thumb|260px|Reclame voor Atelier Merkelbach, met danseres Angèle Sydow (1916) Jacobus (Jacob) Merkelbach (Amsterdam, 29 april 1877 – Amsterdam, 6 februari 1942) was oprichter van een van de bekendste Amsterdamse ateliers gespecialiseerd in portretfotografie van de twintigste eeuw. De chic ingerichte zaak was gevestigd boven modehuis Hirsch & Cie aan het Leidseplein en werd vooral door de elite bezocht. Welgestelde Amsterdammers en bekende persoonlijkheden uit de kunst- en theaterwereld, zoals Mata Hari, Fien de la Mar, Theo Mann-Bouwmeester, Willem Mengelberg en Abel Herzberg, lieten er zich vastleggen op de gevoelige plaat.
Leerperiode Jacob was zoon van J.W. Merkelbach, eigenaar van Merkelbach & Cie, die eind 19e eeuw apparaten zoals camera's, stereoscopen en toverlantaarns was gaan verkopen, maar ook technisch speelgoed in vuurwerk. Boven de winkel van zijn vader aan de Nieuwendijk 57-59 in Amsterdam was het atelier voor fotoportretten van Jacobs zwager Machiel Laddé gevestigd. Na enige tijd voor zijn vader te hebben gewerkt, kwam Jacob rond 1902 in dienst bij Laddé. Hij werkte daar ca. 10 jaar.
Atelier J. Merkelbach Nadat zijn vader was overleden, startte Jacob Merkelbach in 1913 een eigen fotozaak op het Leidseplein nummer 29, gevestigd op de vijfde etage van het Hirsch-gebouw. Geïnspireerd door collega-fotografen in Wenen en Berlijn had Merkelbach zijn eigen ideeën ontwikkeld over het maken van portretfotografie, die hij nu in de praktijk kon brengen.
Oeuvre Merkelbach wilde elegantere foto's maken dan zijn zwager, portretten die meer aansloten bij de nieuwste smaak en mode. Hoewel zijn voornaamste focus gedurende de daaropvolgende jaren altijd het portret is gebleven, waagde hij zich steeds meer op het pad van mode- en reclamefotografie. Zo maakte hij bijvoorbeeld veel filmstills voor de bioscoopetalages. Verder deed Merkelbach met zijn vrije werk af en toe mee aan wedstrijden en exposities.
Archieven Het Rijksprentenkabinet bezit een aantal van zijn werken in gomdruk en als 'Jos-Pédruk' (in kleur). Ook het Prentenkabinet in Leiden bezit een overzicht van zijn werk.
Het archief van Atelier J. Merkelbach werd op 4 april 2013 online gezet. Het Stadsarchief Amsterdam maakte 40.000 foto’s digitaal toegankelijk en wil met hulp van de bezoekers van de site zo veel mogelijk geportretteerden identificeren. De collectie van het atelier van 150.000 negatieven werd geschonken aan de gemeente Amsterdam.
Persoonlijk In 1902 trouwde Merkelbach met Josephine Maria Wilhelmina Harmsen. Uit dit huwelijk werd in 1904 dochter Mies geboren, die ook fotograaf zou worden.
Enkele foto's
Collecties Joods Historisch Museum Amsterdam Theater Instituut Nederland Prentenkabinet Leiden Rijksmuseum Amsterdam Stadsarchief Amsterdam
Externe link Het archief van Atelier Jacob Merkelbach
Categorie:Nederlands fotograaf Categorie:Geschiedenis van Amsterdam