/of dikke darm getroffen, maar ook de mond of anus kunnen aangedaan zijn. De ontsteking van de darm bij de ziekte van Crohn kent grote verschillen in verloop. Het kan variëren van een snelle uitbreiding naar andere delen van het darmstelsel (acute fase) waar de patiënt veel last van heeft, tot een relatief rustig beeld zonder veel klachten of beperkingen dat door de jaren heen nauwelijks behandeling nodig heeft (chronische fase).
De ziekte werd vernoemd naar de Amerikaanse arts Burrill Crohn, die in 1932 bij het Mount Sinai Ziekenhuis in New York samen met collega's een groep patiënten beschreef die ontstekingen had in het terminale ileum (dunne darm), een gebied dat het vaakst is aangedaan door de ziekte.a b Crohn BB, Ginzburg L, Oppenheimer GD (2000). "Regional ileitis: A pathologic and clinical entity. 1932". The Mount Sinai journal of medicine, New York. 67 (3): 263–8. .
Epidemiologie Enkele tienduizenden Nederlanders en Belgen hebben een inflammatoire darmziekte. De ziekte openbaart zich vaak tussen het 15e en 30e levensjaar. Om onduidelijke redenen is de leeftijdsgrens rond de millenniumwisseling gaan dalen, in het jaar 2006 is er zelfs bij een aantal pasgeboren baby's de ziekte van Crohn vastgesteld. De ziekte van Crohn wordt iets meer bij vrouwen geconstateerd en colitis ulcerosa juist iets vaker bij mannen. Internationaal verschilt de prevalentie (het voorkomen van de ziekte) nogal, afhankelijk van waar men zich op de wereld bevindt en etniciteit.
In het algemeen komt de ziekte het meest voor in Noord-Amerika en Noord-Europa en het minst in gebieden waar de leefomstandigheden minder hygiënisch zijn. In Noord-Amerika komt de ziekte van Crohn het meest voor bij blanke Amerikanen (43,6 per 100.000) en bij Afrikaanse-Amerikanen (29,8 per 100.000) en het minst bij Aziaten (5,6 per 100.000) en Hispanics (4,1 per 100.000).Baumgart DC, Carding SR. Inflammatory bowel disease: cause and immunobiology. Lancet. 2007;369:1627-1640.
Voorkomende klachten Dunne ontlasting of diarree: De ontstoken darm kan niet voldoende vocht opnemen. Vermagering, bloedarmoede of groeiachterstand: De ontstoken darm neemt bepaalde voedingstoffen onvoldoende op waardoor tekorten in het lichaam kunnen ontstaan, bijvoorbeeld aan vitamine B12. Als gevolg hiervan ontstaat ook vermoeidheid. Bloedverlies: Door de ontsteking ontstaan wondjes in de darm waardoor bloedverlies bij de ontlasting op kan treden. Buikpijn: de aangetaste darm kan voor pijn zorgen, zoals (langdurige) krampen. Moeilijk verteerbare voeding kan deze klachten verergeren. Vernauwing (stenose): Wanneer de ontsteking op een bepaalde plaats zeer heftig is (acute fase), kan er een vernauwing in de darm ontstaan. Deze kan ook ontstaan door een zich ontwikkelend littekenweefsel. Ook bij een relatief rustig verloop van de ontstekingen in de darm kan zich op den duur littekenweefsel vormen. Dit vaak starre bindweefsel kan net als in de acute fase aanleiding geven tot vernauwing en zelfs afsluiting van de darm. Naast deze klachten kunnen nog andere verschijnselen optreden: Fistels: Wanneer de ontsteking overslaat op andere darmgedeeltes of omliggende organen kunnen zich onnatuurlijke verbindingen (fistels) vormen. Deze fistels kunnen doorlopen tot in andere organen en met name de huid. Gewrichtspijn: Bij een aantal patiënten beperkt de ontsteking zich niet alleen tot het maag-darmkanaal. Ook pijnlijke zwellingen van bijvoorbeeld knieën, ellebogen, enkels en polsen kunnen voorkomen, alsmede in de rug (ziekte van Bechterew). Soms is er alleen sprake van pijn zonder ontsteking. Dit wordt ook wel artralgie genoemd. De pijn doet zich voornamelijk voor in de handen, polsen en knieën.Crohn's Disease Symptoms That Aren't in Your Gut, Everyday Health (21 november 2011)
alt=Huidzweren bij een patiënt met de ziekte van Crohn|thumb|Huidzweren bij een patiënt met de ziekte van Crohn Oog- en huidaandoeningen: Ook hierbij beperkt de ontsteking zich niet alleen tot het maag-darmkanaal. Er kan sprake zijn van erythema nodosum of pyoderma gangraenosum, meestal de pustulaire vorm. Het doet zich met name voor op de bovenarmen en is wegens de zeldzaamheid moeilijk te herkennen voor artsen.Chia MW, Teo L, Tay YK, Poh WT (2008) Pustular pyoderma gangrenosum: an uncommon variant which is easily misdiagnosed. Dermatol Online J. 14 (2): 21. Het duurt vaak enige tijd voordat de patiënt met deze klachten naar de arts gaat. Ook het stellen van de diagnose neemt vaak nog enige tijd in beslag, omdat het niet altijd even duidelijk is wat er precies aan de hand is. Er bestaat nog geen eenvoudige test om de ziekte van Crohn vast te stellen.
Risicofactoren Er zijn duidelijke aanwijzingen dat zowel erfelijke factoren als omgevingsfactoren een rol spelen bij het ontstaan van de ziekte van Crohn. De oorzaak van de ziekte is sterk geassocieerd met een genetische mutatie van het Nod2-eiwit, een herkenningseiwit in cellen van het aangeboren immuunsysteem. Het menselijk lichaam beschikt over verdedigingsmechanismen tegen indringers zoals bacteriën en virussen. Er zijn aanwijzingen dat bij de ziekte van Crohn dit verdedigingsmechanisme het eigen lichaam aanvalt, met een ontstekingsreactie van het maag-darmkanaal als gevolg. Dit noemt men een auto-immuunziekte.
De volgende factoren worden in verband gebracht met een verhoogde kans op de ziekte van Crohn:
Erfelijkheid. Verschillende genen spelen een rol bij het ontstaan van de ziekte van Crohn: IBD1-9 en CARD15. Mutaties in het CARD15-gen komen voor bij 10-15% van de patiënten. Het exacte mechanisme waardoor deze genen aanleiding geven tot het ontstaan van de ziekte is nog niet bekend. Wel is bekend dat de CARD15-mutaties aanleiding kunnen geven tot een verhoogde productie van ontstekingsbevorderende cytokines door monocyten en macrofagen. Roken (een omgevingsfactor) verdubbelt ongeveer het risico op het krijgen van een kind met de ziekte van Crohn. Een patiënt met de ziekte van Crohn die twee CARD15-mutaties heeft én rookt, heeft 35% kans op nageslacht met de ziekte. Het risico dat een kind van een niet-rokende ouder met de ziekte van Crohn, zonder CARD15-mutaties de ziekte ontwikkelt, bedraagt 2 procent. In het algemeen (zonder de ziekte van Crohn in de familie) bedraagt het risico op het krijgen van een kind met deze aandoening 0,1 procent. Lewis CM et al. Estimating risks of common complex diseases across genetic and environmental factors: the example of Crohn disease. J Med Genet. 2007 Nov;44(11):689-694. Ashkenazi-Joodse afkomst. Mensen van Ashkenazi-Joodse afkomst hebben een vier tot zeven keer zo grote kans om de ziekte van Crohn te krijgen.The Jerusalem Post. Study: Why Ashkenazis are susceptible to Crohn's, 9 maart 2012.JewishBoston. Jewish Genetic Disorders – Crohn’s Disease, 1 mei 2013. Broers, zussen en kinderen van Joodse patiënten met de ziekte van Crohn hebben ook een grotere kans de ziekte te krijgen dan familieleden van niet-Joodse afkomst. Omgevingsfactoren. De ziekte van Crohn komt het meest voor in Noord-Amerika en Noord-Europa, en het minst in Zuid-Amerika, Zuidoost-Azië en Afrika (met uitzondering van Zuid-Afrika). Hier zouden genetische oorzaken een bijdrage kunnen leveren, maar zeker ook omgevingsfactoren zoals valt af te leiden uit het gegeven dat sinds de industrialisering van Hongkong, en ook Japan, de ziekte daar steeds vaker voorkomt. In Noord-Amerika en Europa komt het vaker voor in stedelijke gebieden dan in een landelijke omgeving. Epidemiologisch gezien komt het weinig voor in onderontwikkelde gebieden. Slechte leefomstandigheden verlagen het risico op het ontwikkelen van de ziekte van Crohn. Overmatige hygiëne, zoals die in de westerse wereld voorkomt zou de immuunrespons kunnen verstoren en bijdragen aan het ontstaan van de ziekte. Borstvoeding verlaagt juist de kans dat het nageslacht de ziekte ontwikkelt. Stress. Tegenslagen, chronische stress en depressies kunnen de ziekte verergeren of weer doen opleven, maar zijn niet de primaire oorzaak. Als de ziekte in een rustige fase verkeerde, kan zij hierdoor overgaan in een acute ontstekingsfase. Overmatige activiteit van de hypothalamus-hypofyse-bijnieras door stress kan maag-darmontstekingen verergeren. De bij stress betrokken stof CRF, en de invloed van stress op mestcellen zorgt ervoor dat bacteriën meer schade aan de darmwand toebrengen. Mawdsley JE, Rampton DS. Psychological stress in IBD: new insights into pathogenic and therapeutic implications. Gut. 2005;54:1481-1491. Roken: Roken is een risicofactor voor het ontstaan van de ziekte van Crohn en het vertraagt de genezing.a b c Cosnes J (2004). "Tobacco and IBD: Relevance in the understanding of disease mechanisms and clinical practice". Best Practice & Research Clinical Gastroenterology. 18 (3): 481–96. doi:10.1016/j.bpg.2003.12.003. . De odds ratio bedraagt 1,76.Mahid SS et al. Smoking and inflammatory bowel disease: a meta-analysis. Mayo Clin Proc. 2006;81:1462-1471. Stoppen met roken vermindert het aantal oplevingen van de ziekte van Crohn met 40%. Het blijkt dat mensen met de ziekte van Crohn die roken, vaker geopereerd worden aan hun darmen en zich minder goed voelen. Mogelijke verklaringen hiervoor zijn dat roken de vorming van stolsels in de bloedvaten (trombose) van de darm bevordert, waardoor een ontsteking kan ontstaan, ontsteking van de wand van bloedvaten in de darmen die gepaard gaat met granuloomvorming en andere nog onopgehelderde immunologische effecten. Appendectomie (het operatief verwijderen van de appendix) verhoogt de kans op de ziekte en kan het beloop ervan verslechteren.Frisch M, Gridley G.Appendectomy in adulthood and the risk of inflammatory bowel diseases.Scand J Gastroenterol. 2002;37:1175-1177. Tonsillectomie (het operatief verwijderen van de keelamandelen). Volgens verschillende studies hebben mensen bij wie de keelamandelen verwijderd zijn een aanzienlijk grotere kans op de ziekte van Crohn dan mensen die hun keelamandelen nog wel hebben.
Diagnose Het stellen van de diagnose duurt niet zelden enige maanden. Soms is het in het begin nog niet goed duidelijk of er inderdaad sprake is van een chronische darmontsteking. Aan de andere kant komt het voor dat de diagnose wordt gesteld tijdens een (spoed)operatie, bijvoorbeeld omdat een blindedarmontsteking wordt vermoed.
Anamnese: Eerst zal de arts met aanvullende vragen proberen een beter beeld te krijgen van de klachten. Dat zijn vragen over de aard en de duur van de buikpijn en de diarree, over eventueel gewichtsverlies, afwijkingen rond de anus en klachten van huid, gewrichten en ogen. Ook wordt meestal gevraagd naar het voorkomen van deze klachten in de omgeving of bij familieleden. Lichamelijk onderzoek: Ook al worden er vaak geen afwijkingen gevonden, het lichamelijk onderzoek blijft belangrijk. Het gewicht, de algemene indruk en het onderzoek van ogen, gewrichten, huid en vooral van buik en anus zijn belangrijk voor diagnose en behandeling. Daarnaast wordt gelet op fistels of andere afwijkingen rond de anus.